Hiç kötü bir iş ortamında bulunduğunuz ama ayrılmaya cesaret edemediğiniz oldu mu? Neredeyse her danışanım bana iş yerinde yaşadığı bir travmadan bahsediyor. Bu travmaların nedeni destek olmayan yöneticiler veya kasıtlı olarak acımasız davranan patronlar olabiliyor. Bazen çalışanlara zarar veren veya kendilerini değersiz hissetmelerine neden olan şirket politikaları, bazense stres ve endişe yaratan sürekli işten çıkarmalar olumsuz iş ortamlarına neden oluyor.

Yine de, çalışma ortamlarının sağlıklı olmadığını bilmelerine rağmen, bazı çalışanlar yıllarca aynı iş ortamında kalırlar. İşte kötü bir işten ayrılmanın zor olmasının beş nedeni ve bu konuda yapılması gerekenler.

“İş ailenize” bağlılığınız

Bir şirkette uzun süre çalışmak, kuruma ve ekip üyelerine karşı bir sadakat duygusu yaratabilir. Danışanlarımdan Beatrice (gerçek adı değil) 15 yıldan uzun bir süredir bir hukuk firmasında çalışıyordu ve hissedar olmayı bekliyordu. Ama sonradan ortaklıktan reddedildiğini öğrendi. Beatrice olanları şöyle anlatmıştı: “Birdenbire bunun asla benim şirketim olmayacağını anladım. Bu insanlara hayatımı verdim ve onlar bana değer vermediler. Karar vermem gerekiyordu. Yeniden başlayıp başka bir yerde hissedar olmayı denemek istiyor muydum?” Bu onun için bir kırılma noktasıydı, ancak hissedarı olacağı başka bir şirketten teklif almasına rağmen ayrılmakta hâlâ zorlanıyordu. “Eski şirketimden ayrılırken büyük bir suçluluk hissettim. Her büyük bayramı onlarla birlikte kutladım. İki ortak, çocuklarımın vaftiz babasıydı. Ailem gibiydiler.” Sonunda Beatrice, firmaya duyduğu sadakat ile firmanın kendisine duyduğu sadakati tarttı ve bu da başka bir firmanın teklifini kabul etmesine yardımcı oldu.

Bu konuda ne yapılmalı?

Şirketlerin becerilerinizi ve yeteneklerinizi kullanarak bir hizmet sunmanız için sizi işe aldıklarını kabul edin. Şirketin beklentilerini artık karşılamıyorsanız veya şirket hedeflerini değiştiriyor ve becerilerinize artık ihtiyaç duymuyorsa işten çıkartılabilirsiniz.

Şimdi bu mantığı tersine çevirin. İşinizde kendinizi tatmin olmuş ve değerli hissetmek için neye ihtiyaç duyduğunuza bakın. Şirketin hayatınıza hâlâ ihtiyaç duyduğunuz ve hak ettiğiniz değeri sağlayıp sağlamadığını belirleyin.

Kendinize şu gibi sorular sorabilirsiniz:

• Şirket bana kariyerimi ve hayatımı geliştirecek yan haklar ve gelişim fırsatları sağlıyor mu?

• Şirketin politikaları bana özgü ihtiyaçları karşılıyor mu?

• Şirket kattığım değeri daha fazla para, terfi, ortaklık ya da benim için önemli olan başka bir takdirle ödüllendiriyor mu?

Şirket ve çalışan ilişkisi, sadece hedeflere ulaşmak ve maaş almakla değil, her iki tarafın da sadakati ve kararlılığıyla ilgilidir.

Kült benzeri bir atmosfer

Bir şirkete girdiğinizde, herkes ortak bir misyon veya hedef doğrultusunda çalışıyor olabilir. Şirketin insanların sağlıklı, başarılı, mutlu olmalarına yardımcı olmak veya dünyanın sürdürülebilirliğine yardımcı olmak gibi ulvi bir misyonu varsa, çalışanlar insanlığın veya dünyanın daha iyi olmasına katkıda bulunduklarını hissederler. Şirketten ayrılmaya karar vermek, kolektif bir misyondan vazgeçmek gibi hissettirerek bencilce ve hatta haince gelebilir.

Şirket insanlar veya dünya üzerinde büyük etkiler yaratmıyor olsa bile, içerideki atmosfer bir hedefe birlikte ulaşmak için işbirliği yapmayı içerir. Bir ekibin kritik bir parçası olmak veya hedeflere ulaşmak için her türlü acıya dayanabileceğiniz için güçlü hissetmek bağımlılık yapar ve işin zarar verici yönlerini azaltır.

Televizyonda haber muhabiri olarak çalıştığım dönemde, bir çalışan halkla ilişkiler ya da başka bir alana geçmek için işi bıraktığında, herkes onun pes ettiğinden ya da işi beceremediğinden bahsederdi. Ancak ayrılan kişi uzun çalışma saatlerinden, hafta sonları ve tatillerde çalışmaktan, olağanüstü çabaya karşılık verilen düşük ücretten ve stresli günlük teslim tarihlerinden kaçtığını biliyordu. Ayrılan kişiler değerleriyle uyumlu bir yaşam için daha fazlasını arıyorlardı.

Bu konuda ne yapılmalı?

İş arkadaşlarınıza duyduğunuz güçlü yoldaşlık duygusu sağlıksız olduğunu bildiğiniz bir iş ortamından ayrılmanızı engelliyorsa, sizin için neyin önemli olduğunu tanımlamak için biraz zaman ayırın ve bu değerlerin işinizde şirketin ihtiyaçlarından bağımsız olarak yerine getirilip getirilmediğini belirleyin.

İşte bu tespiti yapmak için kendinize sormanız gereken bazı sorular:

• İş yerinde benim için önemli olan nedir ve bunun ne anlama geldiğini nasıl tanımlarım?
• Hangi değerler tutarlı bir şekilde hayata geçiriliyor ya da ihlal ediliyor?
• Değerlerime saygı gösterilmesini sağlamak için yapabileceğim bir şey var mı?

Örneğin, saygı görmek bir değerse, siz bunu fikirlerinizin duyulması ve dikkate alınması olarak tanımlıyor olabilirsiniz. Öte yandan yöneticiniz sürekli olarak fikirlerinizi görmezden geliyorsa değeriniz ihlal ediliyor demektir. Yöneticinizle bu değerin sizin için neden bu kadar önemli olduğunu konuşup buna saygı göstermesini sağlayabilir misiniz? Bunu yapamıyorsanız, şirket misyonunun sizin değerlerinizden daha önemli olup olmadığına karar vermeniz gerekiyor.

Şirketin eski günlerine duyulan özlem

Bir şirkete girip aylar ve hatta yıllar boyunca iyi bir deneyimle çalıştığınızda, işinize tamamen bağlanırsınız. Daha sonra ister yeni bir lider, ister yeni bir yapı ya da strateji olsun, bazı şeyler değişebilir ve bununla başa çıkmakta zorlanabilirsiniz.

Bu tür kurumsal değişiklikler şok, inkâr, hayal kırıklığı ve depresyon gibi tepkilere yol açabilir. Kendinizi zaman içinde değişiklikleri kabullenmekte ve uyum sağlamakta zorlanırken bulursanız ve “İşimi sevdiğim için ayrılmak istemiyorum” yerine “Şirketi gerçekten sevdiğim için ayrılmak istemiyorum” diyorsanız, şirketin eski hâline döneceğini umarak geçmişe takılıp kalmış olabilirsiniz.

Bu konuda ne yapılmalı?

Değişim zordur, bu nedenle değişimin işiniz için ne anlama geldiğini fark etmek için kendinize zaman tanıyın. Değişikliği kabul ettikten sonra, objektif bir şekilde mevcut durumun hâlâ değerlerinizi ve kariyer hedeflerinizi karşılayıp karşılamadığına bakın.

Değişim sonrası işinizde hâlâ zorlanıyorsanız, aşağıdaki soruları göz önünde bulundurun:

• Ben işe başladığımda şirket nasıldı ve bugün nasıl bir gerçekliğe sahip?

• İş ortamını benim için ne daha iyi hâle getirebilir?

• Artık yerine getirilmeyen değerlere saygı duyulması için herhangi bir ek değişiklik veya talepte bulunabilir miyim?

Ekipler, liderler ve özellikle de şirketler büyüdükçe sık sık değişirler. Mevcut gerçeklikte mi yoksa artık var olmayan bir geçmişte mi yaşamak istediğinize karar vermek size kalmış.

Hisse tutsaklığı

Bazı çalışanlar bir şirkette kısıtlanmış stok birimleri veya hisse senedi opsiyonları gibi hibeler alır. Hisse senedi hibeleri belirli bir süre sonra, genellikle de yıllar sonra verilir. Bu nedenle, iş ortamında verdiğiniz emekler ve yaşadığınız sıkıntılardan dolayı hak ettiğinizi düşündüğünüz hibeyi beklemek isteyebilirsiniz. Ama ne kadar travmaya katlanmaya hazırsınız? Beklemek sağlığınız için zararlı olabilir, bu nedenle buna değip değmeyeceğini anlamak çok önemlidir.

Bu konuda ne yapılmalı?

Mevcut hisse senedi fiyatlarıyla her bir hisseden tam olarak ne zaman ve ne kadar alacağınızı belirleyin. Bunu yapamıyorsanız broker’ınıza veya muhasebecinize danışın:

• Vergiler ve opsiyon kullanım fiyatı ödemelerinden sonra ne kadar alacağım?
• Bu paradan vazgeçersem ya da hisse senedimin vadesi dolana kadar beklersem, bu emekliliğimi etkiler mi?
• Hak edilmemiş hisse senedi değerini telafi etmek için başka bir şirkette ne kadar net tutar kazanmam gerekir?

Hisse teşvikleri sizi işte tutmak için verilir ve birçok şirket tazminat programları aracılığıyla görev süreniz boyunca ek hibeler sunar. Bu nedenle, hiçbir zaman nihai bir hak ediş tarihi yoktur. Ancak, ayrılmadan önce ne kadar hak kazanmak istediğinize ve ne kadarından vazgeçmek istediğinize bağlı olarak aklınızda bir çıkış tarihi varsa, hiç bitmeyen hak ediş döngüsünü kırabilirsiniz.

Korku

İş değişikliği söz konusu olduğunda korkulacak pek çok şey vardır. Başka bir zor duruma düşeceğinizden, kendinizi yeniden kanıtlamak zorunda kalacağınızdan, eskisi kadar para kazanamayacağınızdan korkarsınız. Nasıl iş arayacağınızı dahi bilememekten korkarsınız. Kötü iş koşullarından dolayı kendinizi yenilmiş hissediyorsanız, korku, bir değişiklik yapmanın daha iyi bir iş ortamı sağlayacağına güvenememenize neden olabilir.

Bu konuda ne yapılmalı?

Korkularınızı aşmanıza yardımcı olmak için, olumlu bir iş ortamında hayatınızın nasıl olabileceğini hayal edin ve bunu bilinçli olarak kafanızda canlandırın. Olumsuz düşünceler ve korkularla mücadele etmeye çalışırken gözlerinizi kapatın ve şunları düşünün:

• Gitmekten korkmasaydım, neler mümkün olurdu?
• Yeni çalışma ortamım nasıl görünüyor, nasıl kokuyor, nasıl hissettiriyor?
• Değişiklik yapma konusunda kendime daha fazla güvenmek için ne tür bir desteğe ihtiyacım var?

Son olarak, sizle aynı durumda olan yakın bir arkadaşınıza ne tavsiye vereceğinizi düşünün.

. . .

Kötü bir işten ayrılmak asla kolay değildir ve her insanın kırılma noktası farklıdır, bu nedenle travmatik bir durumda neden bu kadar uzun süre kaldığınız konusunda kendinizi hırpalamanız yardımcı olmayacaktır. Ancak her deneyimden ders çıkarmak, kariyer seçimlerinize sahip çıkmanızı ve kendinizi tekrar benzer bir durumda bulursanız daha erken bir zamanda işten ayrılmanızı sağlayacaktır.

HBR – Marlo Lyons