“Gerçekte Kaç Lot Dolaşımda?” Dönemi Başlıyor

SPK’nın 5 Haziran 2026 tarihli bülteninde yayımlanan düzenleme ile “fiili dolaşımdaki pay oranı” hesaplama yöntemi değiştirildi. 15 Haziran 2026’dan itibaren MKK tarafından günlük olarak hesaplanacak yeni sistem, özellikle halka açıklık oranı düşük şirketlerde önemli sonuçlar doğuracak.

Düzenleme Ne Getiriyor?

Bugüne kadar bazı hisselerde;

• Patron hisseleri,
• Yönetim kurulu üyelerinin payları,
• Stratejik ortakların hisseleri,
• Uzun süre işlem görmeyen büyük paylar

kağıt üzerinde dolaşımda görünse bile fiili dolaşım hesabına dahil edilebiliyordu.

Yeni sistemde ise yatırımcının gerçekte alıp satabileceği lot miktarı esas alınacak. SPK, fiili dolaşım oranını daha gerçekçi hale getiriyor.

Basit Bir Örnek

Bir şirketin:

• Toplam pay sayısı: 100 milyon lot
• Patron ve ilişkili taraf payları: 90 milyon lot
• Gerçek dolaşımdaki pay: 10 milyon lot

Eski sistemde bazı durumlarda dolaşım oranı gerçeği tam yansıtmayabiliyordu.

Yeni sistemde piyasada işlem görebilen gerçek lot sayısı daha doğru hesaplanacak.

Bu da yatırımcıya şu sorunun cevabını verecek: “Bu hissede gerçekten kaç lot işlem görüyor?”

Bu Düzenlemeye Neden İhtiyaç Duyuldu?

Son yıllarda Borsa İstanbul’da özellikle düşük fiili dolaşımlı hisselerde ciddi fiyat hareketleri yaşandı.

Bazı hisselerde:

• Çok küçük miktardaki alım-satımlar fiyatı sert yukarı taşıdı.
• Manipülasyon iddiaları arttı.
• Endeks ağırlıkları gerçeği tam yansıtmadı.
• Yatırımcılar likidite riskini doğru göremedi.

SPK ve MKK’nın amacı piyasadaki gerçek arz miktarını daha doğru ölçmek.

Küçük Yatırımcıyı Nasıl Etkileyecek?

Olumlu Etkiler

1. Daha Şeffaf Piyasa

Yatırımcı artık halka açıklık oranına değil, gerçekten dolaşımda bulunan lot miktarına bakabilecek.

2. Likidite Riski Daha Net Görülecek

Bazı hisselerde yüzde 20 halka açıklık görünürken gerçekte işlem gören pay miktarının çok daha düşük olduğu anlaşılabilecek.

3. Manipülasyon Riski Daha Kolay Tespit Edilecek

Düşük dolaşımlı hisselerdeki olağanüstü fiyat hareketleri daha kolay analiz edilebilecek.

4. Endeksler Daha Gerçekçi Hesaplanabilecek

BIST endekslerinde kullanılan fiili dolaşım oranları şirketlerin gerçek piyasa büyüklüğünü daha doğru yansıtabilecek.

Hangi Hisseler Etkilenebilir?

Özellikle:

• Patron payı yüksek olanlar,
• Aile şirketleri,
• Halka açıklık oranı düşük şirketler,
• Tek elde yoğunlaşmış ortaklık yapısına sahip şirketler

daha fazla etkilenebilir.

Bazı hisselerde fiili dolaşım oranı aşağı yönlü revize edilebilir.

Bazılarında ise gerçek dolaşımın beklenenden yüksek olduğu ortaya çıkabilir.

Endeks Fonları ve Kurumsal Yatırımcılar Ne Yapacak?

Bu düzenleme sadece bireysel yatırımcıları değil;

• Endeks fonlarını,
• Emeklilik fonlarını,
• Yabancı yatırımcıları,
• Portföy yönetim şirketlerini

de yakından ilgilendiriyor.

Çünkü birçok fon yatırım kararlarını fiili dolaşım ve likidite kriterlerine göre veriyor. Fiili dolaşım oranındaki değişiklikler bazı hisselerin endeks ağırlıklarını etkileyebilir.

Bankavitrini Yorumu

SPK’nın bu düzenlemesi ilk bakışta teknik bir değişiklik gibi görünse de aslında Borsa İstanbul’un son yıllardaki en önemli şeffaflık adımlarından biri olabilir.

Çünkü borsada şirketin toplam sermayesinden çok: “Yatırımcının gerçekten erişebildiği lot miktarı” fiyat oluşumunu belirler.

15 Haziran’dan sonra yatırımcıların bilanço kadar dikkat edeceği yeni bir gösterge olacak: “Gerçek Fiili Dolaşım”

Bu nedenle yatırımcıların hisse seçerken artık sadece halka açıklık oranına değil, MKK tarafından açıklanacak güncel fiili dolaşım verilerine de bakmaları gerekecek.

Küresel piyasalarda son günlerde alışılmışın dışında bir tablo yaşanıyor. Normal şartlarda jeopolitik risklerin arttığı dönemlerde altın yükselirken, riskli varlıklar düşer. Ancak bu kez altın, gümüş, hisse senetleri ve kripto paralar aynı anda satış baskısı altında kaldı.

Yatırımcıların aklındaki soru şu: “Her şey neden aynı anda düşüyor?”

Cevap aslında tek bir başlıkta gizli: Likidite endişesi.

1. Fed korkusu yeniden sahneye çıktı

Birkaç ay öncesine kadar piyasalar ABD Merkez Bankası’nın (Fed) faiz indirimlerine başlayacağını fiyatlıyordu.

Ancak son dönemde açıklanan güçlü ABD istihdam verileri ve yüksek seyreden enflasyon, bu beklentiyi tersine çevirdi. Piyasalar artık faiz indirimlerinden çok faizlerin uzun süre yüksek kalabileceğini konuşuyor. Hatta bazı yatırımcılar yeniden faiz artırımı ihtimalini masaya koymaya başladı.

Faizlerin yüksek kalması ise küresel likiditenin daralmaya devam edeceği anlamına geliyor.

Likiditenin azaldığı ortamda;

• Altın düşer,
• Gümüş düşer,
• Kripto paralar düşer,
• Büyüme hisseleri düşer.

Çünkü piyasalar ucuz para ile beslenir.

2. Petrol yeniden enflasyon korkusu yaratıyor

ABD-İran hattındaki gerilim ve bölgede süren çatışmalar enerji fiyatlarını yüksek tutuyor.

Brent petrolün 95 dolar seviyelerine yaklaşması, küresel enflasyonun yeniden yükselme riskini gündeme taşıyor. Merkez bankalarının en büyük korkusu tam da bu: Enflasyon düşmeden faiz indirimi yapmak.

Bu nedenle piyasa şu mesajı satın alıyor: “Faizler beklenenden daha uzun süre yüksek kalabilir.”

Bu da tüm finansal varlıklar üzerinde baskı oluşturuyor.

3. Güvenli liman altın bile neden düşüyor?

Birçok yatırımcı için en şaşırtıcı gelişme altının da sert satış yemesi oldu.

Bunun nedeni jeopolitik risklerin azalması değil. Asıl neden, yükselen tahvil faizleri ve güçlenen dolar. ABD tahvilleri daha cazip hale geldikçe yatırımcıların bir kısmı altın pozisyonlarını azaltıyor. Son haftalarda ons altında görülen geri çekilmenin temel nedeni de bu.

Yani bu aşamada piyasa “güvenli liman” yerine “yüksek faiz getirisi” satın alıyor.

4. Bitcoin neden sert düştü?

Bitcoin artık eski Bitcoin değil.

Kurumsal yatırımcıların piyasaya girmesiyle birlikte Bitcoin’in teknoloji hisseleriyle korelasyonu belirgin şekilde arttı.

ETF’lerden yaşanan çıkışlar, kurumsal satışlar ve risk iştahındaki azalma Bitcoin’i baskı altına aldı. Son günlerde milyarlarca dolarlık çıkış yaşandığı bildiriliyor.

Bu nedenle Nasdaq satıldığında Bitcoin de satılıyor.

Eskiden “dijital altın” olarak görülen Bitcoin, bugün daha çok yüksek riskli teknoloji varlığı gibi fiyatlanıyor.

5. Asıl sebep: Aşırı iyimserlik

2025 sonu ve 2026 başında piyasalarda ciddi bir coşku oluşmuştu.

• Yapay zekâ hisseleri rekorlar kırdı.
• Kripto paralar güçlü yükseliş yaşadı.
• Altın tarihi zirvelere çıktı.
• Küçük ölçekli hisseler hızla değer kazandı.

Finansal piyasalarda aşırı iyimserlik dönemlerinin ardından sert düzeltmeler görülmesi yeni bir durum değil. Bugün yaşananların önemli bir bölümü de kaldıraçlı pozisyonların tasfiyesi ve kâr satışlarından kaynaklanıyor.

Piyasalar bir anlamda fazla köpüğü temizliyor.

Bundan sonra ne olacak?

Önümüzdeki günlerde üç veri belirleyici olacak:

1) ABD enflasyon verisi

Enflasyon düşerse Fed üzerindeki baskı azalacak.

2) 17 Haziran FOMC toplantısı

Fed’in vereceği mesajlar piyasaların yönünü belirleyecek.

3) Orta Doğu gelişmeleri

Petrol fiyatlarının yönü enflasyon beklentilerini doğrudan etkileyecek.

Eğer petrol yüksek kalmaya devam eder ve enflasyon düşmezse;

• Altında,
• Kripto paralarda,
• ABD borsalarında

yeni satış dalgaları görülebilir.

Ancak enflasyonun kontrol altına alınması ve Fed’in daha güvercin mesajlar vermesi halinde bugün yaşananlar tarih kitaplarında yalnızca “sert bir düzeltme” olarak yer alabilir.

Sonuç

Bugün yaşanan satışlar bir finansal krizden çok, küresel piyasalarda likidite beklentilerinin yeniden fiyatlanmasıdır.

Yatırımcılar artık şu soruya cevap arıyor: “Ucuz para dönemi gerçekten sona mı erdi?”

Bu sorunun cevabı, önümüzdeki birkaç haftada açıklanacak veriler ve Fed’in vereceği mesajlarla netleşecek.

Şimdilik görünen tablo şu: Piyasalar korkuyu fiyatlıyor, belirsizlik ise tüm varlık sınıflarını aynı anda vuruyor.

Küresel mali piyasaların odağında Orta Doğu kaynaklı jeopolitik riskler bulunmaya devam ederken, İsrail’in tutumunun barış sürecini zorlaştırdığı görüşünün giderek daha geniş kabul gördüğünü izliyoruz. Bu sabah İsrail ile Lübnan arasında ateşkesin uygulanmasına yönelik varılan anlaşma olumlu bir gelişme olarak öne çıksa da, bölgeden gelen çelişkili açıklamalar ve zaman zaman yeniden yükselen gerilim piyasaların temkinli duruşunu korumasına neden oluyor. Daha basit bir ifadeyle, piyasalar artık ‘anlaşma yakın’ yönündeki açıklamalardan çok, çatışmaların gerçekten durduğunu ve diplomatik sürecin somut sonuçlar ürettiğini görmek istiyor.

Bu minvalde yapay zekâ temalı hisselerde görülen kâr satışları ve Orta Doğu’da yeniden yükselen jeopolitik risklerin risk iştahını belirgin bir şekilde azaltmasıyla ABD borsalarının geceyi %1 civarında düşüşle tamamladığını görüyoruz. Dolar endeksi (DXY), Orta Doğu’da yeniden yükselen jeopolitik gerilimlerin etkisiyle güvenli liman talebinden destek alarak son iki ayın en güçlü seviyelerinde salınırken, İran’ın Kuveyt’e yönelik saldırıları ve Hürmüz Boğazı çevresindeki çatışmalar petrol fiyatlarının yüksek seviyesini korumasına neden oluyor. DXY’nin güç kazanması, ABD tahvil faizlerinin de yükselmesine neden olurken, Fed’in enflasyon baskıları nedeniyle faiz indirimlerini uzun süre erteleyebileceği beklentisi de piyasalar üzerinde ilave baskı kurmaya devam ediyor.

Tansiyonun barometresi konumunda olan Brent cinsi ham petrolün varil fiyatı, üç günlük kesintisiz yükseliş isteği ardından dün 99 dolar seviyesini test ederken, ABD ham petrol stoklarının beklentilerin iki katı kadar azalması da küresel petrol talebinin güçlü seyrettiğine işaret etti. Haber akışı sizin de takdir edeceğiniz üzere pek de olumlu düzlemde ilerlemezken, mevcut stresin üzerine 16-17 Haziran tarihinde düzenlenecek olağan Fed toplantısının da eklenmeye başladığını düşünüyoruz. Fed’in yeni başkanı Warsh, göreve yapay zekâ yatırımlarının ekonomiyi desteklediği ancak İran savaşı kaynaklı enerji maliyetlerinin enflasyonu yeniden hızlandırdığı zorlu bir dönemde başlıyor. Nitekim, Fed’in yayımladığı Beige Book raporu, birçok bölgede enerji fiyatlarındaki artışın nakliye, gıda ve gübre maliyetlerine yayıldığını, tüketicilerin ise daha fazla kredi kartı kullanıp harcamalarını temel ihtiyaçlara yönlendirdiğini gösterdi. Bu durum, ekonomik büyümenin yavaşladığı ancak enflasyonun yüksek kaldığı stagflasyon riskini yeniden gündeme taşıdığını belirtelim.

Orta Doğu kaynaklı jeopolitik riskler, Hürmüz Boğazı’nın âdeta dünyanın boğazını sıktığı, enflasyon beklentilerinin yükseldiği ve tedarik zincirlerinin kırıldığı bir ortamda, faiz indirimi beklentilerinin yerini faiz artırımı ihtimaline bıraktığını görüyoruz. Bu sabah Fed vadeli işlemleri, yıl sonuna kadar faiz artışı olasılığını yaklaşık %51 olarak fiyatlıyor. Bu değişimin altını özellikle çizmek gerekiyor. Fed cephesinde büyüme ile enflasyonla mücadele tercihi arasında yaşanacak görüş ayrılıklarını merakla takip edeceğiz. Güvenli liman edasıyla son dönemlerde ön plana çıkan doların bir süre daha bu belirsizlik ortamında güçlü kalmasını, bunun da faizlerin yüksek seyretmesine zemin hazırlayabileceğini düşünüyoruz.

ABD borsalarının dün geceyi düşüşle tamamlaması ardından, yapay zekâ temalı hisselerin önemli oyuncularından Broadcom’un beklentilerin altında kalan gelir tahmini sonrası teknoloji ve yarı iletken hisselerinde satışlar hızlandı. Broadcom’un açıkladığı sonuçlar, yatırımcıların yüksek beklentilerini karşılayamayınca hisseler mesai sonrası işlemlerde %13’ten fazla değer kaybetti. Şirketin ikinci çeyrek gelirleri piyasa tahminlerinin hafif altında kalırken, üçüncü çeyrek için açıkladığı yapay zekâ çipi gelir beklentisi de beklentilerin gerisinde kaldı. Daha da önemlisi, yönetimin 2027 yılına ilişkin 100 milyar dolarlık yapay zekâ gelir hedefini yukarı yönlü revize etmemesi, piyasada büyüme ivmesinin yavaşlayabileceği endişelerini artırdı.

Havanın genel hatlarıyla olumsuz olması ve Broadcom’un açıkladığı sonuçlar ardından yeni gün başlangıcında Pasifik’in diğer ucunda hâkim rengin kırmızı olduğunu görüyoruz. Japonya’nın gösterge endeksi Nikkei, bir gün önce ulaştığı tarihi zirveden geri çekilmek suretiyle %2 gerilerken, ABD borsalarının vadeli işlemlerinde de %0,5 civarında düşüşler görüyoruz. Japon Yeni dolar karşısında kritik 160 seviyesini tekrar test ederken, bu seviye, Japon yetkililerin geçmişte döviz piyasasına müdahale ettiği bölge olması nedeniyle yakından izleniyor. Her ne kadar Japonya Merkez Bankası’ndan bu ay faiz artırımı gelebileceğine yönelik beklentiler güçlense de, doların küresel belirsizliklerden aldığı destek YEN üzerindeki baskıyı sürdürüyor. Doların güçlü seyrine paralel EURUSD paritesi 1,16, GBPUSD paritesi ise 1,34 seviyelerinin diplerine kadar geriledi.

Risk iştahındaki bozulma kripto para piyasalarına da yansırken, Bitcoin ve Ethereum son dört ayın en düşük seviyelerini test etti. Dört hafta önce 83 bin dolar seviyesine dayanan Bitcoin bu sabah 61 bin dolar seviyelerine kadar gerilerken, küresel piyasalarda güvenli liman arayışının yeniden ön plana çıktığını not etmemiz gerekiyor. Güvenli limanın da bu günlerde dolar olması, faiz getirisi olmayan kıymetli metallerin tatsız bir seyir izlemesine neden oluyor. Altının ons fiyatı dün 4,425 dolar seviyesini test ederken, gümüş ise 72,50 dolar seviyesine kadar geriledi. Her ikisi de bu sabah tepki alımları ile sırasıyla 4,465 dolar 73,50 dolar seviyelerine yükselse de, teknik görünüm pek de iç açıcı olmadığını söylememiz gerekiyor. Haftalık kapanışı görerek daha sağlıklı yorum yapmaya gayret edeceğiz. Bir süre daha gelişmeleri takip etmek adına kenarda beklemeye devam ediyoruz.

Genel hatlarıyla Hürmüz düğümünün çözülemiyor olması, Fed’in de Warsh başkanlığında yaklaşan ilk olağan toplantısı küresel piyasaları gererken, Türkiye cephesinde ise bir önceki gün özellikle de bankacılık endeksi önderliğinde (BlackRock dedikodusu) yaşanan yükselişin ardından dün siyasi beklentilerin ağır basmasıyla kazanımların bir bölümünün geri verildiğine şahit olduk. BİST100 ana endeksi %1,7 gerilerken, bankacılık hisseleri ise %2’ye yakın geriledi. USDTRY kuru 46 seviyelerine doğru bebek adımlarıyla yükselişini sürdürürken, CDS risk priminin ise hafif de olsa yükselerek 242 baz puana geldiğini not edelim. Her ne kadar içeride siyasi gelişmeler ve dışarıda jeopolitik gelişmeler baskı unsuru yaratsa da, dün de belirttiğimiz üzere, ABD ile ilişkilerde yapıcı zeminin korunması, önümüzdeki ay Türkiye’de düzenlenecek NATO Zirvesi’ne ABD Başkanı Trump’ın da katılacağının açıklanması, Türkiye’nin giderek güçlenen jeo-ekonomik konumu büyük resimde dikkat çekmeye devam edeceğini düşünüyoruz.

Yurt içi yerleşiklerin Türk Lirası’na olan ilgisi devam ederken, mevduat tercihinde uzun süredir yaklaşık olarak %60 Türk Lirası, %40 yabancı para kompozisyonu da korunmaya devam ediyor. TCMB’nin kur oynaklığını yönetebilecek araç seti ile hareket alanını koruması nedeniyle, mevcut görünüm altında USDTRY kuru açısından da önemli bir risk görmediğimizin altını çizmek isteriz. Dün bu bağlamda, TCMB’nin haftalık bültenini yine yakından inceledik. TCMB’nin butlan kararı ardından 13 milyar dolar eriyen net yabancı para pozisyonu, 2 Haziran valörlü işlemlerde 4,2 milyar dolar toparlanma kaydettiğini görüyoruz. Manşet rakamın ise 20,8 milyar dolar seviyesine toparlandığını not edelim (bakınız grafik).

TCMB Net Yabancı Para Pozisyonu

TCMB Net Yabancı Para Pozisyonundan yaşanan günlük değişim

Emre Değirmencioğlu