BANKA HABERLERİ

Bu nasıl net hata noksan; azalacağına büyüyor!

Yayınlanma:

4 yıl önce

17/10/2022

Yazan:

✔ Merkez Bankası’na göre başlangıçta yüksek olabilen net hata noksan, tutarlar zaman içinde ilgili kaleme aktarıldığı için azalır. Acaba!

✔ Bu yıl ilk açıklanan net hata noksan tutarları, zaman içinde azalmak bir yana her geçen ay artıyor.

Merkez Bankası’nın yüksek net hata noksan (pozitif ya da negatif ) için dile getirdiği temel görüş şudur: “Biz ödemeler dengesi istatistiklerini diğer merkez bankalarına göre erken açıklıyoruz. Bu yüzden hangi kaleme yazılacağı konusunda tereddüt oluşan tutarlar net hata noksanı büyütüyor, ancak zaman içinde bu tutar ilgili kalemlere aktarılarak net hatanın küçülmesi sağlanıyor.”

Kağıt üstünde ikna edici bir açıklama. Öyle ya, belli bir tarihe yetişmesi gereken ödemeler dengesi bilançosunu denkleştirmeye çalışıyorsunuz ve bunun için de acele edip hangi kaleme yazacağınızdan emin olamadığınız tutarları net hata ve noksana atıyorsunuz. Buna göre herhangi bir ay için açıklanan net hata noksanın diğer aylarda revize edilerek küçülmesi gerekiyor.

Ama işte bu olmuyor! Net hata noksan zaman içinde azalmak bir yana arttıkça artıyor.

6.7 milyar dolarlık fark

Bu yılın ilk sekiz ayındaki net hata noksan 28.3 milyar dolar oldu. Bu bir rekor. Daha önce hiç böylesine bir düzeye çıkılmamıştı.

Ama daha kötüsü, ilk sekiz ay için ilgili aylarda yapılan açıklamalarda net hata noksan daha küçüktü.

Eğer her ay yapılan açıklamalardaki net hata noksan hiç değişmeseydi ilk sekiz aydaki tutar 21.6 milyar dolardı.

Yani Merkez Bankası net hata noksanı revize etti etmeye de tutarlar küçülmek bir yana büyüdü. Sekiz ayda ilk açıklanana göre 6.7 milyar dolarlık bir artış söz konusu. Aslında ağustos ayının tutarı aynı olduğu için 6.7 milyar dolarlık artışın ilk yedi ayda oluştuğunu söylemek daha doğru.

Ocak, şubat ve mayıs

Net hata noksanın ilk açıklandığı haline göre çok daha kötüye gittiği aylar ocak, şubat ve mayıs.

Öyle ki ocak ve şubatta ilk açıklanan net hata noksan negatif. Hele hele ocak ayında yaşanan inanılmaz!

Ocak ayı ödemeler dengesi açıklandığında net hata noksan negatif 245 milyon dolar. Geçen hafta açıklanan son ödemeler dengesi tablosunda ise ocak ayının net hata noksanı pozitif 3.2 milyar dolar.

Hayırdır, bu nasıl düzeltme!

Negatif 245 milyondan pozitif 3.2 milyara geçiş…

Ne denir, 3.4 milyar dolarlık şahane bir düzeltme!

Şubat; negatif 511 milyondan pozitif 1.4 milyara, yani 1.9 milyarlık düzeltme!

Mayıs; pozitif 2.9 milyardan 4 milyara, yani 1.2 milyarlık düzeltme!

Hani net hata noksan zaman içinde küçülecekti, küçülürdü; bu sayılar ne?

MERKEZ BANKASI SUSKUNLUĞUNU BOZMALI!

Ocak, şubat ve mayıs ayları için ilk açıkladığın net hata noksan pozitif 2.1 milyar dolar olacak; bu tutarı ilgili kalemlere aktarmak suretiyle revize edeceksin, yani “düzelteceksin”, sonuçta net hata noksan pozitif 8.6 milyar dolara tırmanacak.

Merkez Bankası, bu nasıl düzeltme!

İnsanın, “Bıraksaydınız da ilk haliyle kalsaydı” diyesi geliyor!

Merkez Bankası yıllar önce Merkezin Güncesi’nde bu konuyu uzmanları aracılığıyla izah etmeye çalıştı. Ama artık yeni şeyler söylemek lazım!

Sekiz ayda 28 milyar doları aşan bir net hatadan söz ediyoruz. Daha kötüsü tutar zaman içinde azalmak bir yana artıyor.

Merkez Bankası ise adeta “Hata küçükmüş, düzelttik; büyüdü” diyor!

Elbette bu tutarın hangi kalemlerden oluştuğu tam olarak bilinemez; kabul. Ama iki soru var ki mutlaka yanıt verilmesi gerekiyor:

– Bu yıl ne oldu da geçmiş yıllarda görülmeyen ölçüde bir net hata noksan ortaya çıktı. Bu hızlı artışın muhtemel sebepleri nedir? Merkez Bankası olarak bu konuya mutlaka eğiliyorsunuzdur; elde ettiğiniz bilgileri kamuoyuyla ne zaman paylaşmayı düşünüyorsunuz? (Bu bilgilerin sır olarak saklanması düşünülemeyeceğine göre açıklama yapılıp yapılmayacağını değil, açıklamanın zamanını sormak gerekiyor!)

– Hep dile getirilen net hata ve noksanın zaman içinde azalacağı yönündeki gerekçeye ne oldu? Bu yıl tutar aydan aya törpülenip azalmak bir yana iki ay hariç hep artıyor. Yani net hata noksanı başlangıçta görece daha doğru açıklıyorsunuz da daha sonra tutar nasıl oluyor da büyüyor?

TÜMÜ ŞAİBELİ DÖVİZ GİRİŞİ DEĞİLDİR

Kamuoyundaki genel kanı net hata noksanın tümünün illegal ya da şaibeli döviz girişi olduğu. Hadi daha açık söyleyelim bu tutar neredeyse tümüyle kara para ilan edilecek.

Hayır, öyle değil.

Bir kere net hata noksan bir kalıntı kalemidir, denkleştirme kalemidir. Diğer kalemlerdeki döviz girişi ve çıkışları toplanır; ödemeler dengesi bir bilanço olduğu için bu toplamın sıfır olması gerekir ancak toplam sıfır etmiyorsa aradaki fark ters işaretle net hata noksana yazılır.

İki temel neden

Net hata noksan pozitifse, ki son dönemde hep öyle, bu durumun temelde iki neden vardır.

Ya döviz gelirleri eksik ölçülüyordur ve bu yüzden cari açık olduğundan fazla görünüyordur ya da finansman kalemindeki giriş kayıtlara tam olarak geçirilemiyordur.

Cari işlemlerden kaynaklanabilecek en temel sorun turizm gelirinin tam ölçülememesidir. Turizm geliri anketlere dayalı olarak belirlendiği için bu kalemde eksik ölçüm olasılığı yüksektir.

Ayrıca bu yıl çok sayıda Bulgar ve Gürcü ağırladık; gelip Türkiye’den alışveriş yaptılar. Buradan gelen döviz kayıtlara ne ölçüde giriyor, belli değil.

Asıl sorun finans kaleminde

Ama asıl sorun kuşku yok ki finans hesabından kaynaklanıyor. Özellikle varlık barışları çerçevesinde getirilen dövizler ya da çeşitli şekillerde yurtdışına çıkarılan dövizlerden getirilenlerin nereye kaydedileceğinin bilinememesi böyle bir sonuç doğuruyor.

Merkez Bankası’nın ödemeler dengesinde yeni yeni alt kalemler açması gerekiyor. Bankaların nereye yazacaklarını bilmedikleri döviz sonunda dönüp dolaşıp net hata ve noksana gidiyor.

Savaştan kaçırılan para mı?

Sekiz ayda 28 milyar doları aşan para için kafa yorulurken akıllara Rusya-Ukrayna savaşı dolayısıyla bu ülkelerden kaçırılan para da geliyor.

Ya da Körfez ülkelerinden mi para getiriliyor?

Bilmek mümkün değil. Bu sorulara yanıt verebilecek tek kurum Merkez Bankası.

Hataya bir örnek

Net hata noksanın böylesine büyümesine hangi kalemlerdeki yanlış ölçümün yol açtığını bilemeyiz. Ancak üç olasılıklı bir hata senaryosu hazırladık. Birinde cari açığın aslında 10 milyar dolar daha az olduğu, ikincisinde finansman hesabındaki gelirin yine aynı tutarda eksik hesaplandığı, üçüncüsünde ise ilk iki olasılığın birden oluştuğu varsayımı söz konusu.

Üç senaryo da net hata noksanın küçülmesi demek. Özellikle hem cari işlemlerde, hem finans hesabında hata yapılıyorsa net hata iyice küçülecektir.

Alaattin AKTAŞ – DÜNYA

Görüntülenme: 7393

İlgili Etiketler:

‘Bankalar, harcanmış ihracat dövizini geri istiyor’ iddiası

Apple, bankaya dönüşüyor

Okumaya devam et

BANKA HABERLERİ

Kuveyt Türk’ten kişiselleştirilmiş finansman dönemi

Kuveyt Türk Bireysel ve Özel Bankacılıktan Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Mehmet Oral, “Yapay zeka destekli model sayesinde müşterilerimizi tek tip bir değerlendirme yerine kendi ödeme alışkanlıkları, işlem düzenleri ve ihtiyaçları doğrultusunda ele alabiliyoruz” dedi

Yayınlanma:

13 saat önce

03/06/2026

Yazan:

BankaVitrini

Kuveyt Türk, bireysel finansman süreçlerinde yapay zeka destekli yeni uygulaması ‘Sizi Bilir’ ile müşteriye özel kar oranı dönemini başlattı.

Bankadan yapılan açıklamaya göre, Kuveyt Türk, yeni uygulamasıyla finansman teklifi süreçlerinde müşteri deneyimini daha hızlı ve kişiselleştirilmiş hale getirmeyi hedefliyor.

Yapay zeka tabanlı tahminleme modeliyle geliştirilen sistem, müşterilerin harcama alışkanlıkları ve finansman geçmişlerini analiz ederek kendilerine uygun kar oranı sunulmasını sağlıyor.

Uygulama, veri temelli ve kişisel finansal davranışlara duyarlı bir yapı sunarak, her müşterinin kendi finansal yolculuğunu dikkate alan modelle çalışıyor.

Bireysel müşterilere yönelik olarak hayata geçirilen uygulamada finansal profili güçlü müşteriler avantajlı kar oranlarından yararlanabiliyor.

Müşteriler böylece hem finansal yüklerini daha etkin yönetirken, kendilerine özel tasarlanmış teklifle daha güvenli kararlar alabiliyor.

Müşteriler, ihtiyaç duydukları finansmana Kuveyt Türk Mobil ve Kuveyt Türk şubeleri üzerinden daha kısa sürede ve daha kişiselleştirilmiş koşullarla ulaşabiliyor.

‘Sizi Bilir’ modeli, Kuveyt Türk’ün yapay zeka temelli çözümleri bankacılık süreçlerine entegre etme vizyonunun önemli bir parçasını oluşturuyor.

Banka, müşterilerine bütünleşmiş, hızlı ve kişiselleştirilmiş bir bankacılık deneyimi sunmak için yapay zeka destekli çözümlerini daha geniş bir alana yayarak çalışmalarına hız veriyor.

– ‘Amacımız, finansman teklif süreçlerini daha kişiselleştirilmiş bir yapıya kavuşturmak’

Açıklamada görüşlerine yer verilen Kuveyt Türk Bireysel ve Özel Bankacılıktan Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Mehmet Oral, ‘Sizi Bilir’ modeliyle amaçlarının, finansman teklif süreçlerini daha kişiselleştirilmiş ve müşteri odaklı bir yapıya kavuşturmak olduğunu belirtti.

Oral, yapay zeka destekli model sayesinde müşterilerini tek tip bir değerlendirme yerine kendi ödeme alışkanlıkları, işlem düzenleri ve ihtiyaçları doğrultusunda ele alabildiklerini aktararak, şunları kaydetti:

‘Bu yaklaşım, finansal profili güçlü müşteriler için daha avantajlı koşullar sunulmasına imkan tanırken tüm müşterilerimiz için dengeli ve sürdürülebilir finansman çözümleri üretmemizi sağlıyor. Kuveyt Türk olarak teknolojiyi, müşteri deneyimini iyileştiren ve güven ilişkisini güçlendiren bir araç olarak konumlandırmaya devam edeceğiz.’

Görüntülenme: 9640

Okumaya devam et

BANKA HABERLERİ

Akbank’tan 500 milyon dolarlık sermaye benzeri tahvil ihracı

Akbank Genel Müdürü Kaan Gür, “Akbank’a ve Türk ekonomisine duyulan güvenin altını çizen bu işleme imza atmaktan gurur duyuyoruz” dedi

Yayınlanma:

15 saat önce

03/06/2026

Yazan:

BankaVitrini

Akbank, 500 milyon dolar tutarında ve yüzde 8,25 faiz oranıyla sermaye benzeri tahvil ihracı gerçekleştirdi.

Bankadan yapılan açıklamaya göre, vadesi 10,5 yıl, faiz yenileme tarihi 5,5 yıl olan ihracın coğrafi dağılımı yüzde 73 Birleşik Krallık, yüzde 18 Avrupa, yüzde 4 Amerika, yüzde 4 Orta Doğu ve yüzde 1 Asya şeklinde gerçekleşti.

Geniş tabanlı yatırımcı talebiyle emir defteri 1,2 milyar doların üzerine ulaşırken, güçlü talep sayesinde fiyatlama başlangıç seviyesine kıyasla 25 baz puan daralarak, yüzde 8,25 seviyesinde oldu.

Açıklamada görüşlerine yer verilen Akbank Genel Müdürü Kaan Gür, 500 milyon dolar tutarındaki sermaye benzeri tahvil ihracını başarıyla tamamladıklarını belirterek, şunları kaydetti:

’22 Haziran’da itfa edilecek (15 Mayıs’ta geri çağrılan) diğer Tier 2 ihracımız öncesinde, yatırımcılardan gelen güçlü ön talebi değerlendirerek, uygun piyasa koşullarında harekete geçtik. Sermaye benzeri borçlanma işlemlerinde geri çağırma haklarımızı istikrarlı biçimde kullanmamız da yatırımcı nezdinde olumlu karşılandı. Akbank’a ve Türk ekonomisine duyulan güvenin altını çizen bu işleme imza atmaktan gurur duyuyoruz.’

Görüntülenme: 7615

Okumaya devam et

BANKA HABERLERİ

Bankalar çiftçiyi nasıl finanse ediyor?

Yayınlanma:

1 gün önce

02/06/2026

Yazan:

Erol Taşdelen

bankavitrini.com haber analiz raporu

Türkiye’de tarım bankacılığı: kredi büyüyor, pazar kamu bankalarında yoğunlaşıyor

Türkiye’de tarım bankacılığı 2025/2026 döneminde yeniden stratejik bir başlık haline geldi. BDDK’nın yayımladığı aylık bankacılık verileri ve FinTürk il bazlı sektör verileri, tarım kredilerinin hem hacim hem de bölgesel dağılım açısından izlenebilir ana kalemlerden biri olduğunu gösteriyor. BDDK, 2026 Mart FinTürk verilerini ve aylık bankacılık sektör verilerini yayımlamış durumda.

Paylaşılan tabloda 2025/1 döneminde 531,5 milyar TL olan tarım kredileri hacminin 2026/1 döneminde 586,2 milyar TL’ye çıktığı görülüyor. Bu, yaklaşık 54,7 milyar TL artış ve %10,3 büyüme anlamına geliyor. Ancak büyüme, enflasyon ve tarımsal girdi maliyetleri dikkate alındığında reel olarak daha sınırlı bir finansman genişlemesine işaret ediyor.

Pazarın lideri yine Ziraat Bankası

Tabloya göre Türkiye Ziraat Bankası 2026/1 döneminde 225,6 milyar TL tarım kredisi hacmiyle pazarın açık ara lideri. Pazar payı %37,9 seviyesinde. Ziraat Bankası’nın tarım bankacılığındaki ağırlığı, yalnızca ticari tercih değil; Hazine faiz destekli tarımsal kredi mekanizmasındaki merkezi rolünden de kaynaklanıyor. Ziraat Bankası ve Tarım Kredi Kooperatifleri üzerinden kullandırılan Hazine faiz destekli tarım kredilerinin usul ve esasları 2024-2026 dönemini kapsayacak şekilde düzenlenmişti.

İkinci sırada Tarım Kredi Kooperatifleri Merkezi Birliği bulunuyor. 2026/1 döneminde hacim 77,9 milyar TL’ye, pazar payı ise %13,1’e yükselmiş görünüyor. Bu tablo, tarım finansmanında kamu destekli/yarı kamusal kanalın hâlâ belirleyici olduğunu ortaya koyuyor.

Özel bankalarda sınırlı büyüme, bazı bankalarda daralma

DenizBank, QNB Finansbank, Akbank, Garanti BBVA, İş Bankası, TEB ve Şekerbank gibi bankalar tarım bankacılığında ürün sunmaya devam ediyor. DenizBank tarım, tarla ve çiftçi kredilerini ayrı bir iş kolu olarak sunarken; VakıfBank da işletme, yatırım, proje ve KGF destekli tarım kredileri gibi başlıklarda ürünler açıklıyor.

Ancak tabloda özel bankalar arasında ayrışma dikkat çekiyor. Akbank’ta %6,2, TEB’de %4,7, İş Bankası’nda ise %0,6 daralma görülüyor. Bu durum, tarım kredilerinde risk iştahının bankadan bankaya değiştiğini gösteriyor.

En hızlı büyüyen bankalar

Tabloya göre tarım kredilerinde en hızlı büyüyen ilk bankalar şöyle:

Banka	2026/1 büyüme
Ziraat Katılım Bankası	%17,5
Tarım Kredi Kooperatifleri	%15,7
Ziraat Portföy / Tarım Finansman	%14,6
Türkiye Ziraat Bankası	%12,5
VakıfBank	%12,2

Bu görünüm, tarım finansmanında büyümenin ağırlıklı olarak kamu bankaları, katılım bankacılığı ve kamu destekli kanallar üzerinden geldiğini gösteriyor.

Tarım kredilerinde ana mesele: hacim artıyor ama maliyet baskısı sürüyor

Tarım kredilerinin büyümesi olumlu görünse de çiftçinin finansmana erişiminde üç temel sorun devam ediyor:

Birincisi, kredi hacmindeki artış tarımsal girdi maliyetleriyle aynı hızda ilerlemeyebilir. Mazot, gübre, yem, ilaç, tohum, enerji ve sulama maliyetleri arttıkça çiftçinin kredi ihtiyacı da büyüyor.

İkincisi, kredi büyümesi her zaman üretim artışı anlamına gelmiyor. Kredi, yatırım için değil borç çevirme ve işletme sermayesi açığını kapatma amacıyla kullanılıyorsa tarım işletmeleri finansal kırılganlıktan çıkamıyor.

Üçüncüsü, destekli kredi mekanizması kamu bankaları üzerinden yoğunlaştığı için özel bankaların tarım finansmanındaki payı sınırlı kalıyor. Bu da rekabeti ve ürün çeşitliliğini azaltabiliyor.

2026’da destekli kredi tarafında yeni hassasiyetler

2026’da Hazine destekli tarım ve esnaf kredilerinde bazı düzenlemeler yapıldı. Bloomberg HT’nin aktardığı düzenlemeye göre, temel hayvansal ve bitkisel üretim konularında 400 bin TL’ye kadar olan ayni finansman ve kredilerde 31 Aralık 2026’ya kadar bazı borç şartlarının aranmayacağı açıklandı.

Bu düzenleme kısa vadede küçük üreticiye nefes aldırabilir. Ancak yapısal çözüm için yalnızca krediye erişim değil; üretim planlaması, alım garantisi, sigorta, kooperatifleşme, lisanslı depoculuk ve vadeli fiyat mekanizmalarının birlikte çalışması gerekir.

Bankacılık açısından riskler

Tarım bankacılığında risk klasik ticari kredilerden farklıdır. Çünkü geri ödeme kapasitesi yalnızca bilanço gücüne değil; iklim, kuraklık, don, sel, hastalık, ürün fiyatı ve destekleme politikalarına da bağlıdır.

Bankalar açısından başlıca riskler şunlardır:

Risk alanı	Etki
Kuraklık ve iklim riski	Ürün kaybı, tahsilat gecikmesi
Girdi maliyeti artışı	İşletme sermayesi ihtiyacı büyür
Ürün fiyat oynaklığı	Gelir tahmini zorlaşır
Destek ödemesi gecikmesi	Nakit akışı bozulur
Borç çevirme kredileri	Zombi tarım işletmesi riski yaratır

Tarım kredisi artık sadece banka ürünü değil, gıda güvenliği meselesidir

Türkiye’de tarım bankacılığı 2026’ya büyüyerek girmiştir. Ancak bu büyümenin niteliği hacimden daha önemlidir. Tarım kredileri üretimi artırıyor, verimliliği yükseltiyor ve çiftçinin teknolojik dönüşümünü destekliyorsa ekonomiye katkı sağlar. Fakat kredi borç çevirme aracına dönüşürse çiftçiyi rahatlatmak yerine daha kırılgan hale getirir.

Bu nedenle tarım bankacılığı yalnızca “kredi kullandırma” faaliyeti olarak değil; gıda arz güvenliği, kırsal kalkınma, iklim riski yönetimi ve üretim sürdürülebilirliği başlığı altında yeniden ele alınmalıdır.

Erol TAŞDELEN – Ekonomist www.bankavitrini.com

Görüntülenme: 16780

Okumaya devam et