EKONOMİ

Güldem Atabay: Şu “cari fazlayla fiyat istikrarı” iddiasını biraz deşelim mi?

Yayınlanma:

5 yıl önce

13/11/2021

Yazan:

BankaVitrini

Aslında bu bir evrim süreci.

Her şey yurtiçi tüketimle yüksek büyüme yaratma fantezisi içinde dönemin Hazine ve Maliye Bakanı Albayrak’ın Mayıs 2020’den öteye ilginçleşen içtihatlarıyla başladı. O zamanki söylem faizi düşürerek de TL’nin değer kazanacağı, düşen faizin kredileri patlamasıyla başta konut olmak üzere talebin Türkiye ekonomisinin bilmem kaçıncı kez şahlandıracağı yönündeydi.

Albayrak’ın dedikleri gerçekleşir gibi oldu. Saadet dolu birkaç ayın ardından merkez bankasının döviz rezervlerinden 128 milyar doların piyasadan gizlenmeye çalışılarak TL’yi yapay olarak baskılamak için kamu bankaları marifetiyle satıldığı ortaya çıkıverdi. Swaplar hariç net fx rezervler banka tarihinde görülmemiş şekilde -57 milyar dolara inmişti. TL’nin değer kaybının hızlandığı bu süreçte Bakan Albayrak affını isteyerek sahneden çekilmek zorunda kaldı. Biatla para politikası yönetmeye çalışan dönemin merkez bankası başkanı Uysal da eş zamanlı olarak koltuğundan oldu.

Ancak hemen öncesinde Albayrak Ahmet Hakan’la CNNTürk’te hafızalardan silinemeyecek bir söyleşiye imza attı. Albayrak röportajında daha fazla satacak döviz rezerv kalmaması üzerine, rekabetçi kur kavramını ileriye sürdü.

“Önemli olan kurun seviyesi değil rekabetçi olup olmamasıdır. Türkiye tarihinde ilk defa rekabetçi bir kur düzeyiyle, ekonomisini dönüştürecek bir yapıya da kavuştu.

Biz tam tersine diyoruz ki, turizmin gelmesi için, ihracatçı için benim para birimim daha cazip, daha rekabetçi olsun. O dönemler bitti. Bir ara ‘bir lira, bir dolarcılar’ vardı. Matematiğe aykırıdır. Bugün bu eleştirileri yapanların birçoğu reel iktisat noktasında bu eleştirilerin hiçbirini de yapmayan insanlar.”

Ahmet Hakan’ın soru sorma yetkisi olmadığı için, o söyleşide Sayın Bakan’a “o zaman neden döviz rezervlerini dibine kadar satıp hatta eksiye geçirerek TL’yi 6,80 civarı tutmaya çalıştınız?” diyemedi. Bu soruyu soran ekonomistler ise ne Albayrak’tan ne de sonrasında görev alanlardan gerçek bir cevap alamadı.

Ardından TCMB’deki Ağbal dönemi, doğru işlerle TL’nin değer kazandığı , bu sayede vaat ettiği reformları yapması için Cumhurbaşkanı Erdoğan’a zaman kazandırdığı ve muhtemelen yükselme eğilimindeki enflasyonu 2021 ikinci yarısında sakinleştirecek bir dönem olacaktı ki… Yine Erdoğan’ın müdahalesi ile sona erdirildi. Ne hukuk reformu geldi ne ekonomi reformu. Zaten gelmemeleri de sürpriz değildi.

Devrimcilik iddialarının çokomelle karıştığı işte bu Albayrak-Hakan söyleşi, bugün faiz indirmek için göreve getirilen merkez bankası başkanı Kavcıoğlu’nun “cari fazla ile fiyat istikrarı yakalamak” temalı altı boş söylemine evrildi.

Evrilmek zorunda kaldı çünkü artık yanlış ekonomi politikaları ile tüketilen rezervlerden sonra elde geriye kalan tek gerçek aşırı zayıf TL idi. Bundan bir başarı öyküsü çıkartırken faizlerin seçimlere doğru yüksek seyretmesinin de önü kesilmeliydi.

Bu zihni-sinir projeye destek verenlerin aklına tabi Ağbal dönemini doğru adımlarla desteklemek, böylece hem enflasyonu hem faizleri beraber düşürmek, bol para dönemi devam ederken tam da pandemi çıkışı heyecanında doğru iş yaparak sermaye için cazibe merkezi olmak gibi bir yol gelmedi. Geldiyse de tercih edilmedi. Albayrak’ın o unutulmaz söyleşisinde söylediği gibi “aykırı çocuk” olmanın ergenlere özgü hazzı sonuçları ne olursa olsun devam ettirildi.

2021’in ikinci ve üçüncü çeyrekleri para politikasında Kavcıoğlu’nun Ağbal’ın icraatları sayesinde zaman kazanarak spotlar altından uzak kalmayı başardığı bir dönem olsa da enflasyon halen yükselme eğilimindeyken “emir demiri keser” yaklaşımıyla faiz indirme telaşı bugün TL/doları 10,00 seviyesine taşıdı. Çünkü dünyada hızla artan enflasyona merkez bankaları para politikasını sıkılaştırma adımları ile cevap verirken, %20 resmi enflasyona rapmen politika faizini %16’ya indiren TCMB üç maymunu oynamayı kullanışlı bulmakta.

Yeni Hazine ve Maliye Bakanı Elvan’ın daha bugün “Piyasa faizlerinde, varlık fiyatlarında, döviz kurunda ve beklentilerde yaşanan hareketliliğin farkındayız. Dövizin “kasıtlı” olarak yükseltildiği, ihracatı desteklemek amacıyla, yüksek döviz kuru hedeflediğimiz doğru değil” sözleri ise sadece bir tebessüm yaratmaktan öteye geçmedi.

Keza son enflasyon raporu sunumunda Kavcıoğlu baklayı ağzından çıkarıp “Kalıcı fiyat istikrarı cari fazla verilince sağlanacaktır; cari denge ile kur da dengeye gelecektir” deyivermişti.

Dün açıklanan eylül ödemeler dengesi içinden birkaç kalemi ön plana çıkaralım o zaman.

Bir tanesi elbette ağustos ve eylül aylarında toplam 2,5 milyar dolar cari fazla verilmesine rağmen söz konusu iki ayda TL’nin dolara karşı %6 değer kaybetmiş olması. TL’deki değer kaybı Ağustos’tan bu yanaysa %18,3.

Bir diğer vurgulanması gereken de son 12 ayda cari açık seviyesinin 28,8 milyar dolardan 18,4 milyar dolara küçülmesine rağmen, TL’nin dolara karşı sene başından bu yana değer kaybının %33,6 oluşu.

Cari açığın 12 aylık seviyede yavaşladığı, son iki ay artıya döndüğü bu süreçte TL’nin değer kaybı artmış kısacası. İki ayda verilen cari fazla TL’nin durulmasına yol açmadığı gibi, değer kaybının devam etmesini yavaşlatamamış bile.

Cari denge içinde eksiden fazlaya dönüşün hikayesi de önemli.

Düzelmenin içinde turizm sektör gelirlerinin 2020 Eylül’deki 11,9 milyar dolardan normalleşmeye doğru gidildikçe 16,8 milyar dolara çıkması ve 4,6 milyar dolar artması bunun önemli kısmı. Geçen seneye kıyasla cari açığı daraltan önemli bir etken elbette. Fakat turist sayısı 2019’un toplamının ancak yarısını biraz geçmiş durumda ilk 9 aylık veri içinde. Düşük TL turist akımı yaratmamış; ancak bunu halen pandemi ile ilişkilendirmek daha doğru.

İhracat artışının payı da yadsınamaz. Fakat, ihracatta ilk 9 ayda elde edilen %36 büyümeye karşılık ithalat artışının %23’te kalmasının, parasal olmayan altın ithalatının aynı dönemde %74 daralmasının katkısı dikkat çekici. Bu kalemde son yıllarda izlenen artış kadar azalmanın da arkası, Türkiye’nin dış politikası ile ilgili oldukça karmaşık bir konu. Özellikle ABD’deki Halkbank davası düşünüldüğünde.

Diğer yandan, Türkiye pandemi döneminde ihracat açısından Avrupa pazarına yakınlığı ile Çin kaynaklı tedarik sorunlarının kazananlarından oldu. TL’deki değer kaybı ve eriyen işgücü maliyetleri de bu ivmenin arkasındaki nedenler. Fakat, bir yandan asgari ücrette düzeltme gereği ve çalışmaları, bir yandan muhtemelen Çin kaynaklı tedarik sorunlarının 2022 ötesinde büyük ölçüde aşılacağı beklentisi; Türkiye’nin parlayan ihracat performansının sürdürülebilirliği hakkında herkesi düşündürmeli. Çünkü ihracat “ivmesinin” ardında ne verimlilik artışı yatmakta ne de inovatif bir değişim.

Öte yandan TÜİK’in bu hafta açıkladığı dış ticaret hadlerinin hikayesi de çok önemli. Eylül ayında ihracat birim değer endeksi %11,8, ihracat miktar endeksi ise %16,3 ararken, ithalat birim değer endeksi %23,4 artmasına karşın ithalat miktar endeksi % 9,2 azalmış durumda. Bu verilere göre de Türkiye’nin “dış ticaret hadleri” 88,4’e gerilemiş oluyor. Kısaca, yurtdışına daha fazla mal satıyoruz ama mallarımızı daha ucuza satıyoruz; yurtdışından daha az mal alıyoruz ve bunda daha çok döviz ödüyoruz. Güzel bir birleşim değil.

Son olarak da yılın ilk 9 ayında kaydedilen cari işlemler açığı olan 11,7 milyar dolara karşılık finansman tarafı içinde “net hata ve noksan” kaleminden (kaynağı belirsiz döviz) girişlerin 13,5 milyar dolar gibi inanılmaz bir seviyede oluşu dikkat çekmeyecek gibi değil. Son 12 ayda oluşan 18,4 milyar dolar cari açığın 16,7 milyar doları net hata ve noksan kaleminden finanse edilmiş. Bu anormal bir duruma işaret ediyor.

Tüm bunlara bakınca kalitesiz finansmanla kapanan cari açığın cari fazlaya dönmesi döviz biriktirerek TL’yi istikrara kavuşturmadığı gibi, fiyat istikrarı ile konunun uzaktan yakından bir bağı olmadığı gerçeği ile karşılaşıyoruz.

Eski Bakan Albayrak’ın rekabetçi kurun ihracat ve turizmi coşturacağı söylemi, TCMB Başkanı Kavcıoğlu’nun cari fazla ile fiyat istikrarına ulaşacağı hayalleri, yeni Bakan Elvan’ın zayıf kur hedefi olmadığını söylediği gün TL/dolar’ın 9,99’a ulaşması…

Bu sözler havada bile iz bırakmadan uçuşurken, gerçek, güvenilir ve omurgası olan bir ekonomi politikası aramaya devam ediyoruz.

paraanaliz.com

Görüntülenme: 8140

İlgili Etiketler:

Enflasyonun Düşündürdükleri!

Prog. Dr. Boratav : Bazı ekonomik öngörüler üzerine

Okumaya devam et

EKONOMİ

Ekonomide “Ruj Etkisi” Nedir?

Kriz Dönemlerinde Küçük Lükslerin Büyük Hikâyesi

Yayınlanma:

3 gün önce

20/07/2026

Yazan:

Gülbeyaz Gergün

Tüketici Psikolojisi, Davranışsal Finans ve Ekonomiye Etkileri

Ekonomik krizler, yüksek enflasyon, gelir kaybı ve belirsizlik dönemlerinde insanların harcama davranışları tamamen değişir. Ancak bu değişim her zaman “daha az harcamak” anlamına gelmez.

Tam tersine, insanlar büyük harcamaları ertelerken kendilerini mutlu edecek küçük lükslere yönelmeye başlar.

Ekonomi literatüründe bu davranış biçimi “Lipstick Effect” (Ruj Etkisi) olarak adlandırılır.

Bugün dünyanın birçok ülkesinde; kozmetik, kişisel bakım, kahve zincirleri, premium çikolata, küçük elektronik ürünler, online eğlence ve uygun fiyatlı lüks ürünlerin kriz dönemlerinde satışlarının artmasının arkasında yatan temel psikolojik mekanizmalardan biri budur.

Peki gerçekten “Ruj Etkisi” var mıdır?

Yoksa sadece pazarlama dünyasının ürettiği bir efsane midir?

Ruj Etkisi Nedir?

“Ruj Etkisi”, ekonomik daralma dönemlerinde tüketicilerin;

otomobil,
konut,
beyaz eşya,
tatil,
lüks saat,
mücevher

gibi pahalı harcamalarını azaltırken,

kendilerini psikolojik olarak iyi hissettirecek nispeten ucuz lüks ürünlere yönelmesini ifade eder.

Buradaki temel mantık şudur: “Büyük mutluluğu satın alamıyorum; küçük mutluluklar satın alıyorum.”

Bu nedenle;

ruj,
parfüm,
cilt bakım ürünleri,
kaliteli kahve,
küçük teknolojik aksesuarlar,
markalı ayakkabı,
premium çikolata

gibi ürünlerin satışları ekonomik durgunlukta beklenenden daha güçlü kalabilir.

Kavram Nasıl Ortaya Çıktı?

Bu kavram özellikle 2001 yılında dönemin Leonard Lauder tarafından gündeme getirildi.

Lauder, ABD ekonomisi durgunluğa girerken Estée Lauder’in ruj satışlarının arttığını gözlemledi.

Bunun üzerine şu yorumu yaptı: “Kadınlar büyük lükslerden vazgeçiyor ancak küçük lükslerden vazgeçmiyor.”

Bu gözlem daha sonra davranışsal ekonomi çalışmalarında sıkça incelenmeye başladı.

Davranışsal Ekonomi Bunu Nasıl Açıklıyor?

İnsan beyni kriz dönemlerinde üç temel ihtiyaca yönelir.

1. Kontrol Hissi

Ekonomik kriz bireyin hayatındaki kontrol algısını azaltır.

İnsanlar kontrol edemedikleri büyük sorunlar karşısında küçük kararlarla psikolojik denge kurmaya çalışırlar.

Örneğin;

yeni bir ruj almak
kaliteli kahve içmek
saçını yaptırmak

kişiye “hala hayatımı yönetebiliyorum” hissi verir.

2. Kendini Ödüllendirme

Uzun süre ekonomik baskı altında yaşayan bireyler kendilerini ödüllendirmek ister.

Fakat bütçe sınırlıdır.

Bu nedenle; 50 bin TL’lik tatil yerine 500 TL’lik parfüm tercih edilir.

3. Moral Koruma

Psikologlara göre kriz dönemlerinde insanların ruh sağlığı da bozulmaktadır.

Küçük lüksler;

umut,
motivasyon,
özgüven

üretmeye yardımcı olur.

Toplum Psikolojisi Nasıl Etkileniyor?

Ekonomik krizlerde toplumda genellikle şu süreç yaşanır:

Önce; “Harcamaları azaltmalıyım.” Ardından; “Hiç mutlu olamıyorum”

Sonra ise; “Kendime küçük bir şey alayım”

İşte Ruj Etkisi tam burada devreye girer.

Toplum; büyük harcamaları keserken, küçük mutlulukları korumaya çalışır.

Ruj Etkisinin Görüldüğü Ülkeler

ABD (2001)

Dot-com krizinde kozmetik satışları yükseldi.

Lüks otomobil satışları düştü.

ABD (2008 Finans Krizi)

Birçok araştırmada;

uygun fiyatlı kozmetik,
kahve zincirleri,
hızlı moda ürünleri

güçlü satış gerçekleştirdi.

Güney Kore (1997 Asya Krizi)

Kişisel bakım ürünlerinde beklenmeyen artış görüldü.

Japonya

Uzun deflasyon döneminde premium ama küçük tüketim ürünleri büyümesini sürdürdü.

Brezilya

Resesyon dönemlerinde kozmetik sektörü birçok sektörden daha iyi performans gösterdi.

Türkiye’de Ruj Etkisi Görülüyor mu?

Aslında evet.

Türkiye’de son yıllarda;

kozmetik,
kişisel bakım,
kahve zincirleri,
premium kahve,
online yemek,
dijital abonelik,
küçük teknolojik ürünler

birçok ağır sanayi sektöründen daha hızlı büyüyebildi.

Yüksek enflasyon döneminde; insanlar; ev değiştirmedi, otomobil almadı,

ancak;

kaliteli kahve içmeye,
kişisel bakım ürünlerine,
küçük elektroniklere,
kozmetiğe

harcama yapmaya devam etti.

Bu durum klasik bir “Lipstick Effect” örneğidir.

Hangi Toplumlarda Daha Güçlü Görülür?

En belirgin olarak;

✔ şehirleşmiş toplumlarda

✔ orta gelir grubunda

✔ kadın istihdamının yüksek olduğu ekonomilerde

✔ tüketim kültürünün geliştiği ülkelerde

✔ sosyal medya kullanımının yoğun olduğu toplumlarda

daha güçlü ortaya çıkar.

Çünkü bireyler sosyal görünürlüğünü tamamen kaybetmek istemez.

Sosyal Medyanın Etkisi

Eskiden insanlar kriz yaşarken harcamayı tamamen kesebiliyordu.

Bugün ise;

Instagram,

TikTok,

YouTube,

influencer ekonomisi kişileri sürekli tüketmeye teşvik ediyor.

Bu nedenle artık; “mikro lüks” kavramı çok daha güçlü hale gelmiştir.

Ruj Etkisinin Ekonomiye Olumlu Tarafları

1. İç Talep Tamamen Çökmez

Ekonomide belli sektörler ayakta kalır.

2. İstihdam Korunabilir

Kozmetik, perakende, kişisel bakım, kafe zincirleri çalışmaya devam eder.

3. Vergi Geliri Devam Eder

KDV ve ÖTV gelirleri tamamen düşmez.

4. Psikolojik Çöküş Biraz Azalır

Tüketim tamamen durmadığı için moral korunabilir.

Olumsuz Tarafları

1. Tasarruf Azalabilir

Geliri düşen birey yine de harcama yapmaya devam eder.

2. Borçlanma Artabilir

Kredi kartı kullanımı yükselir.

3. Enflasyon Baskısı Sürebilir

Talep tamamen kaybolmadığı için fiyatlar direnç gösterebilir.

4. Yanıltıcı Ekonomik Görünüm

Perakende satışlar güçlü görünür.

Fakat; sanayi, yatırım, üretim, makine siparişleri gerilemeye devam eder.

Ruj Etkisinden Nasıl Çıkılır?

Bunun yolu yalnızca bireysel tasarruf çağrıları değildir.

Asıl çözüm;

fiyat istikrarı,
düşük enflasyon,
güven veren ekonomi yönetimi,
öngörülebilir para politikası,
reel gelir artışı,
istihdam güvenliği,
üretim ve verimlilik artışı

ile mümkündür.

Gelir güvencesi yeniden sağlandığında tüketiciler psikolojik telafi harcamalarına daha az ihtiyaç duyar.

Türkiye İçin Çıkarılacak Dersler

Türkiye gibi yüksek enflasyon yaşayan ekonomilerde Ruj Etkisi; ekonominin güçlü olduğunun değil, çoğu zaman tüketicinin psikolojik uyum mekanizmasının göstergesidir.

Bu nedenle yalnızca AVM yoğunluğu, kozmetik satışları veya kahve zincirlerindeki hareketlilik üzerinden ekonomik canlılık yorumu yapmak yanıltıcı olabilir.

Sağlıklı büyümenin göstergesi;

üretim yatırımlarının artması,
makine-teçhizat yatırımlarının güçlenmesi,
ihracat kapasitesinin yükselmesi,
verimlilik artışı,
sürdürülebilir gelir büyümesi

olmalıdır.

Sonuç

“Ruj Etkisi”, kriz dönemlerinde insanların umudunu tamamen kaybetmediğini gösteren önemli bir davranışsal ekonomi olgusudur. Ancak bu etki, tek başına ekonomik iyileşmenin işareti değildir. Aksine, büyük yatırımların ertelendiği, gelir baskısının sürdüğü ve tüketicinin psikolojik dengeyi küçük harcamalarla korumaya çalıştığı dönemlerin yansımasıdır.

Türkiye açısından da değerlendirme yapılırken yalnızca perakende tüketim verilerine değil; yatırım iştahına, üretim kapasitesine, istihdama ve hane halkının reel gelirindeki değişime birlikte bakılması gerekir. Ruj Etkisi, ekonominin nabzını tutan ilginç bir gösterge olsa da, kalıcı refahın yerini tutamaz.

Görüntülenme: 18005

Okumaya devam et

EKONOMİ

Sanayi Krize Karşı Savunmasız Kaldı

Yayınlanma:

5 gün önce

17/07/2026

Yazan:

Erol Taşdelen

Sanayi Krize Karşı Savunmasız Kaldı: Reel Sektörün En Büyük Sorunu Artık Talep Değil, Finansmana Erişim

Türkiye ekonomisinde uzun süredir uygulanan sıkı para politikası, enflasyonla mücadele açısından önemli bir araç olarak görülse de, bu politikanın reel sektör üzerindeki yan etkileri artık göz ardı edilemeyecek boyutlara ulaştı.

Bugün sanayicinin en büyük problemi sipariş eksikliği kadar, hatta ondan daha fazla nakit akışını yönetememesi haline geldi. Finansmana erişimin zorlaşması, ticari kredi faizlerinin %50-60 bandına yerleşmesi ve işletme sermayesinin hızla erimesi, üretim yapan şirketleri tarihinin en zorlu dönemlerinden biriyle karşı karşıya bırakıyor.

Kriz Dönemlerinde “Nakit Kraldır”

Finans dünyasının en bilinen sözlerinden biri olan “Cash is King” (Nakit Kraldır) ifadesi bugün Türkiye sanayisi açısından hiç olmadığı kadar anlam kazanmış durumda.

Normal dönemlerde şirketler;

satış yaparak,
stoklarını yöneterek,
bankalardan uygun maliyetli kredi kullanarak,
tedarikçi vadeleri ile müşteri vadeleri arasında denge kurarak

işletme sermayelerini çevirebilirler.

Ancak bugün bu mekanizmaların neredeyse tamamı aynı anda bozulmuş durumda.

Merkez Bankası’nın sıkılaştırıcı politikaları sonucunda kredi büyümesinin ciddi biçimde sınırlandırılması, bankaların ticari kredi kullandırmakta son derece seçici davranmasına neden oldu.

Sonuç olarak birçok firma krediye ulaşamıyor, ulaşabilenler ise sürdürülebilir olmayan maliyetlerle borçlanabiliyor.

Nakit Akışı Bozulunca Bütün Finansal Sistem Çöküyor

Bir şirketin finansal sağlığı sadece bilançosuna bakılarak anlaşılmaz.

Asıl kritik gösterge nakit akışıdır.

Bugün birçok firma;

üretmeye devam ediyor,
satış yapıyor,
cirosunu artırıyor,

ancak kasasına zamanında para girmediği için faaliyetlerini finanse edemiyor.

Nakit döngüsü uzadıkça;

tedarikçi ödemeleri gecikiyor,
maaş yükü ağırlaşıyor,
vergi ödemeleri baskı oluşturuyor,
kredi geri ödemeleri aksıyor.

Sonrasında ise domino etkisi başlıyor.

Maliyet Hesabı Yapmak Neredeyse İmkânsız Hale Geldi

Sanayicinin ikinci büyük sorunu ise maliyet yönetimi.

Yüksek enflasyon ortamında;

enerji fiyatları,
işçilik maliyetleri,
kira giderleri,
finansman maliyetleri,
kur hareketleri,
hammadde fiyatları

aynı anda değişiyor.

Bu nedenle bugün verilen bir fiyat teklifinin maliyeti birkaç hafta sonra tamamen değişebiliyor.

Artık birçok sanayici ürününü satarken gerçek maliyetini bile tam olarak hesaplayamıyor.

Muhasebe kârı ile ekonomik kâr arasındaki fark her geçen gün açılıyor.

Vadeli Satışlar Kâr Değil, Zarar Yazdırıyor

Geçmiş yıllarda rekabet avantajı sağlayan uzun vadeli satışlar bugün birçok sektör için ciddi bir risk unsuruna dönüştü.

90, 120 hatta 180 gün vadeli yapılan satışlarda;

enflasyon,
finansman maliyeti,
kur değişimi,
işletme giderleri

satış anındaki hesapları tamamen geçersiz hale getiriyor.

Tahsilat günü geldiğinde firma nominal olarak para kazanmış görünse bile reel olarak zarar etmiş olabiliyor.

Bu durum özellikle işletme sermayesi ihtiyacı yüksek sektörlerde daha da belirgin hissediliyor.

Ticari Kredi Faizleri Yönetilebilir Seviyenin Üzerinde

Bugün ticari kredi faizlerinin %50-60 bandına yerleşmesi birçok yatırımın finansal fizibilitesini ortadan kaldırıyor.

Bu seviyelerde kullanılan krediler;

yatırım finansmanını,
işletme sermayesi yönetimini,
kapasite artırımlarını,
ihracat hazırlıklarını

ciddi biçimde zorlaştırıyor.

Üstelik krediye erişim de kolay değil.

Birçok firma için sorun artık faiz oranı değil; kredi bulabilmek.

Sanayici Belki de Hiç Bu Kadar Çaresiz Hissetmedi

Türkiye sanayisi geçmişte;

1994 krizini,
2001 finans krizini,
2008 küresel krizini,
pandemi dönemini,
büyük kur şoklarını

atlattı.

Ancak bugünkü tabloyu farklı kılan unsur, aynı anda birçok riskin üst üste gelmiş olmasıdır.

Şirketler;

yüksek faiz,
düşük talep,
finansmana erişim sorunu,
artan maliyetler,
bozulan nakit akışı,
belirsiz fiyatlama ortamı

ile aynı anda mücadele etmek zorunda kalıyor.

Bu nedenle birçok sanayici kendisini önceki krizlerden daha kırılgan hissediyor.

Açıklanan Kredi Paketleri Neden Yeterli Olmuyor?

Son dönemde açıklanan çeşitli kredi destek paketleri piyasaya moral vermekle birlikte, reel sektörün toplam finansman ihtiyacı düşünüldüğünde oldukça sınırlı kalıyor.

Sorun sadece yeni kredi verilmesi değildir.

Asıl ihtiyaç;

işletme sermayesini güçlendirecek uzun vadeli finansman,
üretime yönelik seçici kredi mekanizmaları,
ihracatçıya uygun maliyetli kaynak,
yatırım kredilerinde öngörülebilir faiz yapısı,
KOBİ’lere hızlı erişilebilir finansman modelleri

oluşturulmasıdır.

Aksi halde açıklanan paketler yalnızca belirli firmalara kısa süreli nefes aldırırken, sektörün genelindeki finansman sorununu çözmeye yetmeyecektir.

Sözün özü

Enflasyonla mücadele, makroekonomik istikrar açısından vazgeçilmezdir. Ancak üretim ekonomisinin sürdürülebilirliği de aynı derecede önem taşımaktadır.

Bugün reel sektörün karşı karşıya olduğu temel sorun yalnızca yüksek faiz değildir; işletme sermayesinin erimesi, kredi kanallarının daralması, maliyet hesaplarının öngörülemez hale gelmesi ve nakit akışının bozulmasıdır.

Ekonomide üretim kapasitesini koruyacak, yatırım iştahını canlı tutacak ve sanayicinin finansmana erişimini kolaylaştıracak daha dengeli politikalar oluşturulmadığı sürece, sadece enflasyon göstergelerindeki iyileşmeye odaklanmak uzun vadede üretim, istihdam ve ihracat üzerinde kalıcı hasarlar bırakabilir.

Bugün sanayicinin talebi ayrıcalık değil; üretmeye devam edebileceği öngörülebilir, erişilebilir ve sürdürülebilir bir finansman ekosistemidir.

Görüntülenme: 30875

Okumaya devam et

EKONOMİ

Talep Enflasyonu Biterken Türkiye “Yokluk Enflasyonu” Riskine mi Giriyor?

Yayınlanma:

1 hafta önce

13/07/2026

Yazan:

Erol Taşdelen

Son iki yıldır ekonomi yönetiminin temel yaklaşımı, talep enflasyonunu kontrol altına almak üzerine kuruldu.

Faizler artırıldı, kredi büyümesi sınırlandı, tüketim baskılanmaya çalışıldı.

Varsayım şuydu: Talep azalırsa fiyat artışları da yavaşlar.

Ancak bugün reel sektörden gelen sinyaller farklı bir riskin büyüdüğünü gösteriyor.

Özellikle yüksek finansman maliyetleri, krediye erişimde yaşanan zorluklar, artan işletme sermayesi ihtiyacı ve daralan iç talep nedeniyle birçok sanayi işletmesi kapasitesini düşürüyor, vardiya azaltıyor veya üretimini tamamen durduruyor.

Bu durum devam ederse önümüzdeki dönemde farklı bir enflasyon türüyle karşılaşabiliriz.

Talep Enflasyonundan Arz Kaynaklı Enflasyona

Ekonomide fiyatlar sadece aşırı talepten yükselmez.

Üretimin azalması, arzın daralması ve piyasada mal bulunabilirliğinin düşmesi de fiyatları yukarı iter.

Bugün birçok sektörde yaşanan gelişmeler bu riski artırıyor:

Üretim kapasiteleri düşüyor.
Yeni yatırımlar erteleniyor.
İşletme sermayesi hızla eriyor.
KOBİ’ler finansmana ulaşamıyor.
Konkordato başvuruları artıyor.
Bazı fabrikalar üretimi geçici olarak durduruyor.

Talep zayıf görünse bile üretim daha hızlı küçülürse piyasadaki mal arzı da daralmaya başlar.

İşte bu noktada fiyatlar yeniden yukarı yönlü hareket edebilir.

Yeni Risk: “Yokluk Enflasyonu”

Buna halk arasında “yokluk enflasyonu” denilebilir. Ekonomik literatürde ise bunun karşılığı daha çok arz yönlü enflasyon (cost-push/supply-side inflation) veya arz şoku kaynaklı enflasyon olarak tanımlanır.

Yani insanlar çok fazla tükettiği için değil, piyasada yeterince ürün üretilemediği için fiyatlar yükselmeye başlar.

Özellikle;

Sanayi üretimindeki daralma,
İthal girdilere bağımlılık,
Finansmana erişim güçlüğü,
Enerji ve lojistik maliyetleri

aynı anda etkili olduğunda arz tarafı hızla bozulabilir.

Bugünün En Büyük Riski

Bir ekonomide üretici para kazanamaz hale gelirse önce yatırımlar durur. Ardından kapasite küçülür. Sonrasında üretim azalır. Üretim azaldığında ise piyasadaki mal miktarı düşer. Mal azaldığında fiyatların yeniden yükselmesi kaçınılmaz hale gelir.

Bu nedenle sadece talebi baskılayan politikalar uzun süre tek başına uygulanırsa, bir süre sonra arz tarafında kalıcı hasar oluşturma riski ortaya çıkar.

Dengeli Politika Şart

Enflasyonla mücadele elbette önemlidir.

Ancak bunu yaparken üretim kapasitesinin korunması, sanayinin finansmana erişiminin sağlanması ve işletme sermayesinin sürdürülebilir seviyede tutulması da en az fiyat istikrarı kadar önemlidir. Aksi halde ekonomi, talep enflasyonunu kontrol altına alırken bu kez üretim yetersizliğinden kaynaklanan yeni bir fiyat baskısıyla karşı karşıya kalabilir.

Asıl soru artık şudur: Talebi gerçekten kontrol altına mı alıyoruz, yoksa üretim kapasitesini zayıflatarak geleceğin arz sorunlarını mı hazırlıyoruz?

Erol TAŞDELEN – Ekonomist www.bankavitrini.com

Görüntülenme: 32051

Okumaya devam et