Enpara Bank, 2026’nın ilk yarısında 3,9 milyar lira net dönem karı elde etti.

2012’den bu yana masrafsız bankacılık hizmeti sunan Enpara Bank, 2026’nın ilk yarısına ilişkin solo finansal sonuçlarını açıkladı.

Buna göre, yılın ilk 6 ayında Bankanın toplam aktif büyüklüğü 2025 yılı sonuna göre yüzde 21 artarak 301,8 milyar liraya ulaştı.

Faaliyet brüt karı 16,2 milyar liraya, vergi öncesi karı ise 5,4 milyar liraya yükselen Banka, 10,8 milyar lira net faiz geliri elde etti.

Yılın ilk yarısında 3,9 milyar lira net dönem karı elde eden Bankanın öz sermaye karlılık oranı ise yüzde 37,7 olarak gerçekleşti.

Bankanın toplam müşteri sayısı artmaya devam etti. 2025 sonunda 8,6 milyon olan müşteri sayısı, 2026’nın ilk yarısında yüzde 6 artışla 9,2 milyona yükseldi.

Aynı dönemde müşteri mevduatları yüzde 13 artışla 231,9 milyar liraya, öz kaynaklar ise yüzde 20 artışla 22,6 milyar liraya çıktı.

Açıklamada değerlendirmesine yer verilen Enpara Bank Genel Müdürü Cumhur Türkmen, 2026’nın ilk yarısında güçlü bilanço yapılarını korurken aktif büyüklüklerini 300 milyar liranın üzerine taşıdıklarını belirtti.

Kredi hacmi, müşteri mevduatları ve öz kaynaklarda kaydettikleri büyümenin, müşteri güveninin yansıması olduğuna işaret eden Türkmen, ‘Müşteri odaklı ve verimli çalışma kültürümüz sektör ortalamasının oldukça üzerinde bir öz sermaye karlılık oranı elde etmemizi sağladı.’ ifadesini kullandı.

Türkmen, söz konusu dönemde ürün ve hizmet yelpazelerini de genişlettiklerini belirterek şunları kaydetti:

‘Bireysel müşterilerimize yeni yatırım ve sigorta ürünlerimizi, KOBİ müşterilerimize ise taksitli ticari kredi ürünümüzü sunmaya başladık. Önümüzdeki dönemde de müşteri odağımızdan taviz vermeden, müşterilerimize gerçek fayda sağlayacak olan yeni ürün ve hizmetlerimizle sürdürülebilir ve sağlıklı büyümemizi devam ettireceğiz. Enpara Bank’a güvenen tüm müşterilerimize teşekkür ediyoruz.’

Küresel mali piyasalarda Fed toplantısı ardından önemli gelişmeler yaşanıyor. Fed’in faiz artırımına gidememesi, dahası Başkan Warsh’un söylemlerinin şahin görünmesine rağmen faiz artırma konusunda çok da istekli görünmemesi, dolar üzerinde baskı kurdu. Toplantı ardından düzenlenen basın toplantısında, Başkan Warsh’un politika faizinde artışa gitmeye ihtiyaç kalmadığını, keza piyasa faizlerinin yukarıya gittiğini de söylemesi piyasaları biraz da olsa şaşırttı. Merkez bankaları kısa vadeli faiz oranlarını artırarak piyasalara yön vermek suretiyle uzun vadeli faizleri etkilemektedir. Fed’in beklentileri doğru şekilde çıpalayamayan ve uzun vadeli faizleri aşağı çekmekten uzak kalan dünkü duruşu piyasalarda hayal kırıklığı yarattı.

Dahası, ABD’de dün açıklanan ve Fed’in favori enflasyon göstergesi olan kişisel tüketim harcamaları verisi (PCE) %3,5 olan beklentinin altında kalarak (%3,4) aslında korkulduğu kadar önemli bir enflasyon endişesi olmadığını da gösterdi. Fed faiz artıramayınca, piyasa kendi fiyatlamasını kendisi yapmayı tercih etti: 30 yıl vadeli tahvilin faizi %5,2 seviyesine yükselerek 2007 yılından bu yana ya da son 19 yılın zirvesine gelirken, doların piyasa kuru olan DXY sert bir şekilde değer kaybetti. Fotoğrafın oldukça tanıdık geldiğini düşünüyorum. Piyasa yön teşkil etmesi gereken politika faizi artırılamayınca, para birimi de değer kaybetti!

Farkındaysanız çok uzun bir süredir doların geldiği yeri sorguluyoruz. ABD’nin yüksek kamu borcu, devam eden savaşlar ve bunların maliyetini düşündüğümüzde, tüm bunların cereyan ettiği bir ekosistemde faiz artırmak çok da kolay bir seçenek değil. Dahası, IFF (Uluslararası Finans Enstitüsü) verilerine göre dünyada her birim gelire karşı üç birim borcun da olması, faiz hadlerinin artması noktasında tüm ülkeleri zorluyor. Faizlerin yüksek olduğu dönemlerde, borç servis maliyetinin artması (kamu ve özel sektör) ise herkesi zorluyor. Savaşın her geçen gün nitelik ve nicelik olarak farklı bir noktaya evrilmesi, tedarik zinciri sorunları ve enflasyon riski gibi meselelerin çözümünü de zorlaştırıyor.

Fed Başkanı Warsh’un 50 aydır enflasyon hedefin üzerinde seyrediyor diyerek biraz sabır talep etse de, piyasaların pek de toleranslı davranmadığını görüyoruz. DXY dün günü sert bir değer kaybıyla tamamladı. Hatta, bir süredir teknik bir bakış açısıyla önemli gördüğümüz ve bizi huzursuz eden 100,50 seviyesinin de altına sarktı. Bu bağlamda, DXY sepetini içerisinde yer alan ağır siklet EURUSD paritesi 1,1535 seviyesini test ederek son altı haftanın zirvesine yükseldi. Bu gelişmeler bizi çok da şaşırtmadı keza dolar cephesinde büyük resimde devam etmesini beklediğimiz değer kaybı, savaşın uzaması ve dolar likiditesinin azalması nedeniyle sekteye uğramıştı. Biz hâlen daha doların değer kaybetmeye devam edeceğini, bunun da bir gereklilikten ziyade zorunluluk olduğunu düşünüyoruz.

Fiat para sistemine (kâğıt ve mürekkep) başkaldırının da bir noktada tekrar başlayacağını, Orta Doğu’da hâlen devam eden savaşın bir noktada bitmesi durumunda, dolara karşı kıymetli metallerin, fiziksel değeri olan gayrimenkulden tutun, yüksek miktarda elektrik enerjisi tüketen kripto paralardan arkasında değer yaratan hisse senetlerine kadar talebin yeniden başlayacağını düşünüyoruz.

ABD borsaları dün geceyi sert alımlarla tamamladı. Risk iştahı denince akla gelen teknoloji hisselerinin işlem gördüğü Nasdaq Bileşik endeksi %2,8 artış kaydederken, haftanın son işlem gününe Asya piyasalarının da âdeta kükreyerek cevap verdiklerini görüyoruz. Microsoft ve Amazon’un beklentileri aşan bilançoları ile yapay zekâ yatırımlarının karşılığını vermeye devam ettiğine yönelik mesajlar, hafta başında teknoloji hisselerinde yaşanan sert satışların abartılmış olabileceği düşüncesini güçlendirirken, bu sabah son dönemlerde roller coaster tarzında bir görünüm sergileyen Güney Kore borsası KOSPI’nin %15 prim yapmasına zemin hazırladı. Bugün güçlü yükselmesine rağmen, KOSPI’nin ayı yaklaşık %25 düşüşle tamamladığını da not edelim. Gösterge endeks Tokyo borsası %4, Tayvan borsası ise %7 yükselişle teknoloji hisselerinde toparlanmaya eşlik etti. Yapay zekâ coşkusu ara ara sorgulansa da ve sert satışlar yaşansa da, havanın iyimsere döndüğü ilk anda piyasaların yine teknoloji cephesine akın ettiğini görüyoruz.

Hazır Asya’dan söz etmişken, Japonya ve Güney Kore’nin döviz piyasasına müdahale ettiği yönündeki beklentiler sonrası yen, son 40 yılın en zayıf seviyelerinden toparlanırken, az önce sonuçlanan Japonya Merkez Bankası (BOJ) olağan faiz toplantısında beklendiği üzere politika faizi %1 seviyesinde sabit tutuldu. Artan enflasyon risklerine karşı gerektiğinde faiz artırımlarına devam edeceği mesajını yinelenirken, 9 üyeden sadece bir kişi faizin %1,25 seviyesine yükseltilmesini talep etti.

Brent cinsi ham petrolün varil fiyatı, doların değer kaybetmesinin de yardımıyla ya da Ortadoğu’daki düşük dozda devam eden jeopolitik risklere paralel son iki gündür gerileyerek 88 dolar seviyesinin altını test etti. Risk iştahının bir miktar da olsun toparlanmasının da yardımıyla, altının ons fiyatı dün bir kez daha 4,120 dolar seviyesine varan bir yükseliş kaydetti. Benzer şekilde gümüşün de ons fiyatı 59,30 dolar seviyelerini test etse de, hafta sonu riski almak istenmemesi nedeniyle bu sabah bir miktar da olsun kâr satışları yaşanıyor. Hafta sonu kapanışını da görerek hafta başı daha sağlıklı yorum yapmaya çalışacağız. Kripto cenahında ise amiral gemisi Bitcoin 64 – 65 bin dolar civarında bir sonraki hamlesi için güç biriktirdiğini düşünüyoruz.

Türkiye cephesinde ise son günlerde özellikle de hisse senetleri cephesinde hâkim olan limoni hava dün de korundu. BIST100 ana endeksi %1,6 oranında gerileyerek düşüş serisini altıncı güne taşırken (son dokuz haftanın en düşüğü), teknik mânâda haftayı da önemle takip ettiğimiz 13,900 endeks seviyesinin altında tamamlamaya aday görünüyor. Bankacılık hisselerinde ise kan kaybı daha da şiddetli bir hâl aldı: XBANK endeksi dün günü %2,4 oranında düşüşle tamamladı. NATO Zirvesi öncesi yeşeren ümitlerin henüz karşılık bulmaması ve endekste kredibilite kaygıları hisse senetleri üzerinde baskı kuruyor. CDS risk primi 240 baz puanın hemen üzerinde yatay seyrini korurken, USDTRY kuru hafta sonu fonlama etkisiyle pazartesi valörlü işlemlerde 47,50 seviyelerine gelirken, değer kazanan EURUSD paritesinin de yardımıyla EURTRY kuru ise salı günü valörlü işlemlerde 54,70 seviyesine yükseldi.

Her Perşembe günü olduğu üzere dün de TCMB’nin haftalık bültenini enine boyuna irdeledik. En güncel veriye göre, TCMB’nin net YP pozisyonu 29 Temmuz valörlü işlemlerde 40 milyar dolar seviyesine yükselerek savaş sonrası dönemin en yüksek seviyesine geldi. Altın fiyatlarındaki zayıf seyir, altın rezervlerinin dolar bazındaki değerini aşağı çekerek rezervler üzerinde negatif değerleme etkisi yaratmaya devam etti. Son haftalarda özellikle de tüzel kişilerin döviz mevduatlarında yükseliş isteği dikkatimizi çekiyor! Bu bağlamda, 24 Temmuz ile sona eren haftada, parite etkisinden arındırılmış seriye göre tüzel kişilerin DTH bakiyesi 2,4 milyar dolar daha artış gösterdi. Son üç haftanın toplamı 8,3 milyar dolar artışa işaret ediyor. Bu eğilimin devam edip etmeyeceğini yakından takip edeceğiz. Yurt dışı yerleşiklerin menkul kıymet pozisyonu ise net anlamda 1,2 milyar dolar daha artış kaydetmiş. Son haftalarda yabancının TL cinsi yatırım araçlarında ilgisinin artmaya devam ettiğini görüyoruz.

Türk-İş’in hazırladığı Temmuz ayı Açlık ve Yoksulluk Sınırı raporuna göre, mutfak enflasyonu Ankara’da bir önceki aya göre %3,3 oranında ciddi bir artış göstermiş. Temmuz ayında gıda fiyatlarının bu kadar yüksek artması bizi bir miktar da olsun bizi endişelendirdi. Dört kişilik bir aile için açlık sınırı 36,940 TL olurken, asgari ücretin 28,075.50 TL olduğunu not edelim. Türk-İş verileri satın alma gücü erimesinin sürdüğünü gösteriyor. İstanbul için enflasyon rakamları İTO tarafından hafta sonu, resmî rakamları ise TÜİK tarafından pazartesi günü açıklanacak. Enflasyonun bir miktar yukarı yönlü sürpriz yapacağını düşünüyoruz.

Emre Değirmencioğlu

Üretmeden enflasyon düşer mi, düşse bile refah artar mı?

Türkiye’de enflasyonla mücadele uzun süredir ağırlıklı olarak yüksek faiz, kredi büyümesinin sınırlandırılması, iç talebin baskılanması ve reel kurun kontrol altında tutulması üzerinden yürütülüyor.

Bu yaklaşımın temel mantığı açık: Talep yavaşlayacak, tüketim azalacak, şirketler fiyat artırmakta zorlanacak, dövize yönelim sınırlanacak ve böylece enflasyon gerileyecek.

Ancak ekonominin sahadaki işleyişi, teorik çerçeveden çok daha karmaşık.

Çünkü Türkiye’de uygulanan sıkı para politikası yalnızca tüketimi değil; aynı zamanda üretimi, yatırımı, istihdamı, ihracatı ve şirketlerin işletme sermayesini de baskılıyor.

Ortaya şu kritik soru çıkıyor: Enflasyonu düşürmek için uygulanan araçlar, ülkenin üretim kapasitesini tahrip ediyorsa elde edilen sonuç gerçekten başarı sayılabilir mi?

Sanayide alarm veren göstergeler

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, 23 Temmuz 2026 tarihli toplantısında politika faizini yüzde 37 seviyesinde sabit tuttu. TCMB, sıkı para politikasının talep, kur ve beklenti kanalları üzerinden dezenflasyonu güçlendireceğini belirtirken, yakın dönem verilerinin iç talepteki zayıflamanın belirginleştiğine işaret ettiğini de açıkladı.

Ancak iç talepteki zayıflama, sanayi açısından yalnızca fiyat artışlarının yavaşlaması anlamına gelmiyor.

Haziran 2026’da İSO Türkiye İmalat PMI verisi 49,8’den 47,1’e geriledi. Böylece imalat sektöründeki zayıflama eğilimi üst üste 27’nci aya taşındı. PMI göstergesinde 50’nin altındaki değerler faaliyet koşullarında daralmaya işaret ediyor.

TÜİK verilerine göre sanayi üretimi Mayıs 2026’da yıllık bazda değişmezken, aylık bazda yüzde 2,9 geriledi. İmalat sanayindeki aylık düşüş ise yüzde 3,3 oldu.

Temmuz 2026’da imalat sanayi kapasite kullanım oranı da bir önceki aya göre 0,6 puan azalarak yüzde 73,9’a düştü. Mevsimsel etkilerden arındırılmış oran yüzde 73,8 olarak gerçekleşti.

Bu veriler birlikte okunduğunda tablo açıktır: Sanayici üretmek istiyor ancak finansmana, talebe ve öngörülebilir maliyet yapısına ulaşmakta zorlanıyor.

Enflasyonla mücadele sanayiyi hangi kanallardan vurdu?

1. Ticari kredi faizi üretim maliyetine dönüştü

Türkiye’de banka kredisi yalnızca yatırım finansmanı değildir.

Sanayici krediyle:

• Hammadde alır.
• Personel ücretini öder.
• Enerji giderini karşılar.
• Stok taşır.
• Müşterisine vade açar.
• İhracat siparişini üretir.
• Makine ve kapasite yatırımı yapar.

Dolayısıyla ticari kredi faizinin uzun süre yüksek kalması, doğrudan üretim maliyetine dönüşür.

Yüzde 40-50 bandına yaklaşan veya şirketin riskine göre bu seviyeleri aşan ticari kredi maliyetiyle bir sanayi işletmesinin sağlıklı fiyatlama yapması son derece zordur.

Şirket yüzde 15-20 faaliyet kârı elde etse bile işletme sermayesini yüzde 45-55 maliyetle finanse ediyorsa, satış yaptıkça finansman gideri büyüyebilir.

Böyle bir ortamda üretici şu ikilemle karşılaşır: Üretimi azaltırsa pazarını kaybeder, üretime devam ederse finansman giderine çalışır.

2. Kredi pahalı olmakla kalmadı, erişimi de zorlaştı

Sorun yalnızca kredinin faiz oranı değildir.

Kredi büyümesine getirilen sınırlar, bankaların bilanço tercihleri, sektör ve firma bazında artan risk algısı ile teminat koşullarındaki ağırlaşma krediye erişimi de zorlaştırdı.

TCMB’nin 2026 yılı ikinci çeyrek Banka Kredileri Eğilim Anketi, işletme kredilerinde sıkılaşmanın devam ettiğine işaret ediyor. Bankalar önümüzdeki dönemde sıkılaşmanın zayıflayarak sürmesini bekliyor.

Kredi musluğunun kısılması, özellikle özkaynağı zayıf KOBİ’leri ve işletme sermayesi ihtiyacı yüksek sanayi şirketlerini daha sert vuruyor.

Büyük şirket tahvil, eurobond, sendikasyon veya yabancı ortaklık gibi alternatiflere ulaşabilirken küçük ve orta ölçekli sanayi şirketi çoğunlukla bankaya bağımlıdır.

Banka kredisi kesildiğinde şirketin önünde genellikle dört seçenek kalır:

1. Üretimi azaltmak,
2. Personel çıkarmak,
3. Tedarikçi ve vergi ödemelerini geciktirmek,
4. Kayıt dışı veya çok daha pahalı finansmana yönelmek.

Bu noktadan sonra kredi politikası yalnızca enflasyon politikası olmaktan çıkar; şirketlerin hayatta kalma meselesine dönüşür.

3. İç talep baskılanırken maliyetler aynı hızla düşmedi

Sıkı para politikasının amacı talebi soğutmaktır. Ancak üreticinin karşı karşıya olduğu maliyetler aynı hızda gerilememektedir.

Mayıs 2026’da Yİ-ÜFE imalat sanayinde yıllık yüzde 30,72 arttı. Enerji, ara malı, dayanıklı ve dayanıksız tüketim mallarında da güçlü maliyet artışları sürdü.

Haziran 2026’da genel Yİ-ÜFE yıllık yüzde 28,09 seviyesinde gerçekleşti.

Yani üreticinin satış hacmi azalırken;

• İşçilik,
• Enerji,
• Kira,
• Vergi,
• Hammadde,
• Nakliye,
• Finansman

giderleri yükselmeye devam ediyor.

Talep düşüyor fakat maliyetler aynı hızla düşmüyor.

Sonuç olarak şirketler önce kâr marjından vazgeçiyor, ardından sermayelerini tüketmeye başlıyor.

Reel kur politikası ihracatçıyı nasıl etkiledi?

Enflasyonla mücadelede döviz kurunun görece kontrollü seyretmesi, ithal girdi fiyatları ve enflasyon beklentileri açısından kısa vadede olumlu görülebilir.

Ancak TL’deki değerlenme, maliyetleri enflasyon oranında yükselen ihracatçı açısından ciddi bir rekabet sorunu yaratmaktadır.

İhracatçı şirketin:

• İşçilik gideri TL ile,
• Enerji gideri TL ile,
• Kira ve hizmet giderleri TL ile,
• Vergi ve finansman yükü TL ile

artarken ihracat geliri aynı oranda yükselmiyorsa şirket döviz bazında pahalı hale gelir.

Bu durumda ihracatçı ya fiyat artırarak müşteri kaybeder ya da kâr marjından vazgeçer.

Uzun süre devam eden bu yapı, “enflasyonu kur üzerinden kontrol etme” politikasının maliyetini sanayiye ve ihracatçıya yükler.

Üretim nasıl cezalandırıldı?

Bugünkü ekonomik düzende finansal davranış ile üretim faaliyeti arasındaki ödül-ceza dengesi bozulmuştur.

Yüksek faiz döneminde şirket açısından;

• Mevduatta kalmak,
• Nakit tutmak,
• Tahvil veya para piyasası araçlarına yönelmek

üretim yapmaktan daha düşük riskli ve bazı dönemlerde daha yüksek getirili hale gelebilir.

Oysa üretim yapmak;

• İşçi çalıştırmayı,
• Stok taşımayı,
• Tahsilat riski almayı,
• Enerji kullanmayı,
• Vergi ödemeyi,
• Müşteriye vade açmayı,
• Kur ve hammadde riski taşımayı

gerektirir.

Üretimden beklenen kârlılık risksiz veya düşük riskli finansal getirinin altında kaldığında rasyonel şirket davranışı yatırım yapmak değil, bilançosunu küçültmek olur.

Böylece ekonomi üreticiyi değil, nakitte kalanı ödüllendirir.

En tehlikeli sonuç da budur: Enflasyonla mücadele için uygulanan sistem, üretim yapan şirketi bilançosunu küçültmeye teşvik ediyorsa gelecekteki arz kapasitesini de azaltıyor demektir.

Üretmeden enflasyon düşer mi?

Kısa vadede düşebilir. Talep sert biçimde daraltılır, kredi kullanımı azaltılır ve hanehalkının satın alma gücü gerilerse şirketlerin fiyat artırma kapasitesi sınırlanabilir. Ancak bu, enflasyonun sağlıklı biçimde düştüğü anlamına gelmeyebilir.

Enflasyon iki yoldan düşürülebilir:

Birinci yol: Fakirleştirerek dezenflasyon

Talep düşürülür, kredi kesilir, ücretler baskılanır, tüketim daralır ve şirketler satış yapamadığı için fiyat artıramaz.

Bu yöntemde enflasyon gerileyebilir fakat:

• İşsizlik artabilir.
• Yatırımlar durabilir.
• Şirketler kapanabilir.
• Reel ücretler düşebilir.
• Orta sınıf zayıflayabilir.
• Gelir dağılımı bozulabilir.

İkinci yol: Üreterek dezenflasyon

Verimlilik artırılır, enerji ve lojistik maliyetleri düşürülür, tarımsal üretim güçlendirilir, rekabet artırılır, kamuda mali disiplin sağlanır ve arz kapasitesi genişletilir.

Bu yöntemde hem fiyat baskıları azalır hem de ekonomik refah artabilir. Türkiye’nin temel sorunu, dezenflasyon yükünün büyük ölçüde para politikası ve kredi kanalı üzerine bırakılmasıdır. Oysa yüksek ve kalıcı enflasyon yalnızca fazla kredi veya fazla tüketimden kaynaklanmaz.

Türkiye’de enflasyonu besleyen unsurlar arasında;

• Bütçe açıkları,
• Dolaylı vergiler,
• Yönetilen ve yönlendirilen fiyatlar,
• Enerji maliyetleri,
• Tarımsal arz sorunları,
• Kur geçişkenliği,
• Rekabet eksikliği,
• Beklentiler,
• Verimlilik düşüklüğü,
• Hukuki ve kurumsal belirsizlikler

de bulunmaktadır.

Bu sorunlar çözülmeden yalnızca ticari kredileri kısarak kalıcı fiyat istikrarı sağlamak mümkün değildir.

Enflasyon düşse bile refah artar mı?

Enflasyonun düşmesi refah için gereklidir ancak tek başına yeterli değildir. Bir ülkede enflasyon yüzde 70’ten yüzde 25’e düşebilir. Fakat aynı dönemde;

• Reel ücretler azalıyor,
• İşsizlik artıyor,
• Şirketler kapanıyor,
• Üretim kapasitesi daralıyor,
• Eğitim ve sağlık hizmetlerine erişim zorlaşıyor,
• Gelir dağılımı bozuluyorsa

toplumsal refah artmış sayılmaz.

Enflasyonun düşmesi, fiyatların ucuzlaması değil; fiyat artış hızının yavaşlamasıdır. Vatandaşın refahının artması için gelirlerin fiyatlardan daha hızlı yükselmesi, verimliliğin artması ve kaliteli istihdamın çoğalması gerekir.

Sanayinin küçüldüğü, üreticinin yatırım yapamadığı ve gençlerin nitelikli iş bulamadığı bir ekonomide yalnızca enflasyon oranındaki düşüş refah yaratmaz.

Araç ile amaç arasındaki uyumsuzluk

Amaç fiyat istikrarıysa kullanılan aracın üretim kapasitesini yok etmemesi gerekir.

Fakat bugün sanayi üzerindeki tablo şunu gösteriyor:

Burada ciddi bir koordinasyon sorunu bulunmaktadır. Para politikası talebi bastırırken maliye politikası vergiler ve yönetilen fiyatlarla maliyetleri yükseltiyorsa sanayi iki taraftan sıkıştırılır.

Bir taraftan satış yapamaz, diğer taraftan maliyet düşüremez.

Ekonomi yönetimi kayıpları görmüyor mu?

Ekonomi yönetiminin sanayi üretimi, kapasite kullanımı, PMI, kredi büyümesi ve şirket bilançolarındaki bozulmayı görmediğini söylemek doğru olmaz. Asıl tartışılması gereken konu, bu maliyetlerin dezenflasyon programının kaçınılmaz ve geçici bedeli olarak kabul edilip edilmediğidir.

Sorun şu ki üretim kapasitesi geçici olarak kapatılan bir musluk değildir.

Bir fabrika kapandığında;

• Nitelikli çalışanlar dağılır.
• Tedarik zinciri bozulur.
• Müşteri ilişkileri kaybedilir.
• Makine parkı eskir.
• Marka değeri aşınır.
• İhracat pazarı rakiplere geçer.

Talep yeniden canlandığında aynı kapasiteyi kısa sürede geri getirmek mümkün olmayabilir.

Bu nedenle sanayideki kayıp yalnızca bugünün büyüme kaybı değildir; gelecekteki üretim, ihracat ve vergi gelirinin de kaybıdır.

Çözüm ne olmalı?

1. Tüketim kredisiyle üretim kredisi ayrılmalı

Enflasyonla mücadelede bütün kredilere aynı gözle bakılmamalıdır. Tüketimi artıran kredi ile ihracat, yatırım, enerji verimliliği ve işletme sermayesi kredisi aynı sepete konulmamalıdır. Kredi politikası seçici hale getirilmelidir.

Üretim, yatırım, ihracat ve teknolojik dönüşüm kredileri genel kredi sınırlamalarından ayrıştırılmalıdır.

2. Ticari kredi büyüme sınırları sektör bazlı uygulanmalı

İthal tüketimi veya spekülatif stokçuluğu finanse eden krediyle üretim siparişini tamamlayan kredi aynı değildir.

Kredi kotaları;

• İhracat katkısı,
• İstihdam,
• Yerlilik oranı,
• Katma değer,
• Teknoloji düzeyi,
• Enerji verimliliği

gibi kriterlere göre farklılaştırılmalıdır.

3. KOBİ’ler için işletme sermayesi kanalı açılmalı

KOBİ’nin temel sorunu çoğu zaman zarar etmek değil, tahsilat ile ödeme arasındaki süreyi finanse edememektir. Eximbank, KGF, kalkınma bankaları ve ticari bankalar üzerinden uzun vadeli, şeffaf kriterli ve doğrudan üretime bağlı işletme sermayesi programları oluşturulmalıdır.

Bu krediler vergi, SGK, enerji ve personel ödemelerine bağlanarak amacı dışında kullanım sınırlandırılabilir.

4. Reeskont kredilerinin erişimi genişletilmeli

Reeskont kredileri yalnızca büyük ihracatçıların ulaşabildiği bir mekanizma olmaktan çıkarılmalıdır.

Küçük ve orta ölçekli ihracatçıların teminat ve ölçek sorunları çözülmeli; kredi limitleri, ihracat performansı ve katma değer kriterlerine göre artırılmalıdır.

5. Reel kur dengesi korunmalı

Enflasyonu baskılamak için kuru sürekli düşük tutmak kısa vadede rahatlama sağlasa da sanayinin rekabet gücünü aşındırır. Kur politikası öngörülebilir olmalı; TL’nin aşırı değerlenmesine izin verilmemelidir.

Amaç kuru sıçratmak değil, enflasyon ile verimlilik farkını gözeten dengeli bir reel kur politikası yürütmektir.

6. Maliye politikası daha fazla sorumluluk almalı

Enflasyonla mücadelenin bütün yükü Merkez Bankası ve kredi sistemi üzerine bırakılamaz.

Kamuda;

• İsraf azaltılmalı,
• Vergi istisnaları gözden geçirilmeli,
• Kayıt dışılıkla mücadele edilmeli,
• Dolaylı vergi bağımlılığı düşürülmeli,
• Kamu fiyat ayarlamaları öngörülebilir hale getirilmeli,
• Bütçe disiplini güçlendirilmelidir.

Para politikası frene basarken kamu harcamaları ve vergi politikası aksi yönde çalışırsa enflasyon düşürmenin faturası sanayiye çıkar.

7. Enerji ve hammadde maliyetleri düşürülmeli

Sanayinin rekabet gücü yalnızca faizle belirlenmez. Enerji, lojistik, liman, demiryolu, depolama, gümrük ve ara malı maliyetleri düşürülmelidir. Enerji verimliliği yatırımları uzun vadeli ve düşük maliyetli finansmanla desteklenmelidir.

8. Sorunlu ama yaşayabilir şirketler yeniden yapılandırılmalı

Geçici nakit sıkışıklığı yaşayan şirketle ekonomik olarak artık yaşama şansı olmayan şirket ayrıştırılmalıdır.

Yaşayabilir şirketler için;

• Uzun vadeli yeniden yapılandırma,
• Anapara öteleme,
• Faiz indirimi,
• Sermaye benzeri finansman,
• Ortak fon mekanizmaları

geliştirilmelidir.

Aksi halde geçici likidite sorunu kalıcı iflaslara dönüşür.

Sonuç: Enflasyon sanayiyi yok ederek düşürülmemeli

Türkiye’nin fiyat istikrarına ihtiyacı vardır. Yüksek enflasyon yatırım kararlarını bozar, gelir dağılımını tahrip eder, tasarrufları eritir ve toplumun geleceğe olan güvenini zayıflatır. Dolayısıyla enflasyonla mücadele tartışmasız biçimde gereklidir. Ancak enflasyonu düşürmenin yöntemi de enflasyon kadar önemlidir.

Üretim kapasitesini azaltarak, şirketleri işletme sermayesiz bırakarak, ihracatçıyı rekabet edemez hale getirerek ve KOBİ’leri banka kredisi dışına iterek elde edilecek dezenflasyon sürdürülebilir değildir. Çünkü bugün krediyi keserek üretimi azaltabilirsiniz.

Fakat yarın talep yeniden yükseldiğinde piyasada yeterli mal yoksa enflasyon bu kez arz yetersizliği üzerinden geri döner. Türkiye’nin ihtiyacı yalnızca talebi bastıran değil; aynı zamanda arzı, verimliliği, yatırımı ve rekabet gücünü artıran bütüncül bir programdır.

Unutulmamalıdır: Fabrikaları susturarak fiyatları geçici olarak yavaşlatabilirsiniz; ancak üretmeden zenginleşemez, sanayiyi kaybederek kalıcı fiyat istikrarı sağlayamazsınız.

Erol Taşdelen – Ekonomist     Bankavitrini.com