EKONOMİ
Enflasyonla Mücadelede Talep Baskılama: Faturayı Kim Ödedi?
Yayınlanma:
7 ay önce|
Yazan:
Erol Taşdelen
BankaVitrini Enflasyon Raporu
Erol TAŞDELEN | BankaVitrini.com
Türkiye’de ekonomi yönetiminin enflasyonu düşürmek için uyguladığı ana strateji, iç talebi baskılamak oldu. Faiz artışları, kredi büyüme sınırları, kredi kartı ve KMH kısıtları, firmalara finansman erişiminin zorlaştırılması ve ücretlerin enflasyon karşısında kontrollü artırılması bu politikanın temel araçlarıydı. Ancak yaklaşık üç yıla yaklaşan sıkılaşma sürecine rağmen enflasyon hâlâ hedeflenen düzeye inmedi. Bunun nedeni yalnızca “talep fazlası” değil; güven kaybı, beklenti bozulması, kamu harcamalarına ilişkin tasarruf algısının zayıflığı, kur-geçişkenliği, vergi artışları, maliyet enflasyonu ve TÜİK verilerine duyulan güven sorunudur.
1. Programın Ana Stratejisi: Talebi Soğutarak Enflasyonu Düşürmek
Ekonomi yönetimi, yüksek enflasyonla mücadelede esas olarak iç talebi yavaşlatma yöntemini kullandı. Bunun temel mantığı şuydu:
Halk daha az harcayacak, şirketler daha az kredi kullanacak, tüketim yavaşlayacak, talep düşünce fiyat artışları da gerileyecek.
Bu amaçla kullanılan başlıca araçlar şunlar oldu:
| Kullanılan Araç | Amaç | Sonuç |
|---|---|---|
| Yüksek politika faizi | Harcamayı azaltmak, TL’ye dönüşü desteklemek | Kredi maliyetleri yükseldi |
| Kredi büyüme sınırları | Bankaların kredi genişlemesini sınırlamak | Reel sektör finansmana erişimde zorlandı |
| Kredi kartı / KMH sınırları | Hanehalkı tüketimini frenlemek | Halk borç çevirerek yaşamaya başladı |
| Ücret artışlarının sınırlı tutulması | Talep baskısını azaltmak | Reel ücret ve satın alma gücü düştü |
| Kur kontrollü seyir | Enflasyon geçişkenliğini sınırlamak | İhracatçı ve sanayici rekabet baskısı yaşadı |
| Vergi artışları | Bütçe gelirini artırmak | Maliyet ve fiyatlara ek yük bindirdi |
TCMB, 2026 Nisan toplantısında politika faizini yüzde 37’de sabit tuttu; gecelik borç verme faizini yüzde 40, borçlanma faizini yüzde 35,5 seviyesinde tuttu. Bu, sıkı para politikasının hâlâ devam ettiğini gösteriyor.
2. Kredi Kısıtları Reel Sektörü Nasıl Vurdu?
Talep baskılamanın en sert hissedildiği alanlardan biri reel sektör oldu. TCMB, Ocak 2026’da yabancı para kredilerde sekiz haftalık büyüme sınırını yüzde 1’den yüzde 0,5’e indirdi; tüketicilere tahsis edilen KMH limitleri için de sekiz haftalık yüzde 2 büyüme sınırı getirdi.
Bu uygulamalar şu sonuçları doğurdu:
Şirketler işletme sermayesine ulaşmakta zorlandı. Stok, hammadde, maaş, enerji ve vergi ödemeleri için krediye ihtiyaç duyan firmalar ya çok yüksek faizle borçlandı ya da üretimi kısmak zorunda kaldı.
Özellikle KOBİ’lerde şu tablo oluştu:
| Etki Alanı | Reel Sektör Sonucu |
|---|---|
| Finansman maliyeti | Kâr marjları eridi |
| Krediye erişim | Nakit döngüsü bozuldu |
| Tahsilat süreleri | Uzadı |
| Stok yönetimi | Zayıfladı |
| Yatırım iştahı | Düştü |
| İstihdam | Baskı altına girdi |
| Konkordato / yapılandırma riski | Arttı |
Fintables’ın 2026 sektörel görünüm raporunda da 2025’in güçlü parasal sıkılaşmanın reel sektörde baskı yarattığı bir yıl olarak kapandığı; sanayi üretimindeki büyümenin sınırlı kaldığı ve imalat PMI verisinin daralma bölgesinde seyrettiği belirtiliyor.
3. TÜİK Enflasyon Verilerine Güven Sorunu Neden Oluştu?
Türkiye’de enflasyon tartışmasının en kritik boyutu, resmi veriye duyulan güvendir. TÜİK’e göre Mart 2026’da yıllık enflasyon yüzde 30,87 iken, ENAG aynı dönem için yıllık enflasyonu yüzde 54,62 olarak açıkladı.
İstanbul Ticaret Odası’nın Nisan 2026 verisi de İstanbul’da perakende fiyatların aylık yüzde 3,74, yıllık yüzde 36,83 arttığını gösterdi.
Güven sorununun temel nedenleri:
| Neden | Açıklama |
|---|---|
| Hissedilen enflasyon ile resmi enflasyon farkı | Halkın market, kira, ulaşım, eğitim ve sağlıkta gördüğü artış daha yüksek |
| TÜİK-ENAG-İTO makası | Farklı ölçümlerde ciddi oran farkları oluşuyor |
| Sepet tartışmaları | Hanehalkının gerçek harcama ağırlıklarıyla TÜFE sepeti örtüşmüyor algısı var |
| Gelir artışı bağlantısı | Emekli, memur ve ücretli zamları TÜİK verisine göre yapılıyor |
| Kurumsal şeffaflık tartışması | Madde fiyat listelerine erişim ve yöntem tartışmaları güveni zayıflatıyor |
Bu nedenle enflasyon yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda sosyolojik ve kurumsal güven meselesi haline geldi.
4. Resmi Enflasyonla Halkın Reel Satın Alma Gücü Nasıl Düştü?
Ücret, maaş ve emekli aylıkları çoğunlukla resmi enflasyon verileri baz alınarak güncelleniyor. Ancak vatandaşın hissettiği fiyat artışı resmi oranın üzerindeyse, kağıt üzerinde zam yapılmış gibi görünse de reel gelir düşüyor.
Basit örnek:
| Durum | Oran |
|---|---|
| Resmi enflasyon | %30 |
| Hissedilen / fiili yaşam maliyeti | %45–55 |
| Maaş artışı | %30 |
| Reel kayıp | %15–25 bandı |
Bu mekanizma ile talep baskılanıyor. Halkın geliri fiyatlar kadar artmadığı için tüketim düşüyor. Ancak bu yöntem, enflasyonu düşürürken toplumun geniş kesimlerinin refahını azaltıyor.
Sonuçta enflasyonla mücadele şu hale geliyor: Fiyatlar yavaşlıyor ama halk fakirleşerek yavaşlıyor.
5. “Kamuda Tasarruf Yok” Algısı Neden Oluştu?
Enflasyonla mücadelede toplumdan fedakârlık istenirken, devletin de aynı ölçüde harcama disiplini göstermesi beklenir. Ancak kamu tarafında tasarruf algısı güçlü biçimde oluşmadı.
Hazine verilerine göre 2025 yılında merkezi yönetim bütçe giderleri 14,6 trilyon TL, gelirler 12,8 trilyon TL oldu ve bütçe 1,8 trilyon TL açık verdi.
2026 Ocak ayında da merkezi yönetim bütçe giderleri 1 trilyon 635,8 milyar TL, gelirler 1 trilyon 421,2 milyar TL, bütçe açığı ise 214,6 milyar TL oldu.
Bu tablo şu algıyı güçlendirdi:
Halktan kemer sıkması isteniyor, şirketlerin kredisi kısılıyor, ücretler baskılanıyor; fakat kamu harcamalarında aynı sertlikte görünür bir tasarruf yapılmıyor.
Kamuda tasarruf algısını zayıflatan başlıklar:
| Başlık | Algı |
|---|---|
| Taşıt, bina, temsil giderleri | Tasarruf görünür değil |
| Kamu yatırımları | Önceliklendirme yeterli mi tartışılıyor |
| Bütçe açığı | Harcama disiplini sorgulanıyor |
| Vergi artışları | Yük halk ve şirketlere biniyor |
| Sosyal adalet | Fedakârlık eşit dağılmıyor |
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2026’da tasarruf tedbirlerinin dijital sistemle izlendiğini duyursa da, kamuoyundaki algı açısından mesele yalnızca sistem kurulması değil; harcama kalemlerinde somut, ölçülebilir ve görünür düşüş sağlanmasıdır.
6. Enflasyon Düşerken Faturayı Halk ve Şirketler Öderse Kalıcı Başarı Gelir mi?
Kısa vadede evet, talep baskılanarak enflasyon düşürülebilir. Ancak bu yöntem tek başına kalıcı çözüm değildir.
Çünkü enflasyonun nedeni yalnızca fazla tüketim değildir. Türkiye’de enflasyonun kaynakları daha karmaşıktır:
| Enflasyon Kaynağı | Açıklama |
|---|---|
| Talep enflasyonu | Kredi ve tüketim artışı |
| Maliyet enflasyonu | Enerji, kur, işçilik, finansman gideri |
| Vergi enflasyonu | KDV, ÖTV, harç ve ücret artışları |
| Beklenti enflasyonu | Firmaların gelecekteki maliyeti bugünden fiyatlaması |
| Güven enflasyonu | Veriye ve programa güven azalınca fiyatlama davranışı bozuluyor |
| Kamu kaynaklı fiyatlar | Elektrik, doğalgaz, akaryakıt, harçlar, cezalar |
Bu nedenle yalnızca halkın tüketimini kısmak ve şirketlerin krediye erişimini zorlaştırmak, enflasyonu düşürse bile ekonomide yan hasar yaratır.
Yan hasarlar şunlardır:
| Alan | Olası Sonuç |
|---|---|
| Reel sektör | Üretim kaybı |
| İstihdam | İşten çıkarmalar |
| Bankacılık | Takipteki kredi artışı |
| Hanehalkı | Borçluluk ve yoksullaşma |
| Vergi gelirleri | Ekonomi yavaşladıkça zayıflama |
| Sosyal yapı | Gelir adaletsizliği ve güven kaybı |
7. Üç Yıla Yaklaşmasına Rağmen Enflasyon Neden Hâlâ İstenen Düzeye Düşmedi?
OVP’de 2026 enflasyon hedefi yüzde 16, 2027 hedefi yüzde 9, 2028 hedefi yüzde 8 olarak açıklandı.
Ancak Mart 2026 itibarıyla TÜİK yıllık enflasyonu hâlâ yüzde 30,87 seviyesinde. Nisan verisi 2 Mayıs 2026 itibarıyla henüz açıklanmadı; beklentiler ise nisanda yıllık enflasyonun yeniden yüzde 31 civarına çıkabileceğine işaret ediyor.
Başlıca nedenler:
1. Program geç başladı
Uzun süre düşük faiz-yüksek enflasyon politikası uygulandı. Bu dönemde beklentiler bozuldu, fiyatlama davranışı kalıcı biçimde hasar gördü.
2. Kur geçişkenliği hâlâ yüksek
Türkiye’de döviz kuru; enerji, ithal girdi, hammadde, teknoloji, ulaştırma ve ara malı maliyetleri üzerinden fiyatlara hızlı yansıyor.
3. Kamu zamları ve vergi artışları enflasyonu besledi
Akaryakıt, harç, ceza, vergi ve kamu kontrollü fiyat artışları dezenflasyon sürecini zorlaştırdı.
4. Gıda enflasyonu yapısal
Tarımda verimlilik, lojistik, aracılık zinciri, kuraklık, enerji ve girdi maliyetleri gıda fiyatlarını yukarıda tutuyor.
5. Beklentiler çıpalanamadı
TCMB Piyasa Katılımcıları Anketi’nde 2026 yıl sonu TÜFE beklentisinin yüzde 27,53’e yükselmesi, piyasanın resmi hedeflere tam ikna olmadığını gösteriyor.
6. Talep baskısı seçici değil, yaygın uygulandı
Verimsiz tüketimi azaltmak yerine üretken firmaların da finansmanı kısıldı. Bu durum arz tarafını zayıflattı. Arz zayıflayınca enflasyonla mücadele daha da zorlaştı.
8. Reel Sektör Açısından En Büyük Risk: Finansman Kısıtı Enflasyonu Düşürürken Üretimi de Düşürebilir
Kredi kısıtları ilk bakışta talebi azaltır. Ancak üretici firma açısından kredi yalnızca yatırım değil, aynı zamanda günlük yaşam suyudur.
Bir firma krediye şu nedenlerle ihtiyaç duyar:
- Hammadde almak
- Maaş ödemek
- Vergi ödemek
- Stok çevirmek
- İhracat siparişini finanse etmek
- Tahsilat gecikmesini yönetmek
- Enerji maliyetini karşılamak
Kredi tamamen kısılırsa firma talep yaratmaz; fakat üretim de yapamaz.
Bu nedenle ekonomi politikası şu ayrımı yapmalıdır:
| Kredi Türü | Yaklaşım |
|---|---|
| Spekülatif kredi | Sıkı denetlenmeli |
| Tüketim amaçlı aşırı kredi | Sınırlanmalı |
| Üretim, ihracat ve istihdam kredisi | Desteklenmeli |
| KOBİ işletme sermayesi | Seçici korunmalı |
| Verimsiz kamu harcaması | Kısılmalı |
Aksi halde enflasyon düşerken üretim kapasitesi de düşer. Bu da orta vadede yeniden enflasyon yaratır.
9. Bankacılık Sistemi Açısından Riskler
Talep baskılama ve kredi kısıtları bankalar için ilk aşamada kontrollü görünür. Ancak reel sektörün nakit akışı bozuldukça şu riskler büyür:
| Risk | Bankacılık Etkisi |
|---|---|
| Tahsilat gecikmesi | Grup II krediler artar |
| Konkordato | Donuk alacak riski yükselir |
| Kredi yenileme baskısı | Banka bilançosu zorlanır |
| Teminat değer kaybı | Risk karşılığı artar |
| KOBİ kırılganlığı | Bölgesel kredi riski yükselir |
Bu nedenle enflasyonla mücadele bankacılık sistemi açısından da yalnızca faiz politikası değil, aktif kalitesi meselesidir.
10. Sosyal Sonuç: Enflasyon Düşerken Yoksullaşma Artarsa Programın Meşruiyeti Zayıflar
Enflasyonla mücadelede toplumun fedakârlık yapması kaçınılmaz olabilir. Ancak fedakârlığın adil dağılması gerekir.
Bugünkü algı ise şöyledir:
- Halk daha pahalı yaşıyor.
- Şirket daha pahalı borçlanıyor.
- Bankalar kredi vermekte seçici davranıyor.
- Devlet yeterince tasarruf etmiyor algısı oluşuyor.
- Resmi enflasyon halkın hissettiği enflasyonu yansıtmıyor.
- Ücret artışları gerçek yaşam maliyetinin gerisinde kalıyor.
Bu tablo, programın ekonomik değil, toplumsal kabul sorunu üretmesine neden olur.
Talebi Baskılamak Yetmez; Güveni, Üretimi ve Adaleti de Yönetmek Gerekir
Türkiye’de enflasyonla mücadelede talep baskılama politikası belirli ölçüde sonuç verebilir. Ancak bu strateji tek başına sürdürülebilir değildir.
Çünkü enflasyon yalnızca vatandaşın fazla harcamasından kaynaklanmıyor. Türkiye’de enflasyonun arkasında güven sorunu, kur geçişkenliği, kamu fiyatları, vergi artışları, üretim maliyetleri, gıda yapısal sorunları ve veri inandırıcılığı tartışması var.
Asıl soru şudur: Enflasyon halkın alım gücü düşürülerek ve şirketlerin finansmanı kesilerek mi düşürülecek; yoksa üretimi, verimliliği, kamu disiplinini ve kurumsal güveni artıran dengeli bir programla mı?
Eğer fatura yalnızca halk ve reel sektöre kesilirse, enflasyon düşse bile geride daha kırılgan şirketler, daha yoksul hanehalkı, daha yüksek konkordato riski ve daha zayıf büyüme kalır.
BankaVitrini değerlendirmesiyle; Türkiye’nin ihtiyacı sadece sıkı para politikası değil, adil yük paylaşımı, güvenilir veri, seçici kredi politikası, gerçek kamu tasarrufu ve üretimi koruyan dezenflasyon programıdır.
İlginizi Çekebilir
EKONOMİ
FİTCH’TEN TÜRKİYE’DE LEASİNG VE FAKTORİNG SEKTÖRÜNE ÇİFTE RİSK UYARISI
Yayınlanma:
1 ay önce|
19/10/2026Yazan:
BankaVitrini
2026 ve 2027’de takipteki alacaklar artabilir, kâr marjları daralabilir
Bankavitrini.com | Ekonomi Haber
Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings, Türkiye’de finansal kiralama (leasing) ve faktoring sektörlerinin 2026 ve 2027 yıllarında artan aktif kalitesi riskleri ve daralan kârlılık marjlarıyla karşılaşabileceği uyarısında bulundu. Yüksek fonlama maliyetleri, KOBİ’lerin ödeme gücündeki olası bozulma ve artan sorunlu alacaklar, iki sektörün önümüzdeki dönemde yakından izlenmesi gereken başlıca riskleri arasında yer aldı.
Fitch’in 19 Ekim 2026 tarihli değerlendirmesine göre, Türkiye’nin de içinde bulunduğu gelişmekte olan Avrupa’daki finansman ve leasing şirketlerine yönelik sektör görünümü haziran ayında “kötüleşen” olarak revize edilmişti. Küresel ekonomik büyümedeki yavaşlama, yüksek enflasyon ve finansman maliyetleri bu değerlendirmede etkili oldu.
Finansal kiralamada hacim büyüyor, riskler de birikiyor
Fitch’in değerlendirmesinde öne çıkan veriler, finansal kiralama sektöründe iş hacmi artarken risklerin de göz ardı edilmemesi gerektiğini ortaya koyuyor.
Türkiye’de finansal kiralama sektörünün yeni iş hacmi, 2026’nın ilk yarısında geçen yılın aynı dönemine göre dolar bazında yüzde 48 arttı. Ancak bu büyümenin niteliği dikkat çekici bir ayrıntı taşıyor: Sat ve geri kirala işlemlerinin toplam yeni iş hacmindeki payı yüzde 38’e ulaştı.
Sat ve geri kirala işlemlerinde işletmeler, sahip oldukları bina, makine veya diğer varlıkları finansman kuruluşuna satarak nakit elde ediyor ve aynı varlıkları kiralamaya devam ediyor. Bu yöntem şirketlere kısa vadeli likidite sağlarken, yeni yatırım finansmanından çok mevcut nakit ihtiyacının karşılanmasına yönelik talebi de gösterebiliyor.
Fitch, bu işlemlerin ticari gayrimenkul değerlemeleri ve varlıkların gelecekteki değeri bakımından risk yaratabileceğine dikkat çekiyor. Varlıkların değer kaybetmesi, teminatın yeterliliğini ve finansman kuruluşlarının olası tahsilatlarını olumsuz etkileyebilir.
Sektörde takipteki alacak oranı yüzde 1,9 seviyesine gerilemiş olsa da Fitch, bu oranın 2026 sonu ve 2027 boyunca yükselmesini bekliyor. Finansal kiralama şirketlerinin ortalama özkaynak kârlılığı yüzde 30 olurken, kaldıraç oranının 2025 sonundaki 3,8 kat seviyesinden 4,9 kata yükselmesi de bilançoların izlenmesi gereken göstergeler arasında bulunuyor.
Faktoringde 1,1 trilyon TL’lik hacim: Reel büyüme sınırlı
Faktoring sektörü, işletmelerin vadeli satışlarından doğan alacaklarını devralarak nakit akışı sağlamalarında önemli bir finansman aracı olarak öne çıkıyor. Özellikle banka kredisine erişimde zorlanan işletmeler açısından faktoring, işletme sermayesi ihtiyacının karşılanmasında alternatif oluşturuyor.
Ancak yüksek finansman maliyetleri ve müşterilerin tahsilat sorunları, faktoring şirketlerinin de risklerini artırabiliyor.
Fitch’in değerlendirmesinde yer alan verilere göre, Türkiye’de faktoring işlem hacmi 2026’nın ilk yarısında yıllık yüzde 33 artarak 1,1 trilyon TL’ye ulaştı. Kuruluş, 2026 yılının tamamında yüzde 32 büyüme bekliyor. Bununla birlikte büyümenin genel olarak enflasyonla uyumlu kalacağı ve reel büyümenin yatay seyredeceği öngörülüyor.
Faktoring sektörünün takipteki alacak oranı yüzde 2,3 seviyesinde bulunuyor. Yeni sorunlu alacakların ve bunlara karşı ayrılan değer düşüklüğü giderlerinin yüksek seyretmesi ise kârlılık üzerindeki baskıyı artırıyor.
Sektörün ortalama aktif kârlılığının 2025’teki yüzde 8,1 seviyesinden yüzde 6,4’e gerilemesi, büyüyen işlem hacminin aynı ölçüde kârlılığa dönüşmediğini gösteren önemli bir veri. Kaldıraç oranı 4,1 kata yükselmiş olsa da Fitch bu seviyeyi hâlen ılımlı olarak değerlendiriyor.
Asıl risk: KOBİ’lerin ödeme gücündeki bozulma
Fitch’in uyarısının Türkiye açısından en önemli boyutu, finansman kuruluşlarının karşı karşıya olduğu risklerin yalnızca kendi bilançolarından kaynaklanmaması.
Yüksek faizler, işletmelerin finansman giderlerini artırırken tahsilat vadelerindeki uzama ve nakit akışındaki bozulma, borçların zamanında ödenmesini zorlaştırabiliyor. Özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerde yaşanabilecek ödeme güçlükleri, leasing ve faktoring şirketlerinin aktif kalitesine doğrudan yansıyabilir.
Türkiye’de son dönemde yaşanan piyasa dalgalanmalarının bu şirketler üzerindeki doğrudan etkisinin sınırlı kaldığı belirtiliyor. Finansal kiralama şirketlerinin sınırlı menkul kıymet portföyleri ve yerleşik fonlama kanalları, banka iştiraki olan faktoring şirketlerinin ise ana ortaklarından alabilecekleri destek, riskleri sınırlayan unsurlar arasında gösteriliyor.
Bununla birlikte Türk lirası faizlerindeki yükseliş ve Türkiye’nin kredi temerrüt takası (CDS) primlerindeki artış, fonlama maliyetlerini yukarı çekebilir. Bu durum, özellikle müşterilerine daha önce kullandırılmış finansmanın getirisi ile yeni fonlama maliyetleri arasındaki farkı daraltabilir.
Bankacılık dışı finansman sektörüne ne anlatıyor?
Fitch’in değerlendirmesi, finansal kiralama ve faktoring sektörlerinde büyüme oranlarının tek başına yeterli bir performans göstergesi olmadığını ortaya koyuyor. İşlem hacmi artarken tahsilat kalitesinin bozulması, karşılık giderlerinin yükselmesi ve fonlama maliyetlerinin gelirleri aşındırması, şirketlerin finansal dayanıklılığını zayıflatabilir.
Türkiye’de reel sektörün krediye erişim sorunu yaşadığı bir dönemde leasing ve faktoring şirketlerinin önemi artıyor. Ancak işletmelerin finansmana erişimini kolaylaştıran bu kanalların sürdürülebilirliği, müşterilerin geri ödeme kapasitesine ve finansman kuruluşlarının risk yönetimine bağlı.
Önümüzdeki dönemde takipteki alacak oranları, karşılık giderleri, özkaynak ve aktif kârlılığı ile kaldıraç oranlarının birlikte değerlendirilmesi gerekiyor. Özellikle büyümenin enflasyonun gerisinde kaldığı veya yüksek fonlama maliyetlerinin sürdüğü bir ortamda, hacim artışının finansal sağlıktaki iyileşmeyle karıştırılmaması önem taşıyor.
Sonuç olarak: Fitch’in uyarısı, Türkiye’de leasing ve faktoring sektörlerinin bugün itibarıyla bir kriz içinde olduğu anlamına gelmiyor. Ancak 2026 ve 2027 döneminde borçluların ödeme performansında yaşanabilecek bozulma ve yüksek finansman maliyetleri, iki sektörün aktif kalitesi ve kârlılığı üzerinde baskı oluşturabilir.
EKONOMİ
VERGİLERİN HER 100 LİRASININ 21,6 LİRASI FAİZE GİDİYOR!
Yayınlanma:
1 ay önce|
16/10/2026Yazan:
Süleyman Çembertaş
Merkezi yönetim bütçesinde 1,84 trilyon TL açık: Harcamalar gelirlerden hızlı artıyor
T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından 15 Ekim 2026 tarihinde açıklanan merkezi yönetim bütçesinin 2026 yılı Ocak-Eylül dönemi gerçekleşmeleri, kamu maliyesindeki temel sorunlardan birini yeniden gündeme taşıdı: Vergi gelirleri artıyor ancak bu artışın önemli bir bölümü faiz ödemelerine giderken bütçe açığı da büyümeye devam ediyor.
İlk dokuz aylık dönemde merkezi yönetim bütçe gelirleri 12 trilyon 107,8 milyar TL’ye, giderleri ise 13 trilyon 948,1 milyar TL’ye ulaştı. Böylece bütçe açığı 1 trilyon 840,3 milyar TL olarak gerçekleşti.
Geçen yılın aynı dönemine göre gelirlerde yüzde 34,5, giderlerde ise yüzde 36,4 artış yaşandı. Başka bir ifadeyle kamu harcamaları, gelirlerden 1,9 puan daha hızlı arttı. Bu fark, bütçe dengesi üzerindeki baskının devam ettiğini gösteriyor. 【turn814255search0】
1. Bütçenin en dikkat çekici göstergesi: Faiz yükü
2026 yılının ilk dokuz ayında toplam faiz giderleri 2 trilyon 251,1 milyar TL’ye yükseldi. Aynı dönemde vergi gelirleri 10 trilyon 402 milyar TL olarak gerçekleşti.
Bu iki rakam birlikte değerlendirildiğinde, toplanan her 100 TL verginin yaklaşık 21,64 TL’sinin faiz ödemelerine karşılık geldiği görülüyor.
| Gösterge | Ocak-Eylül 2025 | Ocak-Eylül 2026 |
|---|---|---|
| Vergi gelirleri | 7.753,5 milyar TL | 10.402,0 milyar TL |
| Faiz giderleri | 1.662,4 milyar TL | 2.251,1 milyar TL |
| Faiz/vergi geliri oranı | %21,44 | %21,64 |
| Faiz giderlerinin artışı | — | %35,4 |
Kaynak: Paylaşılan merkezi yönetim bütçe tablosu. Tutarlar milyar TL’dir.
Faiz giderlerinin vergi gelirlerine oranı bir yılda yaklaşık 0,2 puan yükseldi. Tek başına bu değişim çok büyük görünmeyebilir. Ancak oran, önceki yıllarla birlikte incelendiğinde daha anlamlı bir tablo ortaya çıkıyor.
Paylaşılan karşılaştırmaya göre faiz giderlerinin vergi gelirlerine oranı 2023’te yüzde 15, 2024’te yüzde 17,4, 2025’te yüzde 18,6 düzeyindeydi. 2026’nın ilk dokuz ayında ise yüzde 21,6 seviyesine ulaştı.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, yalnızca faiz giderlerinin artması değil, vergi gelirlerinin ne kadarının üretim, eğitim, sağlık, altyapı ve diğer kamu hizmetlerinin finansmanına kalabildiğidir.
Faiz ödemeleri kamu bütçesinin kaçınılmaz yükümlülüklerinden biridir. Ancak bu yükün büyümesi, yeni kamu hizmetleri ve yatırımlar için kullanılabilecek mali alanı daraltabilir.
2. Vergi gelirleri artıyor ama bütçe açığı kapanmıyor
İlk dokuz ayda vergi gelirleri yüzde 34,2 artarak 10 trilyon 402 milyar TL’ye ulaştı. Buna karşın toplam giderler yüzde 36,4 arttı ve bütçe açığı 1 trilyon 840,3 milyar TL’ye çıktı.
Bu tablo, bütçe gelirlerini artırmanın tek başına yeterli olmadığını gösteriyor. Harcamaların bileşimi, faiz maliyeti, kamu transferleri ve bütçe kaynaklarının kullanım biçimi de en az gelir artışı kadar önemli.
2026 bütçesinde toplam gelir hedefi 16 trilyon 266,1 milyar TL olarak belirlenmişti. İlk dokuz ayda bu hedefin yaklaşık yüzde 74,4’ü tahsil edildi. Toplam gider bütçesindeki gerçekleşme oranı ise yüzde 73,5 oldu.
Yılın son üç ayında gelir ve giderlerin hangi hızda gerçekleşeceği, bütçe açığının yıl sonundaki düzeyini belirleyecek.
Burada temel soru şu: Vergi tahsilatındaki artış, ekonominin üretim kapasitesindeki ve reel gelirlerdeki iyileşmeden mi kaynaklanıyor, yoksa fiyat artışları ve mevcut vergi yapısının etkisiyle mi gerçekleşiyor?
Bu sorunun yanıtı, bütçe performansının gerçek niteliğini anlamak açısından önem taşıyor. Nominal vergi gelirlerinin yükselmesi, tek başına vergi yükünün adil dağıldığını veya ekonomik refahın arttığını göstermez.
3. Vergi yükünün dağılımı da sorgulanmalı
Vergi gelirleri içinde en yüksek tutar 2 trilyon 893 milyar TL ile gelir vergisinde gerçekleşti. Kurumlar vergisi tahsilatı 1 trilyon 249,4 milyar TL oldu.
Dahilde alınan KDV 1 trilyon 516,5 milyar TL, ithalde alınan KDV ise 1 trilyon 594,2 milyar TL düzeyine ulaştı. Özel tüketim vergisi tahsilatı da 1 trilyon 436,9 milyar TL oldu.
Bu üç kalemin toplamı 4 trilyon 547,6 milyar TL’ye ulaşıyor.
KDV ve ÖTV gibi tüketim üzerinden alınan vergiler, tüketim harcamalarıyla bağlantılı oldukları için geniş kesimleri ilgilendiriyor. Ancak bu rakamlardan hareketle toplam vergi yükünün ne kadarının düşük gelirli kesimlere düştüğünü kesin olarak hesaplamak mümkün değil. Bunun için gelir gruplarına göre vergi yükünü ve vergi türlerinin dağılımını gösteren ilave verilere ihtiyaç var.
Yine de mevcut tablo önemli bir politika sorusunu gündeme getiriyor: Kamu gelirleri artırılırken vergi yükünün ücretliler, tüketiciler, şirketler ve farklı gelir grupları arasındaki dağılımı ne ölçüde gözetiliyor?
Vergi politikasının yalnızca tahsilatı artırmaya değil, adil bir dağılım sağlamaya da odaklanması gerekiyor.
4. Harcamalarda ilk sırada cari transferler, ikinci sırada personel
2026’nın ilk dokuz ayında faiz hariç harcamalar 11 trilyon 697 milyar TL oldu. Harcamaların önemli bölümünü cari transferler ve personel giderleri oluşturdu.
- Cari transferler: 5 trilyon 30,8 milyar TL
- Personel giderleri: 3 trilyon 841 milyar TL
- Faiz giderleri: 2 trilyon 251,1 milyar TL
- Mal ve hizmet alımları: 958,1 milyar TL
- Sermaye giderleri: 883 milyar TL
Cari transferler toplam giderler içinde en büyük kalem olurken, personel giderleri ikinci sırada yer aldı. Personel giderlerindeki yıllık artış yüzde 40,2, cari transferlerdeki artış ise yüzde 32,1 olarak gerçekleşti.
Bu kalemlerin tamamı aynı nitelikte harcamalar değildir. Personel ödemeleri kamu hizmetlerinin yürütülmesiyle, cari transferler ise sosyal güvenlik, kamu kurumlarına aktarımlar ve çeşitli destek mekanizmalarıyla ilişkilidir. Bu nedenle yalnızca artış oranlarına bakarak harcamaların gereksiz olduğu sonucuna varılamaz.
Ancak kamu harcamalarının etkinliği, verimliliği ve hedeflenen sonuçları üretip üretmediği düzenli biçimde sorgulanmalıdır.
Özellikle ekonomik kaynakların kıtlaştığı, işletmelerin finansmana erişimde zorlandığı bir dönemde bütçe harcamalarının üretken yatırımlara, verimlilik artışına ve sürdürülebilir büyümeye ne ölçüde katkı sağladığı daha fazla önem kazanıyor.
5. Faiz giderleri, maliye politikasının hareket alanını daraltıyor
Faiz giderlerinin artması, bütçede yalnızca muhasebesel bir büyüklük değildir. Borçlanma maliyetleri yükseldiğinde kamu maliyesinin gelecekteki yükümlülükleri de ağırlaşabilir.
Faiz ödemeleri için daha fazla kaynak ayrılması, diğer harcamaların finansmanı açısından tercih ve öncelik sorununu beraberinde getirir. Bu durum özellikle yatırım, sosyal destek ve ekonomik kalkınma harcamalarının planlanmasında dikkatle izlenmelidir.
Öte yandan bütçe açığı ile faiz giderlerini birbirine karıştırmamak gerekir. İlk dokuz ayda 2 trilyon 251,1 milyar TL faiz gideri oluşurken toplam bütçe açığı 1 trilyon 840,3 milyar TL’dir. Aradaki farkın nedeni, faiz dışı bütçe dengesinin fazla vermesidir.
Nitekim faiz hariç bütçe giderleri 11 trilyon 697 milyar TL, toplam gelirler ise 12 trilyon 107,8 milyar TL olduğundan yaklaşık 410,8 milyar TL faiz dışı fazla ortaya çıkmaktadır. Faiz giderleri bu fazlayı aştığı için toplam bütçe açığı oluşmaktadır. 【turn814255search4】
Bu ayrım önemlidir: Kamu gelirleri, faiz hariç giderleri karşılamaya yetmektedir; ancak faiz yükü eklendiğinde bütçe açık vermektedir.
Dolayısıyla faiz maliyetini düşürmeye yönelik kalıcı bir iyileşme, bütçe dengesinin sürdürülebilirliği bakımından kritik önemdedir. Bununla birlikte faiz oranlarının hangi hızda gerileyebileceği; enflasyon, risk primi, borçlanma ihtiyacı ve para politikası gibi unsurlara bağlıdır.
6. Bütçe açığı hedefinin üçte ikisi dokuz ayda gerçekleşti
2026 yılı bütçesinde öngörülen bütçe açığı 2 trilyon 712,7 milyar TL düzeyindedir. İlk dokuz ayda gerçekleşen 1 trilyon 840,3 milyar TL’lik açık, yıllık hedefin yaklaşık yüzde 67,8’ine karşılık geliyor.
Bu oran, kalan üç aylık dönemde bütçe gerçekleşmelerinin yakından izlenmesini gerektiriyor. Ancak yıllık hedefin aşılacağını kesin biçimde söylemek için henüz yeterli veri yok. Son çeyrekte vergi tahsilatlarının, faiz ödemelerinin ve diğer harcamaların seyri belirleyici olacaktır.
Bütçe yönetiminde asıl başarı, yalnızca yıl sonu açığını hedeflenen seviyede tutmak değildir. Bu sonuca hangi gelir politikalarıyla ve hangi harcama öncelikleriyle ulaşıldığı da önemlidir.
Vergi gelirlerini artırırken ekonomik faaliyeti zayıflatmamak, kamu harcamalarını denetlerken temel hizmetlerin kalitesini korumak ve faiz yükünü azaltırken mali güvenilirliği sürdürmek birlikte ele alınması gereken hedeflerdir.
SONUÇ: Vergi tahsilatından önce bütçenin niteliği tartışılmalı
2026’nın ilk dokuz aylık bütçe gerçekleşmeleri, üç temel noktaya işaret ediyor:
Birincisi, gelirler artmasına rağmen giderler daha hızlı yükseliyor ve bütçe açığı 1,84 trilyon TL’ye ulaşıyor.
İkincisi, faiz giderleri 2,25 trilyon TL’yi aşmış durumda. Toplam vergi gelirlerinin yaklaşık yüzde 21,6’sına karşılık gelen bu yük, bütçenin en önemli maliyet unsurlarından biri olmayı sürdürüyor.
Üçüncüsü, vergi gelirlerinin artışını değerlendirirken yalnızca nominal tutarlara değil; vergi yükünün dağılımına, ekonomik faaliyetin gücüne ve kamu harcamalarının verimliliğine de bakmak gerekiyor.
Kamu maliyesinde kalıcı başarı, yalnızca daha fazla vergi toplamakla değil; toplanan vergiyi daha verimli kullanmak, borçlanma ve faiz maliyetini yönetmek ve bütçe yükünü toplum kesimleri arasında adil dağıtmakla mümkündür.
Vergi veren vatandaşın ve üretim yapan işletmenin sorması gereken soru da budur: Ödenen vergiler ne kadar etkin kullanılıyor ve kamu bütçesinin ne kadarı gelecekte ekonomik kapasiteyi güçlendirecek yatırımlara dönüşüyor?
Süleyman ÇEMBERTAŞ Bankavitrini.com – Bankacılık ve Reel Sektörün Sesi
EKONOMİ
ENFLASYONLA MÜCADELE ÜFE’Yİ BESLİYOR OLABİLİR Mİ?
Kredi Yok, Vade Farkı Var: Reel Sektörün Finansman Çıkmazı… Enflasyonu Düşürürken Üreticinin Maliyetini mi Artırıyoruz?
Yayınlanma:
1 ay önce|
14/10/2026Yazan:
Erol Taşdelen
Ticari krediye erişemeyen reel sektör, pahalı finansman kıskacında!
Merkez Bankası’nın enflasyonla mücadele kapsamında uyguladığı sıkı para politikasının temel hedefi, kredi genişlemesini ve talebi kontrol altına alarak fiyat artışlarını yavaşlatmak. Ancak ekonominin diğer tarafında farklı bir tablo yaşanıyor: Bankalardan yeterli ve uygun maliyetli ticari kredi kullanamayan reel sektör firmaları, üretimlerini sürdürebilmek için daha pahalı finansman yöntemlerine yöneliyor.
Tedarikçisinden mal alabilmek için aylık yüzde 4-5 vade farkı ödemek zorunda kalan bir işletmenin maliyetleri düşürülebilir mi? Banka kredisine erişimi zorlaştırarak enflasyonu kontrol etmeye çalışırken üreticinin finansman maliyetini yükseltmek, üretici fiyatları üzerinde yeni bir baskı yaratmıyor mu?
Bana göre bugün ekonomi politikalarının tartışılması gereken önemli başlıklarından biri tam da bu çelişki!
Enflasyonu düşürmek için uygulanan politikalar, reel sektörün finansman maliyetleri üzerinden üretici fiyatlarını besleyen bir mekanizmaya dönüşebilir. Bu durum, enflasyonla mücadelenin yalnızca talep tarafından değil, üretim ve finansman maliyetleri açısından da değerlendirilmesini zorunlu kılıyor.
Ticari kredi kısıtlaması üretici fiyatlarını düşürmeye yeter mi?
Enflasyonla mücadelede yüksek faiz ve kredi büyümesine getirilen sınırlamalar, tüketimi ve toplam talebi yavaşlatabilir. Talebin gerilemesi, firmaların fiyat artırma imkânlarını da daraltabilir. Bu mekanizma, para politikasının enflasyonla mücadeledeki temel işleyişlerinden biridir.
Ancak üretim yapan firmaların da hammaddeye, ara mala, enerjiye, iş gücüne ve işletme sermayesine ihtiyacı var. Üretim döngüsünü sürdürebilmek için finansmana erişim, işletmeler açısından bir tercih değil, çoğu zaman zorunluluk.
Bankalardan yeterli kredi kullanamayan bir firma, üretimini durdurmak yerine tedarikçisinden vadeli mal almak zorunda kalabilir. Ne var ki bu kez bankanın uyguladığı faizden farklı bir finansman maliyetiyle karşılaşır.
Özellikle aylık yüzde 4-5 vade farkıyla yapılan alımlar, işletmelerin maliyet hesabını ciddi biçimde değiştirebilir. Dolayısıyla kredi kısıtlamalarının talebi daraltıcı etkisinin yanında, firmaları daha pahalı finansmana yönlendiren maliyet artırıcı etkisi de hesaba katılmalıdır.
Aylık yüzde 4-5 vade farkı, yıllık yüzde 48-60 basit maliyet demek!
Rakamlarla konuşalım.
Tedarikçisinden vadeli mal alan bir firma, aylık yüzde 4 vade farkıyla karşılaşıyorsa bunun 12 aylık basit toplamı yüzde 48’e ulaşır. Aylık yüzde 5 vade farkında ise basit yıllık karşılık yüzde 60’tır.
Vade farkının her ay bileşik olarak uygulanması durumunda yıllık efektif oranlar sırasıyla yaklaşık yüzde 60,1 ve yüzde 79,6’ya çıkar. Elbette gerçek maliyet; ödeme planına, vade süresine, fiyatın peşin veya vadeli belirlenmesine ve diğer ticari koşullara göre değişir.
Burada dikkat çekmek istediğim nokta şu: Bankadan uygun koşullarda işletme kredisi kullanamayan bir firma, tedarik zincirinde çok yüksek bir finansman yüküyle karşılaşabiliyor.
Üstelik bu yük yalnızca bir firmada kalmıyor. Hammadde tedarikçisinden üreticiye, üreticiden toptancıya, toptancıdan perakendeciye uzanan zincirin farklı halkalarında maliyet baskısı yaratabiliyor.
Bu maliyetin tamamı otomatik olarak satış fiyatlarına yansıtılmayabilir. Talep zayıfsa firma fiyat artırmak yerine kârından vazgeçebilir. Ancak kâr marjının daraldığı, nakit akışının bozulduğu ve işletme sermayesinin eridiği bir ortamda finansman maliyetinin fiyatlar üzerindeki baskısı göz ardı edilemez.
TCMB verileri ne söylüyor?
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın 2026 yılı eylül başındaki verilerinde, 4 Eylül haftası itibarıyla TL ticari kredi faiz oranı yüzde 49,3 düzeyinde gerçekleşti. Aynı dönemde TL mevduat faizi yüzde 44,4 seviyesindeydi. Bu oranlar, ticari krediye erişimin firmalar açısından neden önemli bir maliyet unsuru olduğunu gösteriyor.
Diğer taraftan TÜİK’in 5 Ekim 2026’da açıkladığı eylül ayı Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi verileri de üretim maliyetleri ve fiyatlama davranışları açısından dikkat çekici.
Yİ-ÜFE Eylül ayında aylık yüzde 2,07, yıllık yüzde 27,38 arttı. İmalat sanayisindeki yıllık artış yüzde 29,09’a ulaştı. Ara malı fiyatlarında yıllık artış yüzde 28,11, enerji fiyatlarında ise yüzde 30,82 olarak gerçekleşti.
Bu veriler, üretici fiyatlarındaki baskının sürdüğünü ortaya koyuyor. Ancak söz konusu rakamlar, finansman maliyetlerinin bu artışların ne kadarını oluşturduğunu tek başına göstermiyor. Bunun için firmaların faiz giderleri, tedarikçi vade farkları ve üretim maliyetleri arasındaki ilişkinin ayrıca incelenmesi gerekiyor.
Asıl soru da burada başlıyor: Üretici fiyatlarını düşürmeye çalışırken firmaların finansman yükünü artırıyorsak uygulanan politikanın maliyet tarafındaki etkisini yeterince ölçüyor muyuz?
Firmaların finansman giderleri hiç bu kadar ağırlaşmış mıydı?
Reel sektör açısından sorunun bir diğer boyutu da yüksek faiz ile kredi vadelerinin belirli dönemlerde yoğunlaşmasının aynı anda yaşanması.
Bir firma yalnızca yüksek faiz ödemiyor. Aynı zamanda kullandığı kredinin anapara geri ödemesini, maaşlarını, vergilerini, tedarikçi borçlarını ve diğer işletme giderlerini de karşılamak zorunda.
Satışlarını vadeli yapan, müşterilerinden tahsilatını zamanında alamayan ve stok finansmanına ihtiyaç duyan işletmeler için bu tablo daha da ağırlaşıyor.
Kâğıt üzerinde kârlı görünen bir şirket, nakit akışını yönetemediği için ödeme güçlüğüne düşebilir. Finansman giderleri faaliyet kârını aşındırdığında, firmanın üretime devam edebilmesi için yeni kredi kullanması gerekir. Fakat krediye erişim kısıtlıysa işletme bu kez tedarikçi borçlarını ertelemeye, çeklerini ötelemeye veya varlıklarını elden çıkarmaya yönelebilir.
Böyle bir süreçte yüksek faiz yalnızca finansman gideri olmaktan çıkar; üretim kapasitesini, yatırım kararlarını ve istihdamı etkileyen bir unsura dönüşür.
Konkordato, çek ve icra verileri alarm olarak okunmalı
Reel sektörün finansal sağlığını değerlendirirken konkordato süreçleri, karşılıksız çekler ve icra dosyalarındaki gelişmeler yakından izlenmeli.
2026’nın ilk dokuz ayına ilişkin Konkordato Takip değerlendirmesinde, aylık ortalama geçici mühlet kararlarının 2025 ortalamasının altında kaldığı; buna karşılık red ve iflas kararlarının yükseldiği belirtiliyor. Bu tablo, yalnızca yeni başvurulara değil, sürece giren şirketlerin nasıl sonuçlandığına da bakılması gerektiğini gösteriyor.
Elbette konkordato veya karşılıksız çeklerdeki her artışı doğrudan yüksek faize bağlamak doğru olmaz. Zayıf talep, döviz kuru hareketleri, tahsilat sorunları, yönetim hataları ve sektörlere özgü gelişmeler de şirketlerin ödeme gücünü etkileyebilir.
Bununla birlikte bu göstergeler, finansman maliyetleri ve krediye erişim verileriyle birlikte değerlendirildiğinde reel sektörün dayanıklılığı hakkında önemli sinyaller verebilir.
Özellikle üretim yapan, istihdam sağlayan ve siparişlerini sürdürebilmek için işletme sermayesine ihtiyaç duyan firmaların finansal sıkışıklığı, yalnızca şirket ortaklarının sorunu olarak görülmemeli. Tedarik zincirinde yaşanacak bir kopuş, o firmaya mal satan veya ondan alacak tahsil etmeyi bekleyen diğer işletmeleri de etkileyebilir.
Krediye erişemeyen firma üretimini nasıl sürdürecek?
Burada para politikasının hedefini tartışmaktan çok, uygulamanın reel sektör üzerindeki yan etkilerini sorgulamak gerekiyor.
Enflasyonla mücadele elbette zorunlu. Ancak üretim yapan firmaların işletme sermayesine erişimini zorlaştırırken, bu firmaların daha pahalı alternatif finansmana yönelmesi ihtimalini de dikkate almak gerekiyor.
Kredi hacmini sınırlamak tek başına yeterli bir politika ölçütü olamaz. Bugün İhracatçı bir firma EXİMBANK’a kredi için başvurusu bile aylarca sonra sonuçlananacağı söyleniyorr! Kredinin hangi sektöre, hangi amaçla, hangi maliyetle ve hangi vadeyle kullandırıldığı da önem taşıyor.
Üretim kapasitesini korumak için kullanılan işletme sermayesi kredisi ile spekülatif amaçlı finansmanın aynı şekilde değerlendirilmesi, reel ekonominin ihtiyaçlarını gözden kaçırabilir. Bu nedenle verimlilik, istihdam, ihracat kapasitesi ve nakit akışı gibi ölçütleri dikkate alan seçici ve şeffaf kredi mekanizmaları üzerinde durulmalı.
Amaç, her firmaya sınırsız kredi verilmesi değil; finansman kaynaklarının üretimi sürdüren, katma değer oluşturan ve ödeme kapasitesi bulunan işletmelere makul koşullarla ulaşabilmesi olmalı.
Enflasyonla mücadelede maliyet kanalı ihmal edilmemeli
Para politikasının talep üzerindeki etkisi ile finansman maliyetleri üzerinden üretici fiyatlarına yansıyan etkisi birbirinden farklıdır. Birincisi fiyat artışlarını yavaşlatabilirken ikincisi bazı firmalarda maliyet baskısını artırabilir.
Üretici fiyatlarının seyri yalnızca faiz politikasıyla açıklanamaz. Döviz kuru, enerji, ithal girdiler, ücretler, verimlilik ve iç talep gibi çok sayıda değişken birlikte değerlendirilmelidir. Ancak bu durum, finansman maliyetlerinin enflasyon üzerindeki etkisini önemsiz hale getirmez.
Ticari krediye erişimin zorlaşması, firmaları aylık yüzde 4-5 vade farkıyla mal almaya itiyorsa bu mekanizmanın üretici fiyatları üzerindeki etkisi ölçülmelidir. Banka kredisiyle finanse edilemeyen üretimin tedarikçi kredisiyle sürdürülmesi, finansman ihtiyacını ortadan kaldırmaz; yalnızca finansmanın kaynağını ve maliyetini değiştirir.
Üstelik finansman maliyetleri nedeniyle yatırımlar ertelenir, üretim kapasitesi daralır ve rekabet gücü zayıflarsa orta vadede arz tarafında da sorunlar ortaya çıkabilir. Böyle bir durumda talep baskısı azalsa bile maliyetler ve arz kısıtları fiyatların düşmesini zorlaştırabilir.
SON SÖZ: Enflasyon düşerken üretim de ayakta kalmalı!
Bugün yanıt aramamız gereken soru yalnızca enflasyonun ne zaman düşeceği değil; bu mücadele sürerken reel sektörün ne kadar finansman yükü taşıdığıdır.
Firmaların finansman giderleri yükselirken, kredi vadeleri nakit akışını zorlayacak biçimde yoğunlaşırken ve işletmeler tedarikçilerinden daha pahalı koşullarla mal almak zorunda kalırken, enflasyonla mücadelenin üretim maliyetleri üzerindeki etkisini görmezden gelemeyiz.
Enflasyonu düşürmek için krediyi kısmak başka, üretimin finansmanını sürdürülemez hale getirmek başkadır.
TCMB’nin politikaları talep enflasyonunu sınırlamayı hedeflerken, krediye erişim koşullarının reel sektör üzerindeki etkisi de dikkatle izlenmeli. Üretici fiyatlarının hangi bölümünün hammadde, enerji, kur ve ücretlerden; hangi bölümünün finansman giderlerinden kaynaklandığı daha net ortaya konulmalı.
Aksi halde enflasyonla mücadelede bir taraftan talep daralırken diğer taraftan üreticinin maliyet baskısı devam edebilir. Üstelik finansman sorunu derinleştiğinde yalnızca fiyatlar değil, üretim, istihdam ve şirketlerin ödeme kapasitesi de zarar görebilir.
Enflasyonla mücadele, üretimi finanse edemeyen bir reel sektör pahasına yürütülmemeli. Çünkü üretim maliyetlerini yükselten finansman sorunu çözülmeden, fiyat istikrarını kalıcı hale getirmek de zorlaşabilir.
Erol TAŞDELEN – Ekonomist, Bankacılık ve Finans Analisti
FARK YARATANLAR
FARK YARATANLAR
FARK YARATANLAR
KATEGORİLER
- ALTIN – DÖVİZ – KRIPTO PARA (1.056)
- BANKA ANALİZLERİ (153)
- BANKA HABERLERİ (3.676)
- BASINDA BİZ (67)
- BORSA (607)
- CEO PERFORMANSLARI (39)
- EKONOMİ (2.987)
- GÜNCEL (4.687)
- GÜNDEM (3.608)
- RÖPORTAJLAR (47)
- SİGORTA (147)
- ŞİRKETLER (2.753)
- SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK (588)
- VİDEO Vitrini (19)
- YAZARLAR (1.508)
- AI-BankaVitrini (28)
- Ali Coşkun (56)
- Arif Öztan (7)
- Ayşe Muzaffer Sunguroğlu (7)
- Cengiz KILIÇ (11)
- Dr. Abbas Karakaya (73)
- Erden Armağan Er (46)
- Erol Taşdelen (846)
- Gizem Taşdelen (5)
- Gülbeyaz Gergün (121)
- Kemal Emirhan Mendi (1)
- Murat Şenol (26)
- Mustafa Akpınar (53)
- Onur ÇELİK (63)
- Prof. Dr. Binhan Elif Yılmaz (95)
- Serhat Can (11)
- Süleyman Çembertaş (21)
- Tungay Dere (19)
- Uğur Durak (33)
- Zuhal KARABULUT (5)
YAZARLAR
ALTIN – DÖVİZ
KRİPTO PARA PİYASASI
X
- İtalya'dan hibrit tehditlere karşı 6 milyar euroluk yatırım planı 18/11/2026
- Anthropic'in halka arz fiyatı beklenti aralığını aştı 18/11/2026
- Resmi Gazete'de bugün (19.11.2026) 18/11/2026
- İran anlaşmazlığının Vance'in 2028 adaylığını gölgelediği iddia edildi 18/11/2026
- AB'den Ukrayna'ya 45 milyar euroluk yeni kredi önerisi 18/11/2026
- Fon soruşturmasında Emre Tezmen ve Taha Çakmak ek ifade verdi 18/11/2026
- Fed tutanakları: Neredeyse tüm yetkililer faiz artışından yana 18/11/2026
- AB'den Rusya'ya yeni yaptırım uyarısı 18/11/2026
- İngiliz savunma devi BAE Systems 1.070 çalışanını işten çıkarıyor 18/11/2026
- ABD istihbaratından art arda yaşanan kesintilere dair açıklama 18/11/2026
SON YAZILAR
- Tarihî halka arz, bitmeyen piyasa huzursuzluğu: Gözler Shenzhen’de! 19/11/2026
- Enpara Bank’tan KOBİ’lerin büyüme yolculuğuna destek 18/11/2026
- COP31 Antalya’da bankacılığın geleceği masaya yatırıldı: Kredi sisteminde yeşil dönüşüm dönemi! 17/11/2026
- Trump–Putin–Şi Çin zirvesi: Üç liderin elinde hangi kozlar var, dünyanın geleceği nasıl şekillenecek? 17/11/2026
- CGTN: APEC Zirvesi Öncesinde Çin’den Açık Ticaret ve İş Birliği Vurgusu 17/11/2026
- TELE1 ve Halk TV’den sonra Sözcü TV’ye de kayyım atandı! 17/11/2026
- Küresel piyasalarda nakde hücum: Ne var ne yok satılıyor! 17/11/2026
- Denizbank VII. İAAF İstanbul Sanat Fuarı Sanatseverlerle Buluşmaya Hazırlanıyor 16/11/2026
- VakıfBank, Dünya Bankası’ndan 250 milyon dolarlık dönüşüm finansmanı sağladı 16/11/2026
- BBVA’dan Türkiye tekstil sektörünün karbonsuzlaşmasına destek 16/11/2026
ARAMA
Popüler
-
GÜNCEL4 yıl önceZara Ve Mango’ya Üretim Yapın Tekstil Devi Konkordato Talep Etti
-
BANKA HABERLERİ3 yıl önceTCMB Başkanı için ismi geçen GAYE ERKAN First Republic Bank’tan ayrılma süreci
-
BANKA HABERLERİ5 yıl önceAKBANK çöktü : Dijital Bankacılık sorumlusu GMY CİVELEK ortada yok!
-
BANKA HABERLERİ6 yıl önceHSBC terbiyesizliği : “Sabancı alana “AKBANK bedava”
-
BANKA ANALİZLERİ4 yıl önceYILIN İLK YARISINDA İŞBANK RAKİPSİZ LİDER AKBANK SONUNCU SIRADAN KURTULAMIYOR
-
VİDEO Vitrini5 yıl önceGelişmekte olan ülkeler neden gelişmiş ülkelerden daha az borçlu
