EKONOMİ

2022 Yılının 2. Yarısında Dünya ve Türkiye Ekonomisinde Neler Bekleniyor?

Yayınlanma:

4 yıl önce

04/08/2022

Yazan:

2022 yılının ilk yarısı beklenildiği gibi zorlu geçti. Ancak ikinci yarısı beklenildiğinden daha zorlu geçebilir. Öncelikle dünya ekonomisi nereye doğru savruluyor bunu görmemiz lazım. ABD’de Fed faizleri %2.50 seviyesine çıkarttı ve yılsonunda faiz beklentilerini %3.5 olarak korudu. ABD’de 1. çeyrek büyüme oranı % -1.6 olarak açıklanmıştı. 2. çeyreğe ilişkin gelen ilk veri ABD ekonomisinin %0.9 küçüldüğü yönünde olunca teknik resesyon da gerçekleşmiş oldu. Ancak burada bilmemiz gereken şu: 2. çeyreğe ilişkin kesin büyüme verisi için 2 tane daha veri göreceğiz. 25 Ağustos ve 29 Eylül tarihlerinde büyüme verisinin revizyonları yayınlanacak. Eğer 29 Eylül’deki kesin rakamda da biz ABD ekonomisinin küçüldüğünü izler isek o zaman resesyon gerçekleşmiş olacak. Bu noktada görüşlerim piyasadan ayrışmakta ve piyasada anlatılanlara katılmamaktayım. ABD ekonomisinin resesyona girse bile bunun önceki resesyonlara benzemediğini, daha çok 2020 başında pandemi sonrası görülen resesyona benzer bir tablo olduğunu düşünüyorum.

ABD BÜYÜMESİ

Neden böyle düşündüğüm noktasında Hazine Bakanı Yellen’ın cümleleri benim düşündüklerimle aynı. Yellen resesyonun, ekonomide geniş tabanlı olarak zayıfladığı, önemli işten çıkarmaların yapıldığı, işletmelerin kapandığı, hanehalkı finansmanının gerilediği ve özel sektör aktivitesinin yavaşladığı bir durumu ifade ettiğini söyledi ve bence çok haklı. Şimdi öncelikle bu noktada ABD’de son 4 aydır biz işsizlik oranının %3.6 olarak geldiğini görüyoruz. Tarımdışı istihdamda bir bozulma yok. Hatta mevsim etkilerinden arındırıldığında istihdam giderek artıyor. Pandemi öncesi ABD’de işsizlik %3.5 iken 5.7 milyon kişi işsizdi. Bugün işsizlik oranı %3.6 ve 5.9 milyon kişi işsiz. Hanehalkı cephesinden bakıldığında ücretlerdeki artışın devam ettiğini görüyoruz. Hanehalkı ücret artışları tüketici harcamalarını da artırmakta. Özel sektör aktivitesinde de bir yavaşlama yok.

ABD TARIMDIŞI İSTİHDAM

Yani şu an için resesyon konusunda ABD tarafında büyük bir tedirginlik varmış gibi sanki Fed faiz artırımlarını durduracak hatta 2023’te faiz indirecekmiş gibi konuşuluyor. Ben bu görüşe katılmıyorum. ABD’de ücret artışları devam ediyor, enflasyon yükselmeye devam ediyor, istihdam güçlü bir şekilde devam ediyor, arz tedarikinde sorunlar çözülebilmiş değil, Rusya-Ukrayna savaşı devam ediyor, petrol fiyatlarında kısa vadeli yükseliş durmuş ise de bunun geçici olduğunu düşünüyorum. Ayrıca gıda fiyatlarında henüz düşüş yaşanmış değil ve iklim krizi hala masada duruyor. Bu durumda Fed faiz artırımlarından geri dönmeyecektir. Fed’in faiz kararında dikkate aldığı PCE enflasyon 3 aylık düşüşün ardından tekrar %4.8’e yükseldi. Muhtemelen ABD’de çekirdek enflasyon tekrar artışa geçerken TÜFE’yi de yukarı doğru çekmeye devam edecektir. Bu veriler bize ABD’de teknik resesyona rağmen enflasyonun artmaya devam edeceğini gösteriyor. Bu nedenden dolayı Eylül ayında Fed 75 baz puan daha faiz artırarak faizleri %3.25 seviyesine taşıyacaktır ve yılı %4’ün üzerinde bir faizle kapatabiliriz. Enflasyon tarafına baktığımızda kalan aylarda ABD’de her ay %0.7’lik artış kaydedilmesi halinde yılı çift hanede yani %10 enflasyon ile kapatacağını görüyoruz. İyimser bir tahminle ABD’de bu yıl enflasyon %9’un altına gelmeyecektir. Bu da Fed’in %2 enflasyon hedefine ulaşana kadar 2023’te de faiz artırımlarını devam ettireceğini göstermekte. En azından 2023’ün ilk yarısı bitene kadar faiz artışları sürecektir.

FED FAİZ

Euro Bölgesi’ne baktığımız zaman ise onların işinin Fed’den daha zor olduğunu düşünüyorum. Çünkü Avrupa Merkez Bankası faiz artırımlarında çok geç kalarak Fed’in taperingden çıkmakta geç kalması gibi büyük bir hata yaptı ve enflasyonda kontrolü kaybettiler. Enflasyonu tekrar kontrol altına alabilmesi için artık daha büyük faiz artırımları yapmak zorundalar. Avrupa Merkez Bankası (ECB) Mart 2016’dan bu yana sabit tuttuğu %0.00’lık faizi ilk kez artırarak %0.50 seviyesine yükseltti. Böylece faiz artırım döngüsüne katılmış oldu. Bundan sonraki aylarda da faiz artırımlarını aynı hızda devam ettirmesini bekliyoruz. Cuma günü Euro Bölgesi’nde açıklanan enflasyon verisi Temmuz ayında da rekor kırarak yıllık bazda %8.9 seviyesine yükseldi. Temmuz ayında yükselmesinde arz tedarikinde yaşanan darboğazın devam etmesinin yanında Rusya-Ukrayna savaşının enerji, metal ve gıda fiyatlarına yansımaları etkili oldu. Euro Bölgesi’nde enflasyonun 2023 başına kadar düşmesi çok mümkün görülmüyor. Önümüzdeki aylarda enflasyon çok yüksek seviyelere çıkmasa bile düşüş yaşanması çok olası değil. Bu durumda ECB’nin nötr faizi yakalayabilmesi için yüksek faizler yapması gerekmekte ve bunları yapacaktır da.

EURO BÖLGESİ AYLIK VE YILLIK ENFLASYON

Euro Bölgesi’nde işsizlik oranı ise tarihi düşük seviyelerde %6.6 seviyesinde bulunuyor. Bu da Avrupa Merkez Bankası’nın elini kolaylaştırıyor. Ayrıca Cuma günü gelen 2. çeyreğe ilişkin büyüme verisi de beklentilerin üzerinde % 0.7 olarak açıklandı. Euro Bölgesi’nde resesyon endişeleri bu veri ile yıl sonuna kaydı. Almanya’da ise yılın 2. çeyreğine ilişkin büyüme verisi beklentilerin altında %0.0 olarak gelirken küçülme sinyalleri verdi. Avrupa ekonomisinin lokomotifi kabul edilen Almanya’da yavaşlamanın görülmesi Euro Bölgesi’nde işlerin bozulacağına dair işaretler veriyor. Avrupa’da işler bir anda değişebilir.

PEKİ YA TÜRKİYE?

Yaşanan gelişmeler yurt içine nasıl yansıyacak diye bakmadan önce zaten yurt içinde çok ciddi sorunların yaşandığını ve bu sorunların giderek artacağını düşünüyoruz. Türkiye’de her ne kadar faizler %14 seviyesinde sabit bırakılsa da kredi faizlerinin artmaya devam ettiğini görüyoruz. Hatta TCMB’nin faizleri %19.00’dan indirmeye başladığı hafta olan 17 Eylül haftasına baktığımızda faizlerin çok sert yükseldiğini izliyoruz. Bazı faizler kurların tepe yaptığı 20 Aralık gecesinin de üstüne çıkmış durumda.

TCMB KREDİ FAİZLERİ

Küresel anlamda arz tedarik sorunlarının yükseldiği, ücretlerin arttığı, hammadde maliyetlerinin yükseldiği ve enflasyonun fiyat artışlarına neden olduğu süreçte ihracat başta olmak üzere reel sektörde yatırımların azaldığını görüyoruz. Temmuz ayına ait imalat PMI verisi 46.90 seviyesine geriledi. Mayıs 2020’den bu yana en düşük seviye. Yurt içinde üretim yavaşlıyor. Büyümede önümüzdeki çeyreklerde azalış göreceğiz. Kredi kanallarında görülen daralma ve BDDK tedbirlerinin etkisiyle imalat sektöründe görülen yavaşlamayı sürdürmesini bekliyoruz. Türkiye’de bu hafta Temmuz ayına ilişkin enflasyon verileri açıklanacak. Enflasyondaki yükselişin devam ettiğini izleyeceğiz. Kurlardaki artışın sürmesi enflasyonu yukarı taşırken muhtemelen yılsonunu %100’ün üzerinde bir enflasyonla kapatacağız. Enflasyon-faiz farkının açılması da yılsonuna kadar dolardaki artışın devam etmesi ve yeni tarihi zirveler yaşamamızı sağlayacaktır. Yani hem enflasyon hem maliyetlerdeki artış sürecektir.

Yine geçen hafta gelen önemli verilerden dış ticaret açığı ise Haziran ayında -8.161 milyar dolar açıklandı. Geçen yılın ilk 6 ayında 21.1 milyar dolar dış ticaret açığı verilirken bu yılın ilk 6 ayında dış ticaret açığı 51.3 milyar dolar olarak gerçekleşti. Her zaman söylediğimiz gibi dış ticaret açığının bu denli yükselmesinin ana nedeni kurdaki artış oldu. Kurdaki sert artışın ithalatı patlatması aynı zamanda cari açığın da yükselmesine sebep olacaktır. Çünkü veri setinde açığa sebep olan kalemin hammadde yatırımları olduğu görülmekte. Yani Türkiye ithal etmeden ihracat yapamayan bir ülke ekonomisine sahip. İthalat da dolarla yapıldığı için bu artışlar aynı zamanda döviz talebini de artırmakta. Kurlardaki artışın ülke ekonomisine katkıdan çok zarar getireceğini sürekli söylememizin nedeni buydu. Tabii ki kur artışlarının ana nedeni de faizlerin indirim sürecidir. Enflasyon-faiz arasındaki fark açıldıkça kurlar artmaya devam edecek ve ne yazık ki zamların devamı da gelecektir. Bu durum bu noktada tıkanacaktır. En büyük sorun da cari açığın artmasında yaşanacaktır. Arkasından ciddi bir döviz likidite krizine adım adım yaklaştığımızı da her fırsatta vurguluyoruz.

CARİ AÇIK

Görüntülenme: 15539

İlgili Etiketler:

Nebati: Ben bu enflasyonla sokağa çıkabiliyorum

VATANDAŞ ENFLASYONDA EZİLİRKEN, BANKALAR KARLILIĞI BEŞE KATLADI

Okumaya devam et

EKONOMİ

Ekonomide “Ruj Etkisi” Nedir?

Kriz Dönemlerinde Küçük Lükslerin Büyük Hikâyesi

Yayınlanma:

2 gün önce

20/07/2026

Yazan:

Gülbeyaz Gergün

Tüketici Psikolojisi, Davranışsal Finans ve Ekonomiye Etkileri

Ekonomik krizler, yüksek enflasyon, gelir kaybı ve belirsizlik dönemlerinde insanların harcama davranışları tamamen değişir. Ancak bu değişim her zaman “daha az harcamak” anlamına gelmez.

Tam tersine, insanlar büyük harcamaları ertelerken kendilerini mutlu edecek küçük lükslere yönelmeye başlar.

Ekonomi literatüründe bu davranış biçimi “Lipstick Effect” (Ruj Etkisi) olarak adlandırılır.

Bugün dünyanın birçok ülkesinde; kozmetik, kişisel bakım, kahve zincirleri, premium çikolata, küçük elektronik ürünler, online eğlence ve uygun fiyatlı lüks ürünlerin kriz dönemlerinde satışlarının artmasının arkasında yatan temel psikolojik mekanizmalardan biri budur.

Peki gerçekten “Ruj Etkisi” var mıdır?

Yoksa sadece pazarlama dünyasının ürettiği bir efsane midir?

Ruj Etkisi Nedir?

“Ruj Etkisi”, ekonomik daralma dönemlerinde tüketicilerin;

otomobil,
konut,
beyaz eşya,
tatil,
lüks saat,
mücevher

gibi pahalı harcamalarını azaltırken,

kendilerini psikolojik olarak iyi hissettirecek nispeten ucuz lüks ürünlere yönelmesini ifade eder.

Buradaki temel mantık şudur: “Büyük mutluluğu satın alamıyorum; küçük mutluluklar satın alıyorum.”

Bu nedenle;

ruj,
parfüm,
cilt bakım ürünleri,
kaliteli kahve,
küçük teknolojik aksesuarlar,
markalı ayakkabı,
premium çikolata

gibi ürünlerin satışları ekonomik durgunlukta beklenenden daha güçlü kalabilir.

Kavram Nasıl Ortaya Çıktı?

Bu kavram özellikle 2001 yılında dönemin Leonard Lauder tarafından gündeme getirildi.

Lauder, ABD ekonomisi durgunluğa girerken Estée Lauder’in ruj satışlarının arttığını gözlemledi.

Bunun üzerine şu yorumu yaptı: “Kadınlar büyük lükslerden vazgeçiyor ancak küçük lükslerden vazgeçmiyor.”

Bu gözlem daha sonra davranışsal ekonomi çalışmalarında sıkça incelenmeye başladı.

Davranışsal Ekonomi Bunu Nasıl Açıklıyor?

İnsan beyni kriz dönemlerinde üç temel ihtiyaca yönelir.

1. Kontrol Hissi

Ekonomik kriz bireyin hayatındaki kontrol algısını azaltır.

İnsanlar kontrol edemedikleri büyük sorunlar karşısında küçük kararlarla psikolojik denge kurmaya çalışırlar.

Örneğin;

yeni bir ruj almak
kaliteli kahve içmek
saçını yaptırmak

kişiye “hala hayatımı yönetebiliyorum” hissi verir.

2. Kendini Ödüllendirme

Uzun süre ekonomik baskı altında yaşayan bireyler kendilerini ödüllendirmek ister.

Fakat bütçe sınırlıdır.

Bu nedenle; 50 bin TL’lik tatil yerine 500 TL’lik parfüm tercih edilir.

3. Moral Koruma

Psikologlara göre kriz dönemlerinde insanların ruh sağlığı da bozulmaktadır.

Küçük lüksler;

umut,
motivasyon,
özgüven

üretmeye yardımcı olur.

Toplum Psikolojisi Nasıl Etkileniyor?

Ekonomik krizlerde toplumda genellikle şu süreç yaşanır:

Önce; “Harcamaları azaltmalıyım.” Ardından; “Hiç mutlu olamıyorum”

Sonra ise; “Kendime küçük bir şey alayım”

İşte Ruj Etkisi tam burada devreye girer.

Toplum; büyük harcamaları keserken, küçük mutlulukları korumaya çalışır.

Ruj Etkisinin Görüldüğü Ülkeler

ABD (2001)

Dot-com krizinde kozmetik satışları yükseldi.

Lüks otomobil satışları düştü.

ABD (2008 Finans Krizi)

Birçok araştırmada;

uygun fiyatlı kozmetik,
kahve zincirleri,
hızlı moda ürünleri

güçlü satış gerçekleştirdi.

Güney Kore (1997 Asya Krizi)

Kişisel bakım ürünlerinde beklenmeyen artış görüldü.

Japonya

Uzun deflasyon döneminde premium ama küçük tüketim ürünleri büyümesini sürdürdü.

Brezilya

Resesyon dönemlerinde kozmetik sektörü birçok sektörden daha iyi performans gösterdi.

Türkiye’de Ruj Etkisi Görülüyor mu?

Aslında evet.

Türkiye’de son yıllarda;

kozmetik,
kişisel bakım,
kahve zincirleri,
premium kahve,
online yemek,
dijital abonelik,
küçük teknolojik ürünler

birçok ağır sanayi sektöründen daha hızlı büyüyebildi.

Yüksek enflasyon döneminde; insanlar; ev değiştirmedi, otomobil almadı,

ancak;

kaliteli kahve içmeye,
kişisel bakım ürünlerine,
küçük elektroniklere,
kozmetiğe

harcama yapmaya devam etti.

Bu durum klasik bir “Lipstick Effect” örneğidir.

Hangi Toplumlarda Daha Güçlü Görülür?

En belirgin olarak;

✔ şehirleşmiş toplumlarda

✔ orta gelir grubunda

✔ kadın istihdamının yüksek olduğu ekonomilerde

✔ tüketim kültürünün geliştiği ülkelerde

✔ sosyal medya kullanımının yoğun olduğu toplumlarda

daha güçlü ortaya çıkar.

Çünkü bireyler sosyal görünürlüğünü tamamen kaybetmek istemez.

Sosyal Medyanın Etkisi

Eskiden insanlar kriz yaşarken harcamayı tamamen kesebiliyordu.

Bugün ise;

Instagram,

TikTok,

YouTube,

influencer ekonomisi kişileri sürekli tüketmeye teşvik ediyor.

Bu nedenle artık; “mikro lüks” kavramı çok daha güçlü hale gelmiştir.

Ruj Etkisinin Ekonomiye Olumlu Tarafları

1. İç Talep Tamamen Çökmez

Ekonomide belli sektörler ayakta kalır.

2. İstihdam Korunabilir

Kozmetik, perakende, kişisel bakım, kafe zincirleri çalışmaya devam eder.

3. Vergi Geliri Devam Eder

KDV ve ÖTV gelirleri tamamen düşmez.

4. Psikolojik Çöküş Biraz Azalır

Tüketim tamamen durmadığı için moral korunabilir.

Olumsuz Tarafları

1. Tasarruf Azalabilir

Geliri düşen birey yine de harcama yapmaya devam eder.

2. Borçlanma Artabilir

Kredi kartı kullanımı yükselir.

3. Enflasyon Baskısı Sürebilir

Talep tamamen kaybolmadığı için fiyatlar direnç gösterebilir.

4. Yanıltıcı Ekonomik Görünüm

Perakende satışlar güçlü görünür.

Fakat; sanayi, yatırım, üretim, makine siparişleri gerilemeye devam eder.

Ruj Etkisinden Nasıl Çıkılır?

Bunun yolu yalnızca bireysel tasarruf çağrıları değildir.

Asıl çözüm;

fiyat istikrarı,
düşük enflasyon,
güven veren ekonomi yönetimi,
öngörülebilir para politikası,
reel gelir artışı,
istihdam güvenliği,
üretim ve verimlilik artışı

ile mümkündür.

Gelir güvencesi yeniden sağlandığında tüketiciler psikolojik telafi harcamalarına daha az ihtiyaç duyar.

Türkiye İçin Çıkarılacak Dersler

Türkiye gibi yüksek enflasyon yaşayan ekonomilerde Ruj Etkisi; ekonominin güçlü olduğunun değil, çoğu zaman tüketicinin psikolojik uyum mekanizmasının göstergesidir.

Bu nedenle yalnızca AVM yoğunluğu, kozmetik satışları veya kahve zincirlerindeki hareketlilik üzerinden ekonomik canlılık yorumu yapmak yanıltıcı olabilir.

Sağlıklı büyümenin göstergesi;

üretim yatırımlarının artması,
makine-teçhizat yatırımlarının güçlenmesi,
ihracat kapasitesinin yükselmesi,
verimlilik artışı,
sürdürülebilir gelir büyümesi

olmalıdır.

Sonuç

“Ruj Etkisi”, kriz dönemlerinde insanların umudunu tamamen kaybetmediğini gösteren önemli bir davranışsal ekonomi olgusudur. Ancak bu etki, tek başına ekonomik iyileşmenin işareti değildir. Aksine, büyük yatırımların ertelendiği, gelir baskısının sürdüğü ve tüketicinin psikolojik dengeyi küçük harcamalarla korumaya çalıştığı dönemlerin yansımasıdır.

Türkiye açısından da değerlendirme yapılırken yalnızca perakende tüketim verilerine değil; yatırım iştahına, üretim kapasitesine, istihdama ve hane halkının reel gelirindeki değişime birlikte bakılması gerekir. Ruj Etkisi, ekonominin nabzını tutan ilginç bir gösterge olsa da, kalıcı refahın yerini tutamaz.

Görüntülenme: 17964

Okumaya devam et

EKONOMİ

Sanayi Krize Karşı Savunmasız Kaldı

Yayınlanma:

5 gün önce

17/07/2026

Yazan:

Erol Taşdelen

Sanayi Krize Karşı Savunmasız Kaldı: Reel Sektörün En Büyük Sorunu Artık Talep Değil, Finansmana Erişim

Türkiye ekonomisinde uzun süredir uygulanan sıkı para politikası, enflasyonla mücadele açısından önemli bir araç olarak görülse de, bu politikanın reel sektör üzerindeki yan etkileri artık göz ardı edilemeyecek boyutlara ulaştı.

Bugün sanayicinin en büyük problemi sipariş eksikliği kadar, hatta ondan daha fazla nakit akışını yönetememesi haline geldi. Finansmana erişimin zorlaşması, ticari kredi faizlerinin %50-60 bandına yerleşmesi ve işletme sermayesinin hızla erimesi, üretim yapan şirketleri tarihinin en zorlu dönemlerinden biriyle karşı karşıya bırakıyor.

Kriz Dönemlerinde “Nakit Kraldır”

Finans dünyasının en bilinen sözlerinden biri olan “Cash is King” (Nakit Kraldır) ifadesi bugün Türkiye sanayisi açısından hiç olmadığı kadar anlam kazanmış durumda.

Normal dönemlerde şirketler;

satış yaparak,
stoklarını yöneterek,
bankalardan uygun maliyetli kredi kullanarak,
tedarikçi vadeleri ile müşteri vadeleri arasında denge kurarak

işletme sermayelerini çevirebilirler.

Ancak bugün bu mekanizmaların neredeyse tamamı aynı anda bozulmuş durumda.

Merkez Bankası’nın sıkılaştırıcı politikaları sonucunda kredi büyümesinin ciddi biçimde sınırlandırılması, bankaların ticari kredi kullandırmakta son derece seçici davranmasına neden oldu.

Sonuç olarak birçok firma krediye ulaşamıyor, ulaşabilenler ise sürdürülebilir olmayan maliyetlerle borçlanabiliyor.

Nakit Akışı Bozulunca Bütün Finansal Sistem Çöküyor

Bir şirketin finansal sağlığı sadece bilançosuna bakılarak anlaşılmaz.

Asıl kritik gösterge nakit akışıdır.

Bugün birçok firma;

üretmeye devam ediyor,
satış yapıyor,
cirosunu artırıyor,

ancak kasasına zamanında para girmediği için faaliyetlerini finanse edemiyor.

Nakit döngüsü uzadıkça;

tedarikçi ödemeleri gecikiyor,
maaş yükü ağırlaşıyor,
vergi ödemeleri baskı oluşturuyor,
kredi geri ödemeleri aksıyor.

Sonrasında ise domino etkisi başlıyor.

Maliyet Hesabı Yapmak Neredeyse İmkânsız Hale Geldi

Sanayicinin ikinci büyük sorunu ise maliyet yönetimi.

Yüksek enflasyon ortamında;

enerji fiyatları,
işçilik maliyetleri,
kira giderleri,
finansman maliyetleri,
kur hareketleri,
hammadde fiyatları

aynı anda değişiyor.

Bu nedenle bugün verilen bir fiyat teklifinin maliyeti birkaç hafta sonra tamamen değişebiliyor.

Artık birçok sanayici ürününü satarken gerçek maliyetini bile tam olarak hesaplayamıyor.

Muhasebe kârı ile ekonomik kâr arasındaki fark her geçen gün açılıyor.

Vadeli Satışlar Kâr Değil, Zarar Yazdırıyor

Geçmiş yıllarda rekabet avantajı sağlayan uzun vadeli satışlar bugün birçok sektör için ciddi bir risk unsuruna dönüştü.

90, 120 hatta 180 gün vadeli yapılan satışlarda;

enflasyon,
finansman maliyeti,
kur değişimi,
işletme giderleri

satış anındaki hesapları tamamen geçersiz hale getiriyor.

Tahsilat günü geldiğinde firma nominal olarak para kazanmış görünse bile reel olarak zarar etmiş olabiliyor.

Bu durum özellikle işletme sermayesi ihtiyacı yüksek sektörlerde daha da belirgin hissediliyor.

Ticari Kredi Faizleri Yönetilebilir Seviyenin Üzerinde

Bugün ticari kredi faizlerinin %50-60 bandına yerleşmesi birçok yatırımın finansal fizibilitesini ortadan kaldırıyor.

Bu seviyelerde kullanılan krediler;

yatırım finansmanını,
işletme sermayesi yönetimini,
kapasite artırımlarını,
ihracat hazırlıklarını

ciddi biçimde zorlaştırıyor.

Üstelik krediye erişim de kolay değil.

Birçok firma için sorun artık faiz oranı değil; kredi bulabilmek.

Sanayici Belki de Hiç Bu Kadar Çaresiz Hissetmedi

Türkiye sanayisi geçmişte;

1994 krizini,
2001 finans krizini,
2008 küresel krizini,
pandemi dönemini,
büyük kur şoklarını

atlattı.

Ancak bugünkü tabloyu farklı kılan unsur, aynı anda birçok riskin üst üste gelmiş olmasıdır.

Şirketler;

yüksek faiz,
düşük talep,
finansmana erişim sorunu,
artan maliyetler,
bozulan nakit akışı,
belirsiz fiyatlama ortamı

ile aynı anda mücadele etmek zorunda kalıyor.

Bu nedenle birçok sanayici kendisini önceki krizlerden daha kırılgan hissediyor.

Açıklanan Kredi Paketleri Neden Yeterli Olmuyor?

Son dönemde açıklanan çeşitli kredi destek paketleri piyasaya moral vermekle birlikte, reel sektörün toplam finansman ihtiyacı düşünüldüğünde oldukça sınırlı kalıyor.

Sorun sadece yeni kredi verilmesi değildir.

Asıl ihtiyaç;

işletme sermayesini güçlendirecek uzun vadeli finansman,
üretime yönelik seçici kredi mekanizmaları,
ihracatçıya uygun maliyetli kaynak,
yatırım kredilerinde öngörülebilir faiz yapısı,
KOBİ’lere hızlı erişilebilir finansman modelleri

oluşturulmasıdır.

Aksi halde açıklanan paketler yalnızca belirli firmalara kısa süreli nefes aldırırken, sektörün genelindeki finansman sorununu çözmeye yetmeyecektir.

Sözün özü

Enflasyonla mücadele, makroekonomik istikrar açısından vazgeçilmezdir. Ancak üretim ekonomisinin sürdürülebilirliği de aynı derecede önem taşımaktadır.

Bugün reel sektörün karşı karşıya olduğu temel sorun yalnızca yüksek faiz değildir; işletme sermayesinin erimesi, kredi kanallarının daralması, maliyet hesaplarının öngörülemez hale gelmesi ve nakit akışının bozulmasıdır.

Ekonomide üretim kapasitesini koruyacak, yatırım iştahını canlı tutacak ve sanayicinin finansmana erişimini kolaylaştıracak daha dengeli politikalar oluşturulmadığı sürece, sadece enflasyon göstergelerindeki iyileşmeye odaklanmak uzun vadede üretim, istihdam ve ihracat üzerinde kalıcı hasarlar bırakabilir.

Bugün sanayicinin talebi ayrıcalık değil; üretmeye devam edebileceği öngörülebilir, erişilebilir ve sürdürülebilir bir finansman ekosistemidir.

Görüntülenme: 30836

Okumaya devam et

EKONOMİ

Talep Enflasyonu Biterken Türkiye “Yokluk Enflasyonu” Riskine mi Giriyor?

Yayınlanma:

1 hafta önce

13/07/2026

Yazan:

Erol Taşdelen

Son iki yıldır ekonomi yönetiminin temel yaklaşımı, talep enflasyonunu kontrol altına almak üzerine kuruldu.

Faizler artırıldı, kredi büyümesi sınırlandı, tüketim baskılanmaya çalışıldı.

Varsayım şuydu: Talep azalırsa fiyat artışları da yavaşlar.

Ancak bugün reel sektörden gelen sinyaller farklı bir riskin büyüdüğünü gösteriyor.

Özellikle yüksek finansman maliyetleri, krediye erişimde yaşanan zorluklar, artan işletme sermayesi ihtiyacı ve daralan iç talep nedeniyle birçok sanayi işletmesi kapasitesini düşürüyor, vardiya azaltıyor veya üretimini tamamen durduruyor.

Bu durum devam ederse önümüzdeki dönemde farklı bir enflasyon türüyle karşılaşabiliriz.

Talep Enflasyonundan Arz Kaynaklı Enflasyona

Ekonomide fiyatlar sadece aşırı talepten yükselmez.

Üretimin azalması, arzın daralması ve piyasada mal bulunabilirliğinin düşmesi de fiyatları yukarı iter.

Bugün birçok sektörde yaşanan gelişmeler bu riski artırıyor:

Üretim kapasiteleri düşüyor.
Yeni yatırımlar erteleniyor.
İşletme sermayesi hızla eriyor.
KOBİ’ler finansmana ulaşamıyor.
Konkordato başvuruları artıyor.
Bazı fabrikalar üretimi geçici olarak durduruyor.

Talep zayıf görünse bile üretim daha hızlı küçülürse piyasadaki mal arzı da daralmaya başlar.

İşte bu noktada fiyatlar yeniden yukarı yönlü hareket edebilir.

Yeni Risk: “Yokluk Enflasyonu”

Buna halk arasında “yokluk enflasyonu” denilebilir. Ekonomik literatürde ise bunun karşılığı daha çok arz yönlü enflasyon (cost-push/supply-side inflation) veya arz şoku kaynaklı enflasyon olarak tanımlanır.

Yani insanlar çok fazla tükettiği için değil, piyasada yeterince ürün üretilemediği için fiyatlar yükselmeye başlar.

Özellikle;

Sanayi üretimindeki daralma,
İthal girdilere bağımlılık,
Finansmana erişim güçlüğü,
Enerji ve lojistik maliyetleri

aynı anda etkili olduğunda arz tarafı hızla bozulabilir.

Bugünün En Büyük Riski

Bir ekonomide üretici para kazanamaz hale gelirse önce yatırımlar durur. Ardından kapasite küçülür. Sonrasında üretim azalır. Üretim azaldığında ise piyasadaki mal miktarı düşer. Mal azaldığında fiyatların yeniden yükselmesi kaçınılmaz hale gelir.

Bu nedenle sadece talebi baskılayan politikalar uzun süre tek başına uygulanırsa, bir süre sonra arz tarafında kalıcı hasar oluşturma riski ortaya çıkar.

Dengeli Politika Şart

Enflasyonla mücadele elbette önemlidir.

Ancak bunu yaparken üretim kapasitesinin korunması, sanayinin finansmana erişiminin sağlanması ve işletme sermayesinin sürdürülebilir seviyede tutulması da en az fiyat istikrarı kadar önemlidir. Aksi halde ekonomi, talep enflasyonunu kontrol altına alırken bu kez üretim yetersizliğinden kaynaklanan yeni bir fiyat baskısıyla karşı karşıya kalabilir.

Asıl soru artık şudur: Talebi gerçekten kontrol altına mı alıyoruz, yoksa üretim kapasitesini zayıflatarak geleceğin arz sorunlarını mı hazırlıyoruz?

Erol TAŞDELEN – Ekonomist www.bankavitrini.com

Görüntülenme: 32012

Okumaya devam et