Connect with us

GÜNDEM

Prof. Dr. Aydal, “7,5 milyar dolara bitebilecek santralin 25 milyar dolara mal edilecek”

Yayınlanma:

|

İlk ünitesi 2023 yılında devreye alınması planlanan Akkuyu Nükleer Güç Santrali’nin yapımında birçok usulsüzlük olduğunu belirten Prof. Doğan Aydal, “7,5 milyar dolara bitebilecek santralin 25 milyar dolara mal edilecek olması yeni bir ‘yap-işlet-devret’ faciasıdır” dedi.

Yeniden Refah Partisi Genel Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Doğan Aydal ziyaretime gelerek AKP’li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın “Türkiye nükleer enerjiye sahip olmasın demek, ihanet değilse gaflettir” açıklamasını değerlendirdi.

“Sayın Cumhurbaşkanımızı yine yanıltıyorlar! Bizim karşı çıktığımız şey, nükleer santrallerin inşa edilmesi değildir” diyen Aydal anlaşmaya yönelik eleştirilerini şöyle sıraladı: 

“Biz, 1962 yılında kurulan bir megavat (1000 kW) gücünde Çekmece Nükleer Araştırma Enstitüsü’ndeki santral için bile 59 yıldır bir gram “Uranyum 235” üretemeyen ve üretmeyeceğim diye dış ülkelere teminat veren zihniyete karşıyız.

Bir nükleer santralin yer seçimi, tesisin kurulması ve santralin işletilmesi için ayrı ayrı lisanslama kabiliyetine sahip en az 700 adama ihtiyaç varken ve Türkiye Atom Enerjisi Kurumu’nda (TAEK), bu uluslararası lisanslama yetkisine sahip bilim adamı sayısı 10-15 arasında değişirken, nükleer santral kurma hevesine karşıyız.

Akkuyu Nükleer Enerji Santrali’nin yapımı için yanlış yere usulsüz tahsis yapıldı.

2006 yılında TAEK tarafından hazırlanan rapora göre 43 kriter kullanılarak yapılan araştırmada en uygun yerin Sinop olduğuna karar verildi.

Buna rağmen devletin bir başka kuruluşu olan TETAŞ Mersin Akkuyu için yer tahsisi” yaptı.

-Sordum; Uranyum nereden nasıl temin edilecek?

Aydal: “Türkiye’de zenginleştirilmiş 1200 kilo Uranyum cevheri var. Bundan Uranyum 235 izotopu üretmek yerine, Akkuyu Nükleer Santrali’nin ihtiyacının tamamı Rusya’dan TVEL şirketinden ithal edilecek.

Dünyada mevcut 450 santralin yıllık Uranyum ihtiyacının yüzde 65’i ancak karşılanmakta iken, elimizdeki Uranyumları değerlendirmek için strateji geliştirmeyen zihniyetlere karşıyız. 

Her şartta ihtiyacımız olacak Uranyum cevher bölgelerinin yabancı şirketlerin işletimine verilmesine karşıyız.

En zengin tenöre sahip Yozgat-Sorgun Uranyum yataklarının 180.000 dönümünün 2011 yılında kurulmuş bir yabancı şirkete verilmesini sağlayan, Maden Kanunu’nda yapılan şirkete özel değişikliklere karşıyız.”

-Sordum: Rusya’nın yapmasına da karşı mısınız?

Aydal: “Zenginleştirilmiş Uranyum satışlarının yüzde 83,5’lik önemli bir kısmı, Almanya, Hollanda ve Fransa gibi Türkiye karşıtlarının kontrolünde olan bir sistemde, Türkiye’yi Uranyum rezervleri son derece kısıtlı Rusya’ya mahkûm eden zihniyete karşıyız.

İhaleye girecek ülkelere ‘Yapacağınız santralden kendi ülkenizde de olmalıdır’ şartı koşup, Rusya’da 1200 WWER tipi basınçlı su reaktörü hiç üretilmemiş ve kullanılmıyorken, ülkemizde kurmalarına müsaade eden zihniyete karşıyız.”

-Soru: Nükleer atıklar nereye gömülecek?

Aydal: “Nükleer tesisin yapımı kadar nükleer atıkların da nereye gömüleceği önemli ama bunun yeri belli değil.”

-Soru: Fiyatı uygun mu?

Aydal: “Kanada hükümeti 4 reaktörlü, 4000 MW gücünde bir santrale 7,5 milyar dolar talep ediyor.

Rusların inşa edeceği 4800 MW gücün sadece yarısı olan 2400 MW’lık kısmının 22-25 milyar dolarlık ihalesine karşıyız.”

-Nükleer santral şart mı?

Aydal: 4000 MW gücündeki güneş santrali 4 yılda bitirilebilirken, dünyada onlarca yıldır çeşitli sebeplerle bitirilmeyen, bitirtilmeyen 28 civarında nükleer santral varken, boş bir yatırım peşinde koşmayıp, güneş enerjili sistemler kurmalıyız…”

Orhan Uğurlu – GG

Okumaya devam et

GÜNCEL

Tarihî halka arz, bitmeyen piyasa huzursuzluğu: Gözler Shenzhen’de!

Yayınlanma:

|

Yazan:

Hafta başından bu yana yakından takip ettiğimiz Anthropic’in halka arzına yatırımcıların ilgisi beklentileri de aştı. Claude yapay zekâ modelinin geliştiricisi Anthropic, yoğun yatırımcı talebi karşısında halka arz edeceği hisse sayısını %19 artırarak 980 milyona çıkarırken, hisse başına 70-78 dolar olarak belirlenen fiyat aralığının da üzerine çıkarak 83 dolardan halka arz edildi. Halka arz yoluyla 81,3 milyar dolar kaynak toplayan Anthropic, SpaceX’in rekorunu kırarak tarihin en büyük halka arzına imza attı. Özel satış yoluyla da 26 milyar dolar kaynak sağlayan şirketin, hisse opsiyonları dâhil toplam değerlemesi 1,5 trilyon dolara ulaştı. Anthropic hisseleri bugün Nasdaq borsasında ANT koduyla işlem görmeye başlayacak.

Halka arza gösterilen yoğun ilgiye rağmen yapay zekâ sektörüne yönelik kaygıların neden bir türlü hafiflemediğini Anthropic örneği üzerinden de anlamak mümkün. Şirketin üçüncü çeyrek geliri bir önceki çeyreğe göre %47 artarak yaklaşık 17 milyar dolara ulaşsa da Anthropic 567 milyon dolar faaliyet zararı açıkladı. Yapay zekâ modellerini geliştirmek ve artan müşteri talebini karşılamak için çok daha fazla işlem gücüne ihtiyaç duyan Anthropic, Amazon ve Google gibi teknoloji devlerine yaklaşık 900 milyar dolarlık harcama taahhüdünde bulunmuş. İşin dikkat çekici yanı ise bu şirketlerin de yeni veri merkezleri kurmak ve çip satın almak için borçlanmaya ihtiyaç duymaları. Anthropic, halka arz izahnamesinde, borç ettiğin  lanma maliyetlerinin artması veya finansmana erişimin zorlaşması durumunda bu yatırımların gecikebileceği, hatta kendisine taahhüt edilen işlem kapasitesinin sağlanamayabileceği konusunda yatırımcılarını uyardığını görüyoruz. Fed’in yeniden faiz artırmaya hazırlandığı bir dönemde, yapay zekâ şirketlerine yönelik kaygıları da bu çerçevede okumak gerekiyor.

Anthropic’in rekor büyüklükteki halka arzı, ABD borsalarının vadeli işlemlerinde olumlu karşılanırken, Pasifik’in diğer ucunda yatırımcıların yüzünü güldürmeye yetmedi. Nasdaq vadeli endeksi bu sabah %1 yükselirken, Asya’da çip üreticileri öncülüğünde sert satışların yaşandığını görüyoruz. TSMC, Samsung ve SK Hynix hisseleri hareketli bir seyir yaşarken, Tayvan borsası %4’e yakın düşüş kaydetti. Japonya’da Nikkei %0,5 yükselişle olumlu ayrışsa da, Japonya hariç Asya-Pasifik borsalarını kapsayan MSCI endeksi son yedi ayın en düşük seviyesine geriledi (haftalık kayıp %6’ya yaklaştı). Nvidia’nın güçlü bilançosu ve Anthropic’in rekor halka arzına rağmen yapay zekâ yatırımlarının kârlılığı ve borçlanmaya dayalı finansman modelinin sürdürülebilirliğine ilişkin kaygıların yatırımcıları rahatsız etmeye devam ettiğini gözlemliyoruz.

Fed yetkililerinden gelen şahin açıklamalardan destek bulan dolar endeksi (DXY) 104 seviyesine yaklaşarak neredeyse son 19 ayın zirvesine yükseldi. Dün yayımlanan 27-28 Ekim tarihli Fed toplantısının tutanaklarından, faizlerin sabit tutulmasına karar verilmiş olsa da Fed yetkililerinin enflasyonla mücadelede daha sert adımlar atılması gerekebileceğini düşündüklerini anlıyoruz. Fed Yönetim Kurulu Üyesi Christopher Waller, enflasyonu dizginlemek için 9 Aralık olağan FOMC toplantısında 50 baz puanlık faiz artırımına gidilmesi veya toplantı sonrası yayımlanacak karar metninde ilave faiz artırımlarının sinyalinin verilmesi gerektiğini söyledi. Piyasalar aralık ayında 25 baz puanlık faiz artırımına %92 ihtimal tanırken, 50 baz puan artırıma ise %8 ihtimal tanınıyor. Fed’den aralık toplantısı da dâhil 2027 sonuna kadar 75 baz puan faiz artırımı fiyatlanıyor.

Para birimleri liginde ise EURUSD paritesi 1,0960, GBPUSD ise 1,3130 seviyelerine kadar geriledi. Tehlikeli sularda yüzen paritelerin haftayı nasıl kapatacağını merakla takip edeceğiz. GBPUSD paritesinde 1,3150 seviyelerinde bulunan desteğin çalışmaması durumunda daha da aşağıda 1,30 seviyesini takip edeceğiz. EURUSD için ise 1,0880 seviyesine ilk etapta bakacağız. Bir diğer bakış açısıyla, DXY cephesinde yükselişin 106 seviyesine kadar devam edebileceğini göz ardı etmiyoruz.

Petrol cephesinde ise Orta Doğu’da savaş devam etmesine rağmen fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskının arttığını görüyoruz. Hürmüz Boğazı’ndan yapılan petrol sevkiyatının savaş öncesi seviyelere yaklaşması, küresel petrol piyasasında arz fazlası oluşacağı yönündeki beklentileri güçlendiriyor. Son açıklanan verilere göre ABD’nin ham petrol stoklarının 58 bin varillik artış beklentisine karşılık 3,4 milyon varil artması da dikkat çekti. Brent cinsi ham petrolün varil fiyatı küresel arz fazlası oluşacağı yönünde güçlenen beklentilerle 92 dolar seviyesinin hemen altına gerileyerek üst üste üçüncü haftayı da düşüşle tamamlamaya hazırlanıyor. Teknik mânâda 120 dolar seviyesinin aşılmasını beklemediğimizi haftalar önce belirterek aşağı yönlü düşüncemizi ortaya koymuştuk. İran savaşının mevcut şekilde devam etmeyeceği ve süratli bir normalleşmenin gündeme geleceği yönünde ana beklentimizin ışığında Brent’in 70 dolar seviyesinin diplerini hedefleyeceğini düşünüyoruz.

Her ne kadar Fed cephesinden şahin mesajlar gelse de ABD tahvillerinde son günlerde alımların ön plana çıktığını görüyoruz. Petrol fiyatlarındaki gerilemenin enflasyon kaygılarını bir nebze olsun hafifletmesinin yanı sıra borsalarda yaşanan satışlar ve ekonomik büyümeye ilişkin endişelerin de güvenli liman arayışını beraberinde getirdiğini düşünüyoruz. ABD on yıllık tahvil faizi %5,05 seviyesine gerilerken, faiz getirisi olmayan kıymetli metaller, kripto paralar ve hisse senetleri son günlerde satıcılı bir seyir izliyor. Ne var ne yok sat tarzında likidasyon eğilimini tasvir eden bu süreç yatırımcıların da hâliyle bizim de ruh hâlimizi olumsuz etkiliyor. Bu minvalde, altının ons fiyatı dün %3,3 düşüşle 3,700 dolar seviyelerinin diplerine kadar gerilerken, her fırsatta daha sert satışlara sahne olan gümüş ise dün %5 daha gerileyerek 45 dolar seviyelerine kadar geriledi. Teknik mânâda 48,50 dolar seviyesinin altında haftalık kapanışa imza atmaya hazırlanan gümüşte görünümün pek de iç açıcı olmadığını kabul etmek gerekiyor.

Bugün Trump, Xi Jinping ve Putin arasında yapılması beklenen üçlü zirve küresel piyasalar açısından da büyük önem taşıyor. Xi, Trump ve Putin dün bir araya gelip kamuoyuna ortak bir fotoğraf verirken, piyasalar, küresel petrol arzını olumsuz etkileyen İran ve Ukrayna savaşlarının diplomatik yollarla sona erdirilmesine yönelik ipuçlarını takip edecek. Büyük resme odaklanmak gerekirse, Trump’ın aldığı seçim yenilgisi, MAGA sözünü tutamaması, doların değer kaybedeceği ve faizlerin düşeceğin tam bir hayaldan ibaret olduğu, seçmenin benzin deposunu ve alışveriş sepetini daha pahalıya doldurmasının faturasını sandıkta kesmesinin ardından Trump’ın yeni bir hikâyeye ihtiyacı olduğuna kesin gözüyle bakıyoruz. Savaşın diğer paydaşı Netanyahu’nun da sandıktan çıkamaması sonrası İran savaşının bugünkü seyrinden artık kurtulacağını düşünüyoruz.

Bu minvalde savaşın eskale edilmesi fikrinden uzun bir süre önce uzaklaştık. Petrol fiyatlarının ılımlı seyrinden de anlaşılacağı üzere kademeli düşüşün devam edeceğini lâkin bir süre daha enerji türev fiyatlarının yüksek seyredeceğini düşünüyoruz. Son aylarda yaşanan Fon Krizi ekonomik mânâda Türkiye’nin elini biraz zayıflatmış olsa da herkesin elini sıkabilecek kadar büyük bir diplomatik güce sahip olduğu görüşünden hareketle, yeni süreçten fayda sağlayacağını düşünüyoruz. Türkiye, Hürmüz krizi sonrasında yeniden şekillenen küresel tedarik zincirlerinde coğrafi konumunun avantajlarından yararlanabileceği gibi, Doğu Akdeniz’deki enerji denkleminde de daha etkin bir rol üstlenebileceğini düşünüyoruz.

USDTRY kuru yarın valörlü işlemlerde 50,46 seviyesine yükselirken, EUR ve GBP’nin güçlü dolar karşısında değer kaybetmesiyle EURTRY kuru 55,30 GBPTRY kuru da 66,25 seviyelerine geriledi. Elbette ithalatçılar için bu senaryo iyimser görünse de, ihracatçılar ve turizm sektörü için pek de olumlu bir tablo ile karşı karşıya olduğumuzu söyleyemeyiz. Türk insanının bir numaralı yatırım aracı olan gram altının 6 bin TL seviyesinin diplerine kadar gerilediğini de ayrıca not edelim. Bir tarafta Fon Krizi, diğer tarafta altın fiyatlarında devam eden çöküşün yarattığı ters servet etkisinin gölgesinde ekonomik aktivitenin daha da baskı altında kalacağını düşünüyoruz. Petrol fiyatlarında beklediğimiz geri çekilmeye paralel TCMB’nin faiz indirimlerine devam etmesini beklesek de, 10 yıllık gösterge devlet tahvilinin bileşik  faizi %36,55 seviyesine yükselerek tüm zamanların zirvesini bir adım daha yukarıya çektiğini de göz ardı etmeyelim.

CDS risk primi 241 baz puan seviyesine hafif de olsa yükselirken, COP31 İklim Zirvesi’nin ardından Hazine ve Maliye Bakanlığı, 2026 yılı dış borçlanma programı kapsamında euro cinsinden sekiz yıl vadeli ESG (çevresel, sosyal ve kurumsal yönetişim kriterlerini gözeten) yeşil tahvil ihracı gerçekleştirdi. Hazine, 1,25 milyar euro borçlanırken, ilk etapta %6,375 seviyesinde öngörülen borçlanma faizi, gelen taleplerin ardından %6,125 olarak gerçekleşti. Her hafta perşembe günü olduğu üzere TCMB ve BDDK’nın haftalık bültenlerini inceleyeceğiz.

Emre Değirmencioğlu

Okumaya devam et

GÜNCEL

COP31 Antalya’da bankacılığın geleceği masaya yatırıldı: Kredi sisteminde yeşil dönüşüm dönemi!

Yayınlanma:

|

Yazan:

BANKAVİTRİNİ.COM | ÖZEL HABER – ANALİZ | 17 KASIM 2026

Antalya’da 9–20 Kasım 2026 tarihlerinde düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31, yalnızca çevre politikalarının değil, küresel finans sisteminin geleceğinin de tartışıldığı önemli bir platforma dönüştü. Merkez bankaları, kalkınma bankaları, uluslararası finans kuruluşları ve ticari bankalar; iklim risklerinin kredi kararlarına, sermaye akımlarına, yatırımlara ve finansal istikrara etkilerini ele aldı.

Antalya’daki zirvenin finans ve bankacılık açısından en önemli mesajı, iklim değişikliğinin artık yalnızca çevresel bir sorumluluk olarak değil, ölçülmesi, fiyatlanması ve yönetilmesi gereken ekonomik ve finansal bir risk olarak değerlendirilmesi.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın düzenlediği uluslararası konferans, Türkiye İş Bankası’nın iklim finansmanı oturumları ve Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası’nın (EBRD) katıldığı finans zirvesi, bu dönüşümün farklı boyutlarını ortaya koydu.

Ancak önemli bir ayrım var: COP31 henüz tamamlanmadı. 17 Kasım itibarıyla açıklanan programlar, yapılan sunumlar ve finansman duyuruları değerlendirilirken, henüz karara bağlanmamış müzakere başlıklarını kesinleşmiş düzenlemeler gibi yorumlamamak gerekiyor.

1. Merkez Bankaları Antalya’da ne konuştu?

13 Kasım 2026’da Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, COP31 kapsamında “İklim Değişikliği ve Merkez Bankacılığı: Makroekonomik ve Finansal Perspektifler” başlıklı uluslararası bir konferans düzenledi.

TCMB Başkanı Fatih Karahan’ın açılışını yaptığı konferansta Avrupa Merkez Bankası, Hollanda Merkez Bankası, Norveç Merkez Bankası, NGFS ve EBRD temsilcileri yer aldı.

Fatih Karahan – TCMB Başkanı

Konferansın açılışını gerçekleştirdi. Programda iklim değişikliğinin makroekonomik ve finansal etkileri, merkez bankalarının rolü ve uluslararası koordinasyon ele alındı.

Frank Elderson – ECB Yönetim Kurulu Üyesi

İklim risklerinin ekonomi, finans sistemi ve merkez bankası politikaları üzerindeki etkilerinin tartışıldığı panelde yer aldı.

Olaf Sleijpen – Hollanda Merkez Bankası Başkanı ve NGFS Başkanı

Merkez bankalarının finansal sistemi iklim risklerine karşı daha dayanıklı hale getirme çalışmalarının tartışıldığı konferansta konuşma yaptı.

TCMB’nin resmî açıklamasına göre toplantılarda üç temel konu öne çıktı: İklim değişikliğinin makroekonomik etkileri, finansal gözetim ve denetimde iklim riskleri, finans kuruluşlarının dönüşüm planları.

Bankacılık açısından anlamı ne?

Bu tartışmaların uygulamaya yansıması halinde bankalar yalnızca müşterilerinin bugünkü finansal tablolarını değil, gelecekte karşılaşabilecekleri kuraklık, sel, enerji maliyeti, karbon fiyatlaması ve düzenleyici dönüşüm risklerini de kredi analizlerine daha sistematik biçimde dahil edecek.

Bu, COP31’de bütün bankalar için kabul edilmiş yeni bir kredi zorunluluğu değil; mevcut sürdürülebilir finans eğilimlerinin güçlenmesi yönünde bir beklenti.

2. COP31’de açıklanan finansman paketleri: Milyarlarca dolarlık kaynak

Zirvede yalnızca teorik tartışmalar yapılmadı. Türkiye’yi doğrudan ilgilendiren finansman anlaşmaları ve yatırım programları da açıklandı.

17 KASIM İTİBARIYLA ÖNE ÇIKAN DUYURULAR

Dünya Bankası küresel paket : 17,6 milyar $ Yatırımlar ve beklenen özel sermaye mobilizasyonu

Türkiye – AIIB anlaşması : 1,6 milyar $ İklim politikası ve reform finansmanı

Ziraat Bankası : ~2 milyar $ Anlaşmalar ve planlanan işlemler

Türkiye’nin 2030’a kadar ek ihtiyacı : 68 milyar $  AIIB tahmini iklim yatırımı

Rakamlar farklı kapsam ve aşamalardadır; toplanarak Türkiye’ye tahsis edilmiş kesin kaynak tutarı olarak değerlendirilemez.

Dünya Bankası: 17,6 milyar doları aşan yatırım ve sermaye paketi

17 Kasım’da Dünya Bankası Grubu, ortaklarıyla birlikte 6,9 milyar doların üzerinde yatırım ve harekete geçirilmesi beklenen 10,7 milyar dolarlık özel sermayeden oluşan bir paket duyurdu.

Türkiye’ye yönelik başlıklarda tarım finansmanı, imalat sanayisinin dijital ve yeşil dönüşümü, şehir içi ulaşım, su ve altyapı yatırımları bulunuyor.

Programlar kapsamında Türkiye’de 225 bin çiftçinin finansmana ve pazarlara erişiminin geliştirilmesi, yüzlerce sanayi işletmesinin dönüşüm planlarının desteklenmesi hedefleniyor.

Bu açıklama, iklim finansmanının istihdam, üretim kapasitesi ve sanayi rekabetçiliğiyle birlikte ele alınmaya başladığını gösteriyor.

Türkiye ile AIIB arasında 1,6 milyar dolarlık anlaşma

Asya Altyapı Yatırım Bankası (AIIB), Türkiye’nin iklim politikalarını ve bunlarla bağlantılı reformları desteklemek üzere 1,6 milyar dolarlık finansman anlaşması açıkladı.

Anlaşmanın kapsamı; karbon piyasalarının geliştirilmesi, yenilenebilir enerji, finansal düzenlemeler ve sürdürülebilir finansmanın genişletilmesi gibi alanları içeriyor.

AIIB’nin değerlendirmesine göre Türkiye’nin 2030’a kadar yaklaşık 68 milyar dolarlık ek iklim yatırımına ihtiyacı bulunuyor ve bunun yaklaşık yarısının özel sektör kaynaklarından karşılanması öngörülüyor.

Ziraat Bankası: 2 milyar dolara yaklaşan finansman işlemleri

Ziraat Bankası, COP31 ile bağlantılı olarak yenilenebilir enerji, sürdürülebilir tarım ve kırsal kalkınmayı kapsayan yaklaşık 2 milyar dolarlık anlaşma ve planlanan işlem açıkladı.

Bunların içinde yaklaşık 1,1 milyar dolarlık sürdürülebilirlik bağlantılı sendikasyon kredisi, KfW IPEX-Bank ile 500 milyon avroya kadar öngörülen finansman iş birliği, JICA ve SMBC ile planlanan 300 milyon dolarlık işlem ve Citibank ile 100 milyon dolarlık sosyal kredi bulunuyor.

Burada özellikle dikkat çeken gelişme, sendikasyon finansmanının yeşil aktif oranı ve sürdürülebilir tarım gibi performans kriterleriyle ilişkilendirilmesi.

3. Türk bankaları hangi sunumları yaptı?

Zirvedeki bankacılık oturumlarından öne çıkanlar

Kurum / Oturum

Ele alınan konu

Bankacılık açısından önemi

Türkiye İş Bankası İklim risk analitiği ve dayanıklı finansman İklim riskinin kredi ve yatırım kararlarına entegrasyonu
İş Bankası – Flormar Sürdürülebilirlik bağlantılı kredi Finansman koşullarının çevresel ve sosyal KPI’larla ilişkilendirilmesi
İş Bankası – Çimsa – Borçelik Çimento ve çelikte dönüşüm finansmanı Karbon yoğun sektörlere yönelik yatırım kredileri
Ziraat Bankası Yeşil aktifler, sürdürülebilir tarım Kaynağın çevresel performansla bağlantılı kullandırılması
Halkbank KOBİ’lerin yeşil dönüşümü Küçük işletmelerin uyum yatırımlarının desteklenmesi
VakıfBank Sürdürülebilir finansman ürünleri Yeşil dönüşüm finansmanının yaygınlaştırılması

İş Bankası’nın 9–17 Kasım programı ve 14 Kasım’daki kamu bankaları panelinde bu konular öne çıktı. Oturumlarda ele alınan uygulamalar, tüm bankalar için ilan edilmiş ortak bir düzenleme anlamına gelmiyor.

İş Bankası’nın dikkat çeken yaklaşımı

İş Bankası, COP31’de iklim finansmanını yalnızca yenilenebilir enerji yatırımlarına indirgemeyen kapsamlı bir program sundu.

Tarımda yapay zekâ destekli çözümler, çelik ve çimento gibi karbon yoğun sektörlerin finansmanı, iklim risk analitiği ve sürdürülebilirlik bağlantılı kredi modelleri öne çıktı.

17 Kasım programında Frankfurt School of Finance & Management iş birliğiyle iklim risklerinin somut finansal kararlara dönüştürülmesi ele alındı. Flormar örneği üzerinden ise kredi yapılarında sürdürülebilirlik performans göstergelerinin kullanılması tartışıldı.

Bu yaklaşımın yaygınlaşması halinde kredi komitelerinin önüne yalnızca bilanço, gelir tablosu ve teminat raporları değil; enerji tüketimi, emisyon azaltım planları ve iklim riskine ilişkin veriler de daha sık gelebilir.

4. Bankacılıkta geleceğin kredi sistemi nasıl değişebilir?

COP31’in en önemli uzun vadeli etkilerinden biri, kredi değerlendirme anlayışının genişlemesi olabilir.

Bugün bankalar ağırlıklı olarak nakit akışı, borç ödeme kapasitesi, teminat, sektör ve müşteri riskini inceliyor. Gelecekte bunlara daha ayrıntılı iklim göstergelerinin eklenmesi beklenebilir.

Kredi değerlendirmesinde olası dönüşüm

Geleneksel kredi analizi

Bilanço ve kârlılık

Nakit akışı

Teminat ve ipotek

Kredi geçmişi

Sektör riski

Genişleyen kredi analizi

Geleneksel mali analiz

Karbon emisyonu

Enerji ve su verimliliği

Fiziksel iklim riski

Dönüşüm yatırım planı

Bankavitrini analizi: Muhtemel yönelimdir; COP31’de kabul edilmiş standart bir kredi puanlama modeli değildir.

Örneğin aynı sektörde faaliyet gösteren, benzer finansal yapıya sahip iki tekstil işletmesi düşünelim.

Birinci işletme eski teknolojiyle üretim yapıyor, yüksek miktarda enerji ve su tüketiyor. İkinci işletme ise enerji verimliliği yatırımlarını tamamlamış, su tüketimini azaltmış ve karbon emisyonlarını ölçebiliyor.

Finans kuruluşları bu farklılıkları daha iyi ölçtükçe ikinci işletmenin dönüşüm riskini daha düşük değerlendirmesi mümkün olabilir. Ancak daha avantajlı kredi koşulları otomatik değildir; finansman maliyeti ve teminat koşulları bankanın toplam risk değerlendirmesine bağlı kalacaktır.

5. Türk bankacılığında beklenen yedi önemli değişim

Yeşil kredi ve dönüşüm kredileri yaygınlaşabilir.

Enerji verimliliği, güneş ve rüzgâr enerjisi, temiz üretim, su tasarrufu ve atık yönetimi yatırımları için özel finansman programları artabilir. Geleneksel ticari kredilerin yanında performansa bağlı kredi ürünleri önem kazanabilir.

İklim riski, kredi portföylerinin stres testlerine daha fazla girebilir.

Kuraklık, sel, orman yangını ve karbon maliyetlerinin şirketlerin ödeme gücünü nasıl etkilediği incelenebilir. Bankaların sektörel ve coğrafi risk yoğunlaşmalarını izlemesi önem kazanabilir.

Karbon yoğun sektörlerde kredi politikaları farklılaşabilir.

Demir-çelik, çimento, tekstil, kimya ve enerji gibi sektörlerde dönüşüm yatırımı ihtiyacı artabilir. Bankalar, yalnızca mevcut emisyon düzeyine değil, şirketin gerçekçi ve finanse edilebilir dönüşüm planına da bakabilir.

Kalkınma bankalarıyla ortak finansman büyüyebilir.

EBRD, Dünya Bankası, IFC ve diğer uluslararası kuruluşlarla risk paylaşımı, garanti mekanizmaları ve uzun vadeli kaynak modelleri daha önemli hale gelebilir.

Sürdürülebilirlik raporlaması daha fazla önem kazanabilir.

Şirketlerin enerji tüketimi, emisyonları ve dönüşüm hedeflerine ilişkin doğrulanabilir veriler sunması, finansmana erişimlerinde giderek daha önemli bir unsur olabilir.

Yapay zekâ destekli iklim risk analizi gelişebilir.

Bankalar uydu verileri, iklim senaryoları, coğrafi konum ve sektör bilgilerini kullanarak müşterilerin fiziksel risklerini daha ayrıntılı analiz edebilir. Bunun için veri kalitesi ve model denetimi kritik olacaktır.

Sigorta ve bankacılık ilişkisi güçlenebilir.

İklim kaynaklı afet risklerinin sigortalanabilirliği, teminat değerleri ve kredi geri ödeme kapasitesi üzerindeki etkileri nedeniyle sigorta sektörü bankaların risk yönetiminde daha önemli hale gelebilir.

6. COP31’in en kritik sorusu: Yeşil dönüşümün faturasını kim ödeyecek?

Antalya’daki finans görüşmelerinin merkezinde önemli bir çelişki bulunuyor.

Bir tarafta gelişmiş ekonomilerin, uluslararası kuruluşların ve yatırımcıların karbon emisyonlarının azaltılmasına yönelik hedefleri var. Diğer tarafta ise yüksek finansman maliyetleriyle karşı karşıya kalan gelişmekte olan ülkeler ve KOBİ’ler bulunuyor.

Reuters’ın 13 Kasım tarihli analizine göre, gelişmekte olan ülkelerin iklim finansmanı talepleri, gelişmiş ülkelerdeki bütçe baskıları ve savunma harcamalarındaki artış nedeniyle yeterince hızlı karşılık bulamıyor.

Daha önce belirlenen uluslararası hedefler arasında gelişmekte olan ülkelere yönelik yıllık iklim finansmanının 2035’e kadar 300 milyar dolara çıkarılması ve kamu-özel kaynaklarının toplamda yıllık 1,3 trilyon dolara ulaşması bulunuyor. Ancak bunlar bugünden sağlanmış kaynaklar değil.

Türkiye açısından temel sorun şu: Yeşil dönüşüm için gerekli yatırım finansmanı yeterli vadede ve kabul edilebilir maliyetlerle sağlanamazsa, yeni çevresel standartlar özellikle KOBİ’lerin rekabet gücünü zorlayabilir.

Üstelik dönüşümün finansman yükü yalnızca bankaların üzerinde bırakılamaz. Kamu teşvikleri, kalkınma finansmanı, teknik destek, özkaynak yatırımları ve uygun koşullu kredilerin birlikte kullanılması gerekiyor.

7. Türkiye’nin reel sektörü açısından COP31 ne anlama geliyor?

Türkiye’nin ihracatçı sektörleri için iklim finansmanı artık yalnızca çevre politikası değil, rekabet meselesi.

Avrupa Birliği’nin karbon düzenlemeleri, uluslararası tedarik zincirlerinin sürdürülebilirlik talepleri ve enerji verimliliği ihtiyacı, Türk sanayisinin yatırım gündemini değiştirebilir.

Özellikle tekstil ve hazır giyim sektörleri açısından dikkat çekici bir gelişme yaşandı. Dünya Bankası Grubu, COP31 kapsamında IFC, Küresel Çevre Fonu ve küresel markaların desteğiyle tekstil, hazır giyim ve ayakkabı üreticilerinin daha temiz üretime geçişini desteklemeyi amaçlayan karma finansman modelini duyurdu.

Bu modelin önemi, geleneksel banka kredisinin tek başına yeterli olmadığı yatırımlarda farklı finansman kaynaklarının bir araya getirilmesi.

Bankavitrini değerlendirmesi: Türkiye’de sanayicinin ihtiyacı yalnızca daha fazla kredi değil; enerji tasarrufuyla kendisini geri ödeyebilen yatırımlara uygun vade, düşük finansman maliyeti ve teknik danışmanlık desteği.

Örneğin tekstil işletmesinin su geri kazanım sistemine, demir-çelik üreticisinin düşük karbonlu teknolojiye veya tarımsal işletmenin modern sulama altyapısına yapacağı yatırımın geri dönüş süresi, kredi vadesiyle uyumlu olmalı.

Aksi halde çevresel dönüşüm hedefleri, zaten finansman baskısı altında bulunan işletmeler için ilave borç yüküne dönüşebilir.

8. COP31’den somut bir bankacılık düzenlemesi çıktı mı?

17 Kasım itibarıyla COP31’deki finansal gelişmeleri üç ayrı düzeyde değerlendirmek gerekiyor.

Konu

Mevcut durum

Uluslararası iklim finansmanı Yeni paketler ve iş birlikleri açıklandı
Türk bankalarının finansman işlemleri Somut anlaşmalar ve planlanan işlemler duyuruldu
İklim riskinin kredi analizine entegrasyonu Konferans ve panellerde ele alındı
Bankalara yeni zorunlu sermaye yükümlülüğü COP31 kaynaklarında genel bir karar doğrulanmadı
Tüm kredilerde zorunlu karbon puanlaması Böyle bir genel uygulama ilan edilmedi
Yeşil kredilere otomatik faiz indirimi Bütün bankalar için geçerli bir karar açıklanmadı

Dolayısıyla zirvenin bugünkü etkisi, doğrudan bir bankacılık mevzuatı değişikliğinden çok finansman kaynakları, risk yönetimi anlayışı ve gelecekteki düzenlemelere yönelik beklentiler üzerinden okunmalı.

9. COP31’in Türkiye bankacılığına asıl etkisi 2027 sonrasında görülebilir

Antalya zirvesi, Türkiye bankacılığının önümüzdeki dönemde karşılaşacağı dönüşümün önemli işaretlerini veriyor.

Bu dönüşümde bankaların üç temel soruya yanıt bulması gerekecek:

  • İklim riskleri kredi portföylerinde nasıl ölçülecek ve fiyatlanacak?

  • Sanayicinin yeşil dönüşüm yatırımları hangi kaynaklarla, hangi vadelerde finanse edilecek?

  • Sürdürülebilir finansman, büyük şirketlerle sınırlı kalmadan KOBİ’lere nasıl ulaştırılacak?

Özellikle üçüncü soru kritik. Çünkü Türkiye’de üretimin ve istihdamın önemli bir bölümünü oluşturan KOBİ’ler, büyük şirketlerle aynı veri toplama, raporlama ve finansmana erişim imkânlarına sahip değil.

Bankaların sürdürülebilir finansman ürünleri yalnızca güçlü bilançoya sahip büyük işletmelere yönelirse, dönüşümün finansal faydaları ekonominin geneline yeterince yayılamayabilir.

Sonuç: Antalya’da tartışılan yalnızca iklim değil, finansmanın geleceği

COP31 Antalya, küresel finans sisteminin iklim değişikliğine uyum sürecinde önemli bir aşamaya işaret ediyor.

Merkez bankalarının iklim risklerini finansal istikrar çerçevesinde ele alması, kalkınma bankalarının yeni kaynaklar açıklaması ve ticari bankaların sürdürülebilirlik bağlantılı finansman modellerini gündeme taşıması, dönüşümün bankacılıktaki karşılığını ortaya koyuyor.

Ancak konferansın başarısı, açıklanan finansman paketlerinin büyüklüğü kadar bu kaynakların reel ekonomiye ne ölçüde ulaşacağıyla değerlendirilecek.

Türkiye açısından önümüzdeki dönemin belirleyici konusu, bankaların yeşil dönüşümü yalnızca yeni bir kredi pazarlama alanı olarak mı göreceği, yoksa sanayinin rekabet gücünü ve finansal dayanıklılığını artıran uzun vadeli bir dönüşümün finansmanına mı odaklanacağı olacak.

COP31’in bankacılığa verdiği temel mesaj şu: Geleceğin kredi riski yalnızca şirketin bugünkü borç ödeme gücüyle değil, değişen iklim ve ekonomi koşullarına ne kadar uyum sağlayabildiğiyle de şekillenecek.

Haberin başlıca kaynakları

Okumaya devam et

GÜNCEL

Trump–Putin–Şi Çin zirvesi: Üç liderin elinde hangi kozlar var, dünyanın geleceği nasıl şekillenecek?

Yayınlanma:

|

Yazan:

Bankavitrini.com | Özel Haber–Analiz

Dünya siyasetinin ve küresel ekonominin yönünü etkileyebilecek diplomatik gelişmelerden biri Çin’de yaşanacak. ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in (Xi Jinping), 19 Kasım Perşembe günü Çin’in Shenzhen kentinde, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) toplantıları kapsamında bir araya gelmesi planlanıyor.

Beyaz Saray’ın 14 Kasım açıklamasıyla duyurduğu görüşme, üç liderin ilk ortak zirvesi olma özelliğini taşıyor. Washington nükleer silahların azaltılmasını öncelikli gündem olarak açıklarken, Pekin dünya barışına ilişkin görüşmeleri öne çıkarıyor. Rusya açısından ise Ukrayna savaşı ve uluslararası konumunu güçlendirme arayışı önem taşıyor.

Bu zirvenin önemi yalnızca üç liderin aynı masaya oturması değil. Dünyanın en büyük iki ekonomisi ile dünyanın en büyük nükleer cephaneliklerinden ikisini elinde bulunduran üç ülke, güvenlikten enerjiye, teknolojiden ticarete kadar birbirine bağlı krizleri tartışacak.

Ancak burada önemli bir ayrım gerekiyor: Görüşmenin yapılması planlanmış olsa da bütün konularda üzerinde uzlaşılmış ayrıntılı bir gündem bulunmuyor. ABD’li yetkililer zirveden somut bir anlaşma beklemediklerini belirtiyor.

1. Zirvenin gündeminde hangi başlıklar var?

Konu

Masadaki temel mesele

Beklenti

Nükleer silahlar Yeni üçlü silah kontrol çerçevesi İlk müzakerelerin başlaması
İran ve Orta Doğu Savaş, enerji arzı, bölgesel güvenlik Gerilimi azaltacak diplomatik temas
Ukrayna–Rusya savaşı Ateşkes ve güvenlik düzeni Üçlü gündeme alınıp alınmayacağı belirsiz
ABD–Çin ticareti Gümrük tarifeleri, ticaret ateşkesi İkili görüşmede ilerleme
Nadir toprak elementleri Kritik minerallerin tedariki Çin’in ihracat uygulamalarında esneklik arayışı
Yapay zekâ ve çipler İleri teknoloji ve ihracat kontrolleri Rekabetin yönetilmesi
Küresel finans Dolar, yaptırımlar, alternatif ödeme ağları Doğrudan teyit edilmiş gündem değil; stratejik etki alanı
Tablodaki ilk başlıklar resmî açıklamalar ve haber kaynaklarına, finansal sistem başlığı ise ekonomik analizimize dayanmaktadır.

2. ABD’nin elindeki kozlar: Dolar, finans sistemi, teknoloji ve pazar gücü

Donald Trump – ABD

Temel hedef: Nükleer silah kontrolünde yeni bir anlaşma zemini oluşturmak, Çin ile ticari ilişkileri yönetmek ve İran savaşında diplomatik sonuç elde etmek.

ABD’nin en önemli gücü yalnızca askeri kapasitesi değil; küresel finans ve teknoloji sistemindeki merkezi konumu.

Washington’ın elindeki başlıca stratejik araçlar şunlar:

  • Doların hâkimiyeti: Uluslararası rezervler, ticaret ve finansal işlemlerde doların merkezi rolü.

  • Finansal yaptırımlar: ABD finans sistemine erişim ve yaptırım uygulama kapasitesi.

  • Yüksek teknoloji: İleri yarı iletkenler, yapay zekâ altyapısı, yazılım ve çip tasarım ekosistemindeki güçlü konumu.

  • Amerikan tüketici pazarı: Çin dahil ihracatçı ekonomiler için büyük talep kaynağı.

  • Askeri ittifaklar: NATO ve Asya-Pasifik güvenlik ortaklıkları üzerinden diplomatik ve askeri etki.

ABD’nin önemli pazarlık araçlarından biri Çin’in teknolojiye erişimini düzenleyebilmesi. Diğeri ise Rusya’nın enerji ve finans sektörlerini etkileyen yaptırım mekanizmaları.

Ancak bu araçların maliyeti de bulunuyor. Yüksek gümrük vergileri Amerikan tüketicilerine ve şirketlerine yansıyabilir; teknoloji kısıtlamaları ise Çin’in yerli üretim yatırımlarını hızlandırabilir.

Trump yönetimi, Çin’den nadir toprak elementleri tedarikinde mevcut düzenlemelerin yeterince hızlı uygulanmadığını ifade ediyor. Bu konunun Trump–Şi ikili görüşmesinde gündeme gelmesi bekleniyor.

3. Çin’in elindeki kozlar: Üretim, kritik mineraller ve devasa ticaret ağı

Şi Cinping – Çin

Temel hedef: Ekonomik ve teknolojik hareket alanını korumak, enerji güvenliğini sağlamak ve nükleer silah kontrolünde mevcut güç asimetrisini kabul ettirmek.

Çin’in ABD karşısındaki en önemli avantajı, dünya üretim ve tedarik zincirlerine derin biçimde entegre olmuş sanayi kapasitesidir.

Pekin’in elindeki başlıca araçlar:

  • Nadir toprak elementleri: İşleme ve mıknatıs üretiminde kritik kapasite.

  • Sanayi üretimi: Elektronik, batarya, güneş enerjisi ekipmanları, elektrikli araçlar ve makine üretimindeki büyük ölçek.

  • Tedarik zincirleri: ABD ve Avrupa şirketlerinin Çin bağlantılı üretim ağlarına bağımlılığı.

  • Büyük iç pazar: Yabancı şirketlerin erişmek istediği geniş tüketici ve sanayi pazarı.

  • Rusya ile ilişkiler: Enerji ticareti ve diplomatik koordinasyon.

  • Finansal alternatifler: Yuanla ticaret ve sınır ötesi ödeme altyapılarının geliştirilmesi.

Çin’in en önemli stratejik tercihlerinden biri, ABD ile doğrudan çatışmayı derinleştirmeden teknolojik bağımsızlığını artırmak.

Bununla birlikte Çin’in de kırılganlıkları var. Enerji ithalatına bağımlılık, dış pazarlara erişim ihtiyacı ve ileri teknoloji alanındaki kısıtlamalar Pekin’in pazarlık gücünü sınırlandırabiliyor.

Nükleer anlaşma konusunda Çin’in tutumu özellikle önemli. SIPRI verilerine dayanan değerlendirmelere göre Çin’in yaklaşık 620 nükleer savaş başlığı bulunurken ABD ve Rusya’nın toplam envanterleri ayrı ayrı 5.000’in üzerinde. Pekin, bu eşitsizlik devam ederken kendisine aynı sınırlamaların uygulanmasına karşı çıkıyor.

Dolayısıyla Çin, nükleer silah görüşmelerini yalnızca silah sayısıyla değil, ABD’nin füze savunması ve stratejik teknoloji kapasitesiyle birlikte değerlendirmek istiyor.

4. Rusya’nın elindeki kozlar: Enerji, nükleer caydırıcılık ve jeopolitik konum

Vladimir Putin – Rusya

Temel hedef: Rusya’nın güvenlik çıkarlarını kabul ettirmek, Ukrayna savaşı etrafındaki diplomatik baskıyı yönetmek ve enerji ile yaptırımlar konusunda hareket alanını genişletmek.

Rusya, ekonomik büyüklük açısından ABD ve Çin’in gerisinde bulunmasına rağmen enerji kaynakları, nükleer kapasitesi ve askeri gücü sayesinde uluslararası pazarlıklarda önemli bir aktör.

Moskova’nın temel araçları:

  • Petrol ve doğal gaz: Küresel enerji arzı ve fiyatları üzerindeki etkisi.

  • Nükleer silahlar: ABD ile birlikte dünyanın en büyük nükleer envanterlerinden birine sahip olması.

  • Ukrayna’daki askeri varlığı: Avrupa güvenliği müzakerelerinde belirleyici bir unsur.

  • Doğal kaynaklar: Uranyum, metaller, gübre ve diğer stratejik emtialar.

  • Çin ve diğer ticaret ortakları: Batı yaptırımlarının etkisini sınırlamaya yardımcı ekonomik ilişkiler.

Rusya açısından üçlü görüşmenin diplomatik değeri de bulunuyor. Putin’in Trump ve Şi ile aynı masada yer alması, Moskova’nın küresel güvenlik görüşmelerindeki rolünü görünür kılacak.

Bununla birlikte savaşın ekonomik maliyeti, yaptırımlar ve Çin pazarına artan bağımlılık Rusya’nın hareket alanını sınırlandırıyor.

Reuters’ın aktardığı değerlendirmelerde Moskova’nın Ukrayna konusunda görüşme istediği, buna karşılık Pekin’in bu konunun üçlü gündeme alınmasına mesafeli olduğu belirtiliyor.

5. Nükleer silahlar: Zirvenin en somut ve en zor dosyası

Şubat 2026’da New START anlaşmasının süresinin dolması, ABD ile Rusya arasında stratejik nükleer silahlara ilişkin bağlayıcı sınırların ortadan kalkmasına yol açtı.

Trump, yeni anlaşmaya Çin’in de katılmasını istiyor. Çin ise mevcut nükleer güç farkı nedeniyle buna karşı çıkıyor.

Buradaki temel sorun üç ülkenin aynı miktarda silaha sahip olmaması değil; farklı güvenlik ihtiyaçlarına ve nükleer doktrinlere sahip olmaları.

Zirveden doğrudan kapsamlı bir nükleer silahsızlanma anlaşması çıkması beklenmiyor. Daha gerçekçi sonuçlar, yeni müzakere mekanizmaları, karşılıklı bildirimler ve stratejik istikrar görüşmelerinin başlatılması olabilir. ABD’li yetkililerin açıklamaları da görüşmeyi başlangıç aşaması olarak tanımlıyor.

6. İran ve Ukrayna: İki savaş, üç farklı stratejik hesap

İran savaşı, özellikle petrol fiyatları, deniz taşımacılığı, enerji arzı ve küresel enflasyon üzerinden üç ülkenin ekonomisini etkiliyor.

ABD açısından İran’ın nükleer ve askeri kapasitesi ile bölgesel güvenlik; Çin açısından kesintisiz enerji tedariki; Rusya açısından ise Orta Doğu’daki diplomatik konum ve enerji piyasasındaki gelişmeler ön plana çıkıyor.

İran konusunda gerilimi azaltacak bir çerçeve oluşması, petrol fiyatlarındaki jeopolitik risk primini düşürebilir. Bunun tersine, müzakerelerin başarısız olması veya savaşın genişlemesi enerji fiyatlarında yeni oynaklık yaratabilir.

Ukrayna dosyası daha karmaşık. Trump, Ukrayna’yı da görüşmek istediği konular arasında saymasına rağmen, bazı ABD’li yetkililer konunun ayrı ABD–Rusya müzakere kanalında kalacağını açıklamış durumda.

Burada Avrupa ve Ukrayna açısından kritik mesele, kendi güvenliklerini ilgilendiren düzenlemelerin kendileri olmadan müzakere edilip edilmeyeceği.

1945 Yalta Konferansı’na yapılan benzetmelerin nedeni de bu. Ancak Shenzhen görüşmesinin yeni bir nüfuz alanları paylaşımıyla sonuçlanacağını bugünden söylemek için yeterli kanıt bulunmuyor.

7. Doların geleceği: ABD’nin finansal üstünlüğü tartışmaya açılır mı?

Bankacılık ve finans dünyası açısından zirvenin en önemli dolaylı etkilerinden biri, uluslararası ödeme ve rezerv sistemlerinin geleceği olabilir.

Bugün küresel finansın merkezinde dolar bulunuyor. Çin ise yuanın uluslararası kullanımını artırmak, Rusya da yaptırımlar nedeniyle alternatif ödeme ve ticaret kanallarını genişletmek istiyor.

Ancak doların küresel konumunun kısa sürede sona ermesi gerçekçi bir temel senaryo değil. Bunun üç temel nedeni bulunuyor: dolar piyasalarının derinliği, Amerikan finansal varlıklarının likiditesi ve uluslararası yatırımcıların yerleşik kullanım alışkanlıkları.

Çin ve Rusya’nın alternatif finansal sistemler geliştirmesi ise zaman içinde belirli ticaret koridorlarında dolar kullanımını azaltabilir.

Bu noktada üç önemli soru ortaya çıkıyor:

  • Enerji ticaretinde yuan ve diğer ulusal para birimlerinin kullanımı genişleyecek mi?

  • ABD yaptırımlarının uluslararası finans sistemi üzerindeki etkisi azalacak mı?

  • Alternatif ödeme ağları küresel bankalar açısından yeni uyum ve yaptırım riskleri oluşturacak mı?

Bunlar zirvenin açıklanmış resmî gündeminden ziyade, olası sonuçlarının bankacılık sistemi bakımından izlenmesi gereken başlıklarıdır.

8. Zirve dünya ekonomisini nasıl etkileyebilir?

Aşağıdaki senaryolar Bankavitrini.com ekonomik değerlendirmesidir; gerçekleşmiş karar veya olasılık tahmini değildir.

Senaryo 1 – Kontrollü uzlaşma

Nükleer silah görüşmelerinin başlaması, ticari gerilimin sınırlanması ve İran konusunda diplomatik ilerleme sağlanması.

Olası ekonomik etki: Enerji risk priminde gerileme, küresel piyasalarda oynaklığın azalması, yatırım kararlarında daha fazla öngörülebilirlik.

Senaryo 2 – Sınırlı diplomatik ilerleme

Liderler ortak açıklamalar yapar, ancak nükleer silahlar, Ukrayna ve teknoloji alanlarında temel anlaşmazlıklar sürer.

Olası ekonomik etki: Piyasalar somut anlaşmaları bekler; enerji, döviz ve borsalarda haber akışına duyarlılık devam eder.

Senaryo 3 – Gerilimin derinleşmesi

Nükleer görüşmelerin tıkanması, ticari kısıtlamaların artması veya savaşlarda yeni tırmanma yaşanması.

Olası ekonomik etki: Petrol ve altın fiyatlarında yukarı yönlü baskı, tedarik zincirlerinde aksama, gelişmekte olan ekonomilerin finansman maliyetlerinde artış.

9. Türkiye bu zirveden nasıl etkilenir?

Türkiye açısından Shenzhen zirvesinin sonuçları yalnızca diplomatik değil, doğrudan ekonomik nitelikte.

Etki alanı

Uzlaşma halinde

Gerilim halinde

Petrol ve doğal gaz Enerji ithalat maliyetinde rahatlama ihtimali İthalat faturasında artış
Enflasyon Enerji kaynaklı baskının azalması Akaryakıt ve üretim maliyetlerinde artış
Döviz kuru Risk algısında iyileşme olasılığı Döviz talebinde ve oynaklıkta artış
Bankacılık Dış finansman koşullarında iyileşme Fonlama maliyetleri ve kredi riskinde artış
İhracat Ticaretin canlanmasıyla yeni siparişler Dış talep ve ticaret akışlarında belirsizlik
Turizm Jeopolitik istikrarın destekleyici etkisi Bölgesel güvenlik ve ulaşım maliyeti riskleri

Özellikle Türkiye’nin enerji ithalatına bağımlılığı dikkate alındığında, İran savaşı ve petrol piyasasındaki gelişmeler kritik önem taşıyor.

Petrol fiyatlarının kalıcı biçimde yükselmesi cari açık, enflasyon ve para politikası üzerinde baskı yaratabilir. Bu durum bankaların fonlama maliyetlerinden reel sektörün işletme sermayesi ihtiyacına kadar geniş bir alana yansıyabilir.

Buna karşılık küresel ticaretin normalleşmesi, Türk ihracatçıları açısından yeni fırsatlar oluşturabilir. Ancak Çin’in Avrupa ve çevre pazarlardaki rekabet gücünün artması, bazı Türk üreticileri için fiyat baskısını da beraberinde getirebilir.

Dolayısıyla Türkiye açısından her diplomatik uzlaşma, bütün sektörler için aynı ölçüde olumlu sonuç doğurmayacaktır.

10. Küresel bankacılık sisteminde yeni dönem başlar mı?

Zirvenin ardından bankacılık sektöründe beş gelişme özellikle izlenmeli:

  1. Uluslararası yaptırımlar: Rusya ve İran bağlantılı işlemlerde yaptırım kapsamının değişip değişmeyeceği.

  2. Muhabir bankacılık: ABD doları üzerinden gerçekleştirilen uluslararası ödemelerin koşulları.

  3. Enerji finansmanı: Petrol, LNG ve emtia ticaretine yönelik kredi ve teminat ihtiyacı.

  4. Alternatif ödeme sistemleri: Çin merkezli finansal altyapıların sınır ötesi işlemlerde kullanımının genişlemesi.

  5. Kredi riski: Enerji fiyatları ve ticaret kısıtlamalarının şirket bilançolarına yansıması.

Bu başlıklarda değişim yaşanması durumunda yalnızca büyük uluslararası bankalar değil, Türkiye’deki dış ticaret finansmanı, akreditif, döviz kredisi ve hazine işlemleri de etkilenebilir.

11. Zirve sonrasında hangi göstergeler takip edilmeli?

Piyasaların izlemesi gereken kontrol listesi

Sonuç: Üç büyük güç dünyayı yeniden şekillendirebilir mi?

Shenzhen zirvesi, küresel güç dengelerinin değiştiği bir dönemde gerçekleşiyor.

ABD finansal sistem, teknoloji ve ittifaklar üzerinden; Çin üretim, ticaret ve kritik mineraller üzerinden; Rusya ise enerji, askeri kapasite ve nükleer caydırıcılık üzerinden etkisini sürdürüyor.

Üç ülkenin çıkarları bazı alanlarda örtüşürken bazı alanlarda doğrudan çatışıyor. Nükleer silahların sınırlandırılması ortak güvenlik yararı sağlayabilir. Buna karşılık Ukrayna, Tayvan, teknoloji kontrolleri ve yaptırımlar gibi konular farklı stratejik öncelikler içeriyor.

Bu nedenle zirvenin başarısını yalnızca liderlerin vereceği mesajlarla ölçmek doğru olmayacak. Asıl belirleyici olan, diplomatik açıklamaların denetlenebilir anlaşmalara ve uygulanabilir kararlara dönüşüp dönüşmeyeceği.

Bankavitrini.com değerlendirmesi: Shenzhen görüşmesi, yeni bir dünya düzeninin kurulduğunun kanıtı değil; mevcut uluslararası düzenin hangi alanlarda yeniden müzakere edildiğini gösteren önemli bir diplomatik eşik olarak görülmeli.

Dünyanın geleceği yalnızca Washington, Pekin ve Moskova’nın kararlarına bağlı değil. Avrupa Birliği, Hindistan, Japonya, Türkiye ve diğer ülkelerin ekonomik ve güvenlik tercihleri de yeni dengelerin oluşumunda belirleyici olacak.

Zirvenin sonunda yanıt aranacak en önemli soru şu:

Üç lider, aralarındaki rekabeti yönetebilecek ortak kurallar mı oluşturacak, yoksa dünya daha parçalı ve maliyetli bir ekonomik ve güvenlik düzenine mi yönelecek?

Başlıca kaynaklar

Reuters – Üçlü zirvenin diplomatik boyutu, 14 Kasım 2026 · Anadolu Ajansı – Beyaz Saray açıklaması · Al Jazeera – Çin’in nükleer anlaşma yaklaşımı · Brookings – Zirveye ilişkin uzman değerlendirmeleri

Okumaya devam et

FARK YARATANLAR

FARK YARATANLAR

FARK YARATANLAR

KATEGORİLER

ALTIN – DÖVİZ

KRİPTO PARA PİYASASI

X

FACEBOOK

SON YAZILAR

Popüler

www bankavitrini com © "BANKA VİTRİNİ Portal"da yayımlanan, BANKA VİTRİNİ'nde yer alan yazar ve çevirmenlerine ait herhangi bir yazı, çeviri, makale ve haber izin alınmadan basılı olarak ya da internet ortamında kullanılamaz, çoğaltılamaz, yayınlanamaz. İzinsiz kullananlar hakkında hukuki yollara başvurulacaktır. "BANKA VİTRİNİ Portal"da yayımlanan tüm özgün yazıların içeriğinden yazarları sorumludur. www.bankavitrini.com'da yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, mevduat kabul etmeyen bankalar ile müşteri arasında imzalanacak yatırım danışmanlığı sözleşmesi çerçevesinde sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler, yorum ve tavsiyede bulunanların kişisel görüşlerine dayanmaktadır. Bu görüşler, mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Yer alan yazılarda herhangi bir yatırım aracı; Hisse Senedi, kripto para biriminin veya dijital varlığın alım veya satımını önermiyor. Bu nedenle sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi, beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir. Lütfen transferlerinizin ve işlemlerinizin kendi sorumluluğunuzda olduğunu ve uğrayabileceğiniz herhangi bir kaybın sizin sorumluluğunuzda olduğunu unutmayın. © www.bankavitrini.com Copyright © 2020 -UŞAK- Tüm hakları saklıdır. Özgün haber ve makaleler 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu korumasındadır.