Türkiye’de yatırım fonlarına yönelik yürütülen soruşturmalar yalnızca fon yöneticileri, portföy şirketleri ve işlem yapan kişilerle sınırlı kalmamalı. Fonların yatırımcılara satışında aracılık eden bankaların sorumlulukları da mercek altına alınmalı. Özellikle 1 milyon TL ve üzerindeki fon alımlarında müşteri talimatları, telefon görüşmeleri, ses kayıtları ve yatırımcıya yapılan bilgilendirmeler ayrıntılı biçimde incelenmeli.

Bankalar fonları müşterilerine nasıl pazarladı?

Yatırım fonlarına ilişkin soruşturmalarda en önemli konulardan biri, yatırımcıların bu ürünlere hangi bilgilerle yönlendirildiğidir.

Bankaların şube personeli, yatırım danışmanları, portföy yöneticileri ve özel bankacılık birimleri tarafından müşterilere sunulan fonların riskleri yeterince anlatıldı mı?

Fonların geçmiş getirileri ön plana çıkarılırken olası zararları, likidite riskleri ve portföy yoğunlaşmaları konusunda müşteriler uyarıldı mı?

Daha da önemlisi, bazı fonlar müşterilere mevduat benzeri güvenli yatırım araçları olarak mı tanıtıldı?

Bu soruların cevapları ortaya çıkarılmadan yürütülecek bir soruşturmanın eksik kalacağı açıktır.

1 milyon TL üzerindeki işlemler özel incelemeye alınmalı

Özellikle yüksek tutarlı fon alımlarında bankaların satış ve bilgilendirme süreçleri geriye dönük incelenmelidir.

• Müşterilerin fon alım talimatları ve işlem zamanları kontrol edilmeli.
• Mevcut telefon görüşmeleri ve ses kayıtları incelenmeli.
• Müşterilere verilen yazılı ve sözlü yatırım tavsiyeleri araştırılmalı.
• Fonların risk seviyelerinin doğru anlatılıp anlatılmadığı belirlenmeli.
• Müşterilerin risk profilleri ile satın aldıkları fonların uyumu denetlenmeli.
• Fon satışlarından bankaların ve çalışanların elde ettiği komisyonlar ile satış teşvikleri araştırılmalı.
• Müşterilerin bilgisi veya geçerli talimatı dışında işlem yapılıp yapılmadığı tespit edilmeli.

1 milyon TL eşiği, yasal bir zorunluluk olarak değil, soruşturmalarda öncelikli inceleme kriteri olarak değerlendirilmelidir. Daha düşük tutarlı işlemlerde de ihlal şüphesi varsa inceleme yapılmalıdır.

Bankalar sadece aracı olduklarını söyleyerek sorumluluktan kaçamaz

Bir bankanın fon satışına aracılık etmesi, fonun piyasa performansından otomatik olarak sorumlu olduğu anlamına gelmez.

Ancak müşterinin yanlış bilgilendirilmesi, risklerin gizlenmesi, yetkisiz işlem yapılması veya yatırım hizmetlerine ilişkin yükümlülüklerin ihlal edilmesi halinde bankanın hukuki sorumluluğu gündeme gelebilir.

Burada kritik ayrım şudur:

Piyasa koşullarından kaynaklanan yatırım zararı ile bankanın kusurlu davranışından kaynaklanan müşteri zararı aynı şey değildir.

Bankanın kusuru, zarar ve aralarındaki nedensellik bağı tespit edildiğinde, yatırımcının zararının banka tarafından karşılanması gündeme gelmelidir.

SPK ve BDDK koordineli inceleme başlatmalı

Sermaye Piyasası Kurulu, fonların yönetimi ve yatırım hizmetlerine ilişkin düzenlemeler kapsamında inceleme yürütürken; Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu da bankaların ilgili faaliyetlerini kendi yetki alanı çerçevesinde değerlendirmelidir.

Gerekli durumlarda banka iç denetim raporları, müşteri şikâyetleri, satış performans hedefleri, işlem kayıtları ve hukuka uygun şekilde saklanan görüşme kayıtları karşılaştırılmalıdır.

Özellikle fonların yoğun biçimde pazarlandığı dönemlerde belirli şubelerin veya portföy yöneticilerinin olağan dışı satış performansı gösterip göstermediği araştırılmalıdır.

Son söz: Soruşturma fonun satıldığı banka şubesine kadar uzanmalı!

Yatırımcıların korunması yalnızca fon yöneticilerinin denetlenmesiyle sağlanamaz.

Fonun oluşturulmasından yatırımcıya ulaştırılmasına kadar uzanan bütün satış ve dağıtım zinciri incelenmelidir.

Bankalar, müşterilerine ne sattıklarını, nasıl sattıklarını ve hangi riskleri anlattıklarını açıklayabilmelidir.

Eğer yatırımcılar yanlış yönlendirilmişse, riskler gizlenmişse veya usulsüz işlemler nedeniyle zarara uğramışsa, sorumlular yalnızca fon yönetiminde aranmamalıdır.

Banka kaynaklı ve hukuken kanıtlanmış zararların bedelini yatırımcı değil, sorumlu banka ödemelidir.

Bankavitrini.com | Özel Haber – Analiz

Paraguay, Sırbistan, Brezilya, Fransa ve Japonya… Son haftalarda dünyanın farklı bölgelerinden gelen banka iflasları, siber saldırılar, dijital ödeme kesintileri ve mevduata erişim sorunları, küresel finans sisteminin dayanıklılığını yeniden tartışmaya açtı. Avrupa’da ise büyük bankaları etkileyen bulut altyapısı arızası, tehlikenin yalnızca siber saldırılardan kaynaklanmadığını gösterdi.

Dünya finans sisteminde Ekim ayının ikinci yarısından itibaren dikkat çekici gelişmeler yaşanıyor. Bir ülkede banka tasfiye sürecine girerken başka bir ülkede milyonlarca müşteri hesaplarına erişemiyor. Avrupa’da bir bankadan yaklaşık 100 milyon avro çalınırken Japonya’da 128 finans kuruluşunun ATM ve ödeme sistemleri aynı anda devre dışı kalabiliyor.

Bu olayların tamamının aynı nedenden kaynaklandığına veya koordineli bir saldırının parçası olduğuna ilişkin doğrulanmış kanıt bulunmuyor. Ancak birbirinden farklı olaylar, modern bankacılık sisteminin üç temel kırılganlığını ortaya koyuyor: finansal denetim eksiklikleri, üçüncü taraf teknoloji altyapılarına bağımlılık ve siber güvenlik riskleri.

1. PARAGUAY: Üç milyon müşterili banka krizi siyasi depreme dönüştü

Paraguay’ın hızla büyüyen dijital bankalarından ueno Bank’ın krizi, finans sektörünün sınırlarını aşarak ülkenin siyasi gündemini sarstı.

Kasım ayının ilk günlerinde bankanın dijital hizmetleri durdu. Yaklaşık üç milyon müşterisi bulunan bankanın hesaplarına erişim sorunları yaşanırken düzenleyici kurum çözümleme sürecini başlattı.

Reuters’ın aktardığı bilgilere göre bankanın yaklaşık 850 milyon dolarlık kamu kaynağını yönetmiş olması, krizin boyutunu büyüttü. Bankanın yönetimi ve denetimine ilişkin soruşturmalar başlatıldı. Siyasi bağlantılar, içeriden kullandırılan krediler ve kamu kaynaklarının korunması tartışmaların merkezine yerleşti.

Bankavitrini değerlendirmesi: Dijital bankacılıkta hızlı müşteri kazanımı, tek başına sağlıklı büyümenin göstergesi değildir. Sermaye yeterliliği, likidite, ilişkili taraf kredileri ve bağımsız denetim mekanizmaları aynı hızda güçlenmiyorsa büyüme ciddi bir kırılganlığa dönüşebilir.

2. SIRBİSTAN: ALTA Banka’nın faaliyet izni iptal edildi

31 Ekim 2026 tarihinde Sırbistan Merkez Bankası, ALTA banka a.d. Beograd’ın faaliyet iznini iptal etti.

Merkez Bankası’nın resmî açıklamasında bankanın finansal durumunun ciddi şekilde bozulduğu, likidite sorunlarının ağırlaştığı ve mevduat sahiplerinin menfaatlerinin tehdit altına girdiği belirtildi.

Üstelik 2 Kasım’da aynı grupla bağlantılı ALTA GROUP elektronik para kuruluşunun lisansı da iptal edildi. Yetkililer, sigorta kapsamındaki mevduatların ödenmesi için gerekli sürecin işletileceğini açıkladı.

Bankavitrini değerlendirmesi: Bankacılıkta bir kuruluşun likidite ve sermaye sorunları, bağlantılı ödeme kuruluşlarını da etkileyebiliyor. Bu durum finansal grupların bütüncül denetlenmesinin önemini artırıyor.

3. FRANSA: Crédit Mutuel Arkéa’dan yaklaşık 100 milyon avro çalındı

Avrupa bankacılığını sarsan en önemli gelişmelerden biri Fransa’da yaşandı.

Crédit Mutuel Arkéa, siber saldırganların bankaya ait bir hesap üzerinden gerçekleştirdiği sahte işlemlerle yaklaşık 100 milyon avroyu ele geçirdiğini bildirdi.

Saldırıda üçüncü taraf hizmet sağlayıcısının altyapısının kullanıldığı, çalınan paranın bir bölümünün daha sonra kripto varlıklara dönüştürüldüğü bildirildi.

Banka, müşteri varlıklarının etkilenmediğini açıklarken bazı transfer işlemlerinde gecikmeler yaşandı. Fransız makamları soruşturma başlattı.

Bankavitrini değerlendirmesi: Geleneksel bankacılıkta güvenlik artık yalnızca bankanın kendi bilgi işlem sistemleriyle sınırlı değil. Bankaya erişim yetkisi bulunan dış hizmet sağlayıcılar da kritik risk alanına dönüşmüş durumda.

4. BREZİLYA: Nubank ve Mercado Pago’da kripto transferleri durduruldu

6 Kasım 2026’da Brezilya’nın önde gelen finansal teknoloji platformlarından Nubank ve Mercado Pago, bazı kripto varlık transferlerini geçici olarak durdurdu.

Reuters’a göre kesintinin nedeni, her iki kuruluşun hizmet aldığı harici teknoloji sağlayıcısında yaşanan aksaklıktı.

Olayın doğrudan bir siber saldırıdan kaynaklandığı doğrulanmadı. Ancak iki büyük platformun aynı dönemde dış hizmet sağlayıcısı kaynaklı sorunlarla karşılaşması, finansal teknoloji sektöründeki ortak altyapı bağımlılığını yeniden gündeme taşıdı.

Bankavitrini değerlendirmesi: Bankalar ve finansal teknoloji şirketleri farklı markalarla faaliyet gösterseler bile aynı teknik altyapı sağlayıcılarına bağımlı olabiliyor. Bu da tek bir noktadaki arızanın geniş müşteri kitlelerine yayılmasına neden olabiliyor.

5. JAPONYA: 128 finans kuruluşunda eş zamanlı sistem arızası

6 Kasım’da Japonya’nın özellikle batı bölgelerinde faaliyet gösteren 128 shinkin kredi kuruluşunda ATM ve bankacılık hizmetleri aksadı.

Müşteriler belirli bir süre para çekme, yatırma ve şube işlemlerini gerçekleştiremedi. Ortak bankacılık sisteminde meydana gelen arızanın ardından hizmetler yaklaşık altı saat içinde yeniden sağlandı.

Yetkililer olayın bir siber saldırı değil, teknik ekipman arızası olduğunu açıkladı.

Bankavitrini değerlendirmesi: Japonya örneği, bankacılıkta merkezi teknoloji altyapılarının önemini gösteriyor. Tek bir ortak sistemde yaşanan arıza, birbirinden bağımsız çok sayıda finans kuruluşunun faaliyetini eş zamanlı durdurabiliyor.

6. İNGİLTERE VE AVRUPA: Google Cloud arızası büyük bankaları etkiledi

20 Ekim’de Google Cloud’un Londra merkezli altyapısında yaşanan arıza, Avrupa bankacılığında geniş çaplı hizmet kesintilerine neden oldu.

Revolut, Lloyds, Halifax ve HSBC gibi büyük finans kuruluşlarının müşterileri dijital bankacılık hizmetlerinde sorunlarla karşılaştı. Bazı müşteriler hesaplarına giriş yapamadı, kart ödemeleri ve nakit çekme işlemleri aksadı.

Google, kesintiyi üçüncü taraf tesiste yaşanan elektrik kaynaklı bir sorunla ilişkilendirdi. Avrupa Bankacılık Otoritesi (EBA), olayın ardından Google’dan bilgi talep etti.

Bankavitrini değerlendirmesi: Bu olay finansal sistem açısından kritik bir soruyu gündeme getiriyor: Bankalar kendi sistemleri sağlam olsa bile dışarıdan hizmet aldıkları teknoloji şirketleri durduğunda bankacılık faaliyetlerini sürdürebilecek mi?

7. HİNDİSTAN: State Bank of India’da müşteri verileri sızdırıldı

21 Ekim’de Hindistan’ın en büyük bankalarından State Bank of India (SBI), 3.897 müşteriye ait kişisel bilgilerin siber saldırı sonucunda sızdırıldığını açıkladı.

Sızdırılan bilgiler arasında müşteri isimleri, telefon numaraları, doğum tarihleri, adresler ve kredi kayıtları bulunuyordu.

Banka, müşteri bakiyelerinin güvende olduğunu ve olayın temel bankacılık faaliyetleri üzerinde önemli bir etki yaratmasının beklenmediğini duyurdu.

Bankavitrini değerlendirmesi: Siber saldırıların tek hedefi para çalmak değil. Müşteri verileri de dolandırıcılık, kimlik hırsızlığı ve gelecekte gerçekleştirilebilecek finansal saldırılar açısından önemli bir risk oluşturuyor.

8. GÜNEY KORE: Bankalara yönelik saldırılarda yapay zekâ şüphesi

6 Ekim’de Güney Kore Cumhurbaşkanı Lee Jae Myung, bazı banka saldırılarında yapay zekâ kullanıldığına ilişkin işaretler bulunduğunu açıkladı.

Shinhan Bank ve KB Kookmin Bank’ın da aralarında bulunduğu finans kuruluşları siber saldırı bildiriminde bulunurken Güney Koreli yetkililer soruşturma başlattı.

Saldırılarda kullanılan yapay zekâ araçlarının türü ve olayların kapsamı henüz kesinleştirilmedi.

Bu gelişme, yapay zekâ teknolojilerinin finansal güvenlik üzerindeki etkisini farklı bir boyuta taşıyor.

9. JAPONYA: Hükümetten 10 milyar yenlik siber güvenlik hamlesi

Japonya hükümeti, şirketleri ve kamu kurumlarını hedef alan siber saldırıların ardından 10 milyar yenlik acil siber güvenlik paketi açıkladı.

Paket kapsamında yapay zekâ destekli savunma sistemleri, kamu-özel sektör iş birliği ve saldırıya uğrayan kurumlara hızlı müdahale kapasitesinin geliştirilmesi hedefleniyor.

Bu gelişme, Japonya’daki 128 finans kuruluşunu etkileyen teknik arızadan ayrı bir güvenlik politikası adımı olarak değerlendirilmeli.

Son bir ayın finansal risk tablosu

Bankavitrini Analiz: Finansal sistemin en zayıf halkası değişiyor mu?

Bankacılık krizleri geçmişte çoğunlukla kredi zararları, likidite yetersizliği, faiz ve kur şokları üzerinden değerlendiriliyordu.

Bugün ise finansal istikrarın yeni bir boyutu bulunuyor: Operasyonel süreklilik.

Bir bankanın sermaye yeterlilik oranının yüksek olması, müşterilerin her koşulda hesaplarına erişebileceği anlamına gelmiyor. Benzer şekilde, güçlü likidite pozisyonu da siber saldırılara karşı mutlak koruma sağlamıyor.

Son haftalardaki gelişmeler üç önemli sorunu öne çıkarıyor.

Birincisi, finansal denetimin etkinliği. Paraguay ve Sırbistan örnekleri, banka yönetimi, ilişkili taraf işlemleri, likidite ve sermaye yapısının yakından izlenmesi gerektiğini gösteriyor.

İkincisi, teknoloji bağımlılığının yoğunlaşması. Bankalar maliyet avantajı sağlamak için ortak bulut, ödeme ve veri altyapılarını kullanıyor. Ancak bu sistemlerin tek noktadan devre dışı kalması, çok sayıda bankanın aynı anda etkilenmesine yol açabiliyor.

Üçüncüsü, siber saldırıların niteliğinin değişmesi. Saldırganlar yalnızca bankaların ana sistemlerini değil, bankalarla bağlantılı hizmet sağlayıcıları, ödeme kanallarını ve müşteri verilerini de hedef alıyor.

Türkiye açısından ne anlama geliyor?

Türkiye’de bankacılık sektörü BDDK, TCMB ve ilgili diğer kurumların denetimi altında faaliyet gösteriyor. Bununla birlikte dijitalleşmenin hızlanması, operasyonel risk yönetiminin önemini artırıyor.

Türk bankacılık sisteminde özellikle ortak ödeme altyapılarının dayanıklılığı, dış hizmet sağlayıcılarının denetimi, olağanüstü durum planları ve bankalar arası bulaşma riskleri yakından izlenmeli.

Bankaların stres testlerinde yalnızca sermaye ve likidite şoklarının değil, uzun süreli dijital hizmet kesintilerinin de değerlendirilmesi gerekiyor.

Bir başka kritik konu ise müşterilerin bankadaki parasına fiilen erişebilmesi. Finansal sistemde güven, yalnızca mevduatın hukuken korunmasıyla değil, gerektiğinde kullanılabilmesiyle de doğrudan bağlantılı.

SONUÇ: Küresel bankacılık krizi mi, yeni nesil finansal kırılganlık mı?

Son bir ayda farklı ülkelerde yaşanan olayları tek bir küresel bankacılık krizinin kanıtı olarak değerlendirmek için yeterli veri bulunmuyor.

Ancak yaşanan gelişmelerin ortak mesajı açık: Bankacılık sisteminin güvenliği artık yalnızca bankaların bilançolarına bağlı değil. Finansal sistem, onu ayakta tutan dijital altyapıların güvenliği ve sürekliliği kadar güçlü.

Bugün bir ülkede banka faaliyet izni kaybediyor, diğerinde siber saldırganlar milyonlarca avroyu ele geçiriyor, başka bir ülkede ise basit bir ekipman arızası yüzlerce bankacılık hizmet noktasını etkileyebiliyor.

Bu nedenle önümüzdeki dönemin en önemli finansal istikrar tartışmalarından biri, bankaların ne kadar kârlı olduklarından ziyade, olağanüstü koşullarda faaliyetlerini ne kadar sürdürebildikleri olabilir.

Haber Analiz: Erol TAŞDELEN – Bankavitrini

www.bankavitrini.com – Bankacılık ve Reel Sektörün Sesi

Paraguay’da yaklaşık 3 milyon müşterisi bulunan Ueno Bank’ın çöküşü siyasi krize dönüşürken, Cumhurbaşkanı Santiago Peña istifasını sundu. Sırbistan’da ise Alta Banka’nın faaliyet izni iptal edildi, banka sahibi 428 milyon dolarlık usulsüz para transferi şüphesiyle gözaltına alındı. Her iki olayda da siyasi iktidar ile finans kuruluşları arasındaki ilişkiler, bankacılık denetiminin bağımsızlığını yeniden tartışmaya açtı.

BANKAVİTRİNİ | ÖZEL HABER – 7 Kasım 2026

Dünya bankacılık sektöründe son günlerde yaşanan gelişmeler, finansal krizlerin yalnızca likidite yetersizliği, sermaye kaybı veya kötü kredi yönetiminden kaynaklanmadığını; siyasi bağlantılar, çıkar çatışmaları ve denetim mekanizmalarının etkinliğiyle de yakından ilişkili olabileceğini gösteriyor.

Güney Amerika’da Paraguay, Avrupa’da ise Sırbistan, birkaç gün arayla yaşanan iki büyük banka kriziyle uluslararası finans gündeminin merkezine yerleşti.

Paraguay’da Ueno Bank’ın çözümleme sürecine alınması milyonlarca müşteriyi etkilerken, ülkenin Cumhurbaşkanı’nın istifasına kadar uzanan siyasi gelişmeleri tetikledi.

Sırbistan’da ise Alta Banka’nın faaliyet izni iptal edilerek iflas süreci başlatıldı. Bankanın sahibi hakkında yüz milyonlarca dolarlık para hareketlerine ilişkin adli soruşturma yürütülüyor.

SIRBİSTAN’DA ALTA BANKA KAPATILDI: 428 MİLYON DOLARLIK SORUŞTURMA

Sırbistan Merkez Bankası (NBS), 30 Ekim 2026 tarihinde Alta Banka’nın faaliyet iznini iptal ettiğini duyurdu. Karar 31 Ekim’de kamuoyuna açıklandı.

Merkez Bankası, kararın gerekçesi olarak bankanın finansal durumundaki ciddi bozulmayı, likidite risklerini ve mevduat sahiplerinin çıkarlarının tehlikeye girmesini gösterdi.

Kararın ardından banka iflas sürecine alınırken, yönetimi Sırbistan Mevduat Sigorta Kurumu’na devredildi.

Ancak olayın en çarpıcı boyutu, bankanın sahibi Davor Macura hakkında başlatılan adli soruşturma oldu.

Sırp makamları, yaklaşık 45 milyar dinarın, güncel karşılığıyla yaklaşık 428 milyon doların, banka kaynaklarından hukuka aykırı biçimde çıkarıldığı şüphesi üzerinde duruyor.

Macura ve olayla bağlantılı olduğu değerlendirilen iki kişi gözaltına alındı.

Soruşturma kapsamında banka kasasındaki para hareketleri, bağlantılı şirketler ve yurt dışına yapılan transferler inceleniyor.

Önemli ayrıntı: 428 milyon dolarlık tutar, soruşturma kapsamında ileri sürülen şüpheli işlem miktarıdır. Kesinleşmiş bir mahkeme kararıyla belirlenmiş zarar veya suç tutarı değildir.

İKİ GÜNDE 140 MİLYON EUROLUK MEVDUAT ÇIKIŞI

Alta Banka krizinde dikkat çeken bir diğer gelişme, bankanın kapanmasından hemen önce yaşanan mevduat hareketleri oldu.

Sırp araştırmacı gazetecilik kuruluşu BIRN’in ulaştığı merkez bankası kararına ilişkin haberlere göre, 28-29 Ekim 2026 tarihlerinde bankadan yaklaşık 140 milyon euro tutarında mevduat çekildi.

Bu gelişme, bankanın likidite pozisyonundaki bozulmanın ne kadar hızlı ilerlediğini gösteriyor.

Ayrıca bankanın 30 Eylül 2026 tarihli bildiriminde kasasında yaklaşık 60 milyar dinar nakit bulunduğu yönündeki bilgiler de inceleme konusu oldu.

Söz konusu nakdin gerçekten mevcut olup olmadığı, kayıtlardaki tutarlarla fiili varlıkların ne ölçüde örtüştüğü ve para hareketlerinin niteliği, soruşturmanın açıklığa kavuşturması gereken başlıklar arasında bulunuyor.

SİYASİ İKTİDARLA BAĞLANTILAR MERCEK ALTINDA

Alta Banka’nın sahibi Davor Macura’nın, Sırbistan’da uzun yıllar iktidarda bulunan Sırp İlerleme Partisi (SNS) çevreleriyle yakın ilişkileri olduğu yönündeki haberler yeniden gündeme geldi.

Uluslararası haber kaynaklarına göre Alta Banka, önceki yönetim döneminde kamu kurumları ve kamu şirketleriyle önemli ticari ilişkiler geliştirdi.

Banka, milyonlarca kişinin elektrik faturalarının tahsilatında ve çeşitli kamu hizmetlerinin ödeme işlemlerinde rol oynadı.

Bu ilişkilerin nasıl kurulduğu, kamu sözleşmelerinin hangi koşullarda verildiği ve banka yönetiminin siyasi çevrelerle ilişkilerinin denetim süreçlerini etkileyip etkilemediği tartışılıyor.

Ancak siyasi bağlantı iddiaları tek başına yolsuzluğun kanıtı olarak değerlendirilemez. Bu bağlantıların hukuka aykırı işlemlere yol açıp açmadığının adli incelemelerle belirlenmesi gerekiyor.

ALTA GROUP’UN ELEKTRONİK PARA LİSANSI DA İPTAL EDİLDİ

Alta Banka’nın kapanmasının ardından, aynı iş grubuyla bağlantılı finansal faaliyetlere yönelik düzenleyici işlemler de genişledi.

Sırbistan Merkez Bankası, 2 Kasım 2026 tarihinde Alta Group DOO Beograd’ın elektronik para ihracı ve ödeme hizmetleri lisansını iptal etti.

Merkez Bankası, bu kararın banka lisansının iptal edilmesinin ardından ilgili mevzuat kapsamında yapılan değerlendirmeye dayandığını açıkladı.

Düzenleyici kurum ayrıca elektronik para kuruluşunun banka olmadığını, mevduat toplamadığını ve kararın ülkenin genel finansal istikrarını tehdit etmediğini belirtti.

Bu gelişme, bankacılık krizlerinin ödeme sistemleri ve banka dışı finansal kuruluşlar üzerindeki etkisini de gündeme taşıdı.

PARAGUAY’DE UENO BANK KRİZİ: 3 MİLYON MÜŞTERİ ETKİLENDİ

Sırbistan’daki gelişmelerin hemen öncesinde Paraguay’da da büyük bir bankacılık krizi yaşandı.

Paraguay Merkez Bankası (BCP), 2 Kasım’da aldığı ve 3 Kasım’da duyurduğu kararla Ueno Bank hakkında çözümleme sürecini başlattı.

Resmî açıklamaya göre bankanın ödeme gücü göstergesi, yasal asgari seviyenin yüzde 50’sinin altına düşmüştü.

Ueno Bank, yaklaşık 3 milyon müşterisiyle Paraguay’ın en önemli dijital bankacılık kuruluşlarından biri haline gelmişti.

Bankanın işlemlerine müdahale edilmesi, çok sayıda müşterinin hesaplarına erişimini ve günlük ödeme işlemlerini etkiledi.

Bankanın hızlı büyümesi, ilişkili şirketlere kullandırıldığı iddia edilen krediler ve kamu kaynaklarıyla bağlantıları ise soruşturmanın önemli başlıkları arasında bulunuyor.

CUMHURBAŞKANI İSTİFA ETTİ, MERKEZ BANKASI YÖNETİMİ DEĞİŞTİ

Paraguay’daki banka krizi kısa sürede siyasi krize dönüştü.

Cumhurbaşkanı Santiago Peña’nın, Ueno Bank’ın sahibi Grupo Vázquez ile Mart 2025’e kadar iş ortaklığı ilişkisinin bulunması kamuoyunda ciddi tartışmalara neden oldu.

Paraguay Merkez Bankası Başkanı Carlos Carvallo’nun da Ağustos 2023’e kadar Ueno’nun yönetiminde görev yapmış olması, düzenleyici kurumun bağımsızlığı konusunda eleştirileri artırdı.

3 Kasım’da Carvallo, Cumhurbaşkanı’nın talebi üzerine istifasını sundu.

5 Kasım’da ise Cumhurbaşkanı Santiago Peña istifasını açıkladı.

Bu gelişme, bankacılık krizinin yalnızca mevduat sahiplerini ve finans piyasalarını değil, ülkenin siyasi yönetimini de doğrudan etkileyen bir boyuta ulaştığını gösterdi.

Peña, hakkındaki suçlamaları reddederken, yetkililer bankacılık krizine ilişkin sorumlulukların yargı sürecinde araştırılacağını belirtti.

UENO BANK’TA MEVDUAT ÖDEMELERİ BAŞLADI

6 Kasım itibarıyla Paraguay Merkez Bankası, Ueno Bank müşterilerine yönelik mevduat güvencesi ödemelerini başlattı.

İlk aşamada, belirlenen koşulları sağlayan ve toplam mevduatı 10 milyon Paraguay guaranisini aşmayan müşterilere ödeme yapılması kararlaştırıldı.

Paraguay’da genel mevduat sigortası üst limiti ise mevduat sahibi başına 228,3 milyon guarani olarak açıklandı.

İlk ödeme programındaki 10 milyon guaranilik eşik, genel mevduat sigortası üst sınırıyla karıştırılmamalı.

Yetkililer, bankanın varlıklarının incelenmesi ve diğer mevduat sahiplerinin alacaklarının karşılanmasına ilişkin çalışmaların sürdüğünü bildirdi.

İKİ BANKA KRİZİNİN ORTAK NOKTASI: SİYASİ NÜFUZ VE DENETİM

Paraguay ve Sırbistan’daki olaylar, farklı hukuki süreçler içermekle birlikte bankacılık sektöründe benzer yapısal sorunları tartışmaya açıyor.

Birincisi, siyasi bağlantılar. Her iki bankanın sahiplik ve yönetim çevrelerinin siyasi iktidarla ilişkileri kamuoyunun gündemine geldi.

İkincisi, denetim mekanizmaları. Bankaların mali yapılarındaki bozulmanın ne zaman başladığı ve düzenleyici kurumların hangi aşamada müdahale ettiği sorgulanıyor.

Üçüncüsü, kamu kaynakları. Kamu kurumlarının bankalarla kurduğu finansal ilişkiler, kamu mevduatlarının yönetimi ve hizmet sözleşmeleri önem kazanıyor.

Dördüncüsü, mevduat sahiplerinin korunması. Her iki ülkede de bankaların mali sorunlarının faturasıyla ilk karşılaşan kesim, hesaplarındaki paralara erişmek isteyen müşteriler oldu.

Beşincisi, kurumsal yönetim. Banka sahiplerinin karar alma süreçleri, bağlantılı taraf işlemleri ve risk yönetimindeki sorumluluklar yeniden tartışılıyor.

BANKAVİTRİNİ ANALİZİ: BANKACILIKTA ASIL RİSK DENETİMİN BAĞIMSIZLIĞINI KAYBETMESİ

Bankacılık sektöründe sermaye yeterliliği, likidite oranları ve kredi kalitesi finansal sağlığın temel göstergeleridir.

Ancak güçlü bir bilanço görüntüsü, tek başına güvenilir bankacılık anlamına gelmez.

Banka ortaklarının siyasi çevrelerle ilişkileri, kamu kurumlarıyla yoğun ticari faaliyetleri ve ilişkili şirketlere kullandırılan krediler yeterince şeffaf değilse, finansal risklerin zamanında tespit edilmesi güçleşebilir.

Bu nedenle Paraguay ve Sırbistan’da yaşanan krizlerden çıkarılması gereken en önemli ders, denetim kurumlarının siyasi ve ticari etkilerden bağımsız çalışmasının gerekliliğidir.

Bir bankanın siyasi bağlantıları bulunması tek başına hukuka aykırılık oluşturmaz. Ancak bu bağlantıların denetim kararlarını etkileyip etkilemediği, kamu kaynaklarının kullanımında ayrıcalık yaratıp yaratmadığı ve mevduat sahiplerinin haklarını tehlikeye atıp atmadığı mutlaka araştırılmalıdır.

Sonuç olarak iki ülkedeki gelişmeler, bankacılıkta güvenin yalnızca banka yönetimlerine değil, onları denetlemekle görevli kurumların bağımsızlığına da bağlı olduğunu yeniden hatırlattı.

Finansal sistemde güven kaybının maliyetini yalnızca banka hissedarları değil, mevduat sahipleri, işletmeler ve ülke ekonomisi de taşıyabilir.

Asıl soru şu: Bankaların finansal riskleri zamanında tespit edilemedi mi, yoksa denetim mekanizmalarının etkin çalışmasını engelleyen başka ilişkiler mi vardı?

Bu sorunun yanıtını, devam eden adli soruşturmalar ve kamuoyuna açıklanacak denetim bulguları ortaya koyacak.