GÜNDEM

Nereden çıktı bu İklim Bankası işi?

Yayınlanma:

5 yıl önce

07/06/2021

Yazan:

BankaVitrini

Nereden çıktı bu İklim Bankası işi? https://bankavitrini.com/nereden-cikti-bu-iklim-bankasi-isi/">

Bugün yeşil-dijital transformasyon konusunda çıkan kısmı özetleyerek, konuyu finansman meselesine, İklim Bankası’na bağlayayım. Böyle kapsamlı bir transformasyonun gerektirdiği yatırımlar nasıl finanse edilecek? Siz daha bir şey düşünmemiş olabilirsiniz ama düşünenler var.
Avrupa Yatırım Bankası, 2020’nin Kasım ayında kendisini bir İklim Bankası’na dönüştürmek için bir yol haritası açıklamıştı. Neden? Gereken dönüşümün son derece kapsamlı olmasından ve bir dizi risk içermesinden elbette. Yalnızca finansal riskler de değil bu arada. Geçiş süreci kolay olsa, bu işi nasıl yapacağız diye bu kadar düşünen çıkmazdı.

COVID-19 salgını iklim değişikliği gündemini hem yapılabilir kıldı hem de işi zorlaştırdı
İklim değişikliği deyince, benim çocukluğumda, akla gelen Greenpeace eylemleriydi esas olarak. Greenpeace’in kuruluş yılı 1971, Dünya Çevre Günü ise ilk olarak 1972 yılında kutlanmıştı. Elli yıl sonra bugün, iklim değişikliği gündemi artık tartışma gündeminin kıyısında değil, tam merkezinde yer alıyor. Neden?

Karbon bazlı olmayan bir büyümeyi mümkün kılacak teknolojilere sahip olduğumuzu uzun bir süreden beri biliyoruz. Üretim sürecinin örgütlenme biçimini değiştirerek, yeni teknolojiler vasıtasıyla, karbon emisyonlarını azaltabiliyoruz. Yeni teknolojik devrimin, kendi kendini besleyerek karbon emisyonları ile büyüme arasındaki pozitif ilişkiyi hızla gevşeterek ortadan kaldırabileceğini de görüyorduk. Peki, neden bu kadar bekledik?

Geçiş sürecinin gerektirdiği sabit sermaye yatırımlarının boyutları önemli bir faktördü ama öyle görünüyor ki COVID-19 salgını işin rengini değiştirdi. Hem finansman maliyetleri hızla düştü, hem de virüs sonrası toparlanma için kamu yatırımları ile ekonominin canlandırılması ihtiyacı doğdu. Böylece yanı başımızda, Atlantik’in iki tarafında, bir yeşil-dijital ticaret bölgesi şekillenmeye başladı. Şimdi sürecin başındayız.

Gıda fiyatları son on yılın zirvesinde

İklim değişikliği meselesinin gündeme gelişi COVID-19 salgını ile yakından alakalı. Aynı zamanda salgın özellikle bizim gibi ülkelerde işi zorlaştırıyor. Neden? Geçenlerde Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) gıda fiyatları endeksi son on yılın zirvesine ulaştı. Gıda fiyatları yalnızca Türkiye’de değil, dünyada artıyor. Ortada COVID-19 kaynaklı bir gıda talebi var. Nasıl bir aşı milliyetçiliği varsa, gıda milliyetçiliği de var. Taşımacılık maliyetleri ve petrol fiyatlarındaki yükselme de gıda fiyatlarındaki artışı destekliyor. Bu ilk risk unsuru.

Ülkemizde gıda fiyatlarının seyri ise tartışmaya açık doğrusu. Ancak Metropoll’ün Mayıs anketine katılanların yüzde 80’den fazlası Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) yüzde 17’lik tüketici enflasyonu rakamına inanmıyor. Yüzde 60, tüketici enflasyonunun yıllık yüzde 30’un üzerinde olduğu kanısında. TÜİK’e inananların oranı ise yüzde 5,8 kadar. Tüm partileri etkileyen bir kredibilite kaybı söz konusu.

Şimdi geleyim ikinci risk unsuruna. Örneği Türkiye’den vereyim. Geçen hafta Dünya Bankası Türkiye Ofisi’nin düzenli olarak yayımladığı Turkey Economic Monitor’un (TEM) son sayısı, ülkemizde COVID-19 kaynaklı istihdam kayıplarının yüzde 60’ının en alttaki yüzde 40’tan kaynaklandığına işaret ediyordu. Nedir? COVID-19 krizi, en kırılgan kesimlerin en kötü etkilendiği bir kriz. COVID-19 ile birlikte ülkemizde 1,6 milyon kişi daha yoksulluk seviyesinin altına düştü. 2019 yılından itibaren bakarsanız, yoksulların sayısındaki artış 3 milyonu buluyor.

Bir yandan gıda fiyatları artarken, öte yandan yoksulların sayısı da yükseliyor. Türkiye’de de böyle, dünyada da. Şimdi bunun üzerine bir de yeşil-dijital transformasyonun neden olacağı olası yeni yoksullar gelecek. Nasıl mı? Yeşil-dijital transformasyonla birlikte gelecek yeni teknolojik devrim daha beceri sahibi, problem çözme kabiliyetine sahip bir işgücü gerektirecek. Türkiye gibi nüfusunun yüzde 60’ı ortaokul mezunu ve ortaokuldan terk olan bir ülkede, eğitim alanında yapılacak çok iş var. İşgücü piyasalarında büyük adımlar atılması gerekecek.

Sizce bu çalışma grubunda ne eksik?

Peki, biz işin bu tarafının farkında mıyız? Sanmıyorum. Ticaret Bakanlığı’nın Avrupa Yeşil Mutabakatı Çalışma Grubu’na bakın isterseniz. Ticaret Bakanlığı yanında, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı temsilcileri var içinde. Ne yok? Milli Eğitim Bakanlığı yok. Başka? Çalışma Bakanlığı yok. Başka? İçişleri Bakanlığı yok. Malum Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü hala orada.

Yeşil-dijital dönüşüm, aynı pandemi gibi, yereli dikkate almadan yönetilebilecek bir süreç değil. Yerelin farklılıklarına odaklanmadan, adil geçiş talebini biçimlendirebilmek esasen mümkün değil. Bu çerçevede, Avrupa Yeşil Mutabakatı Çalışma Grubu’nun yapısı hadiseyi nasıl kapsamlı bir biçimde kavrayamadığımızı gösteriyor, bana sorarsanız.

Bu durumu en iyi gösteren grafiği aşağıya koyayım. Manisa-Soma’da çalışanların yüzde 46,7’si kömür madenciliği işinde çalışıyor. Aynı oran Zonguldak’ta yüzde 20’yi buluyor. Fakat Türkiye’nin bütününe baktığınızda toplam çalışanların yalnızca yüzde 0,98’inin ilgili sektörde çalıştığını görüyoruz.

Şimdi Türkiye’nin bütünü için tasarlanan adil geçiş programı ile Manisa-Soma için tasarlanacak programın aynı olması düşünülemez. Manisa-Soma için alınacak desteğin, Somalılara nasıl aktarılacağını şimdiden yerelde düşünmek gerekir. Yeşil-dijital dönüşüm düşünüldüğünde, yerelde ne tür kamu yatırımlarına ihtiyaç duyulacağını, yerelin ihtiyaçlarını dikkate alarak tasarlamak zorundayız.

Sonuç açık sanırım. Türkiye’nin yeşil-dijital dönüşümün dışında kalması mümkün değilse, bu işi nasıl yapacağını, ne tür desteğe ihtiyacı olduğunu daha ayrıntılı düşünmeye ihtiyacı var. Kurduğumuz mekanizmaları bir an önce gözden geçirmekte fayda var.

İklim Bankası yol haritası açık: Yerelin farklarını dikkate almadan bu süreci yönetemeyiz
Halbuki, Avrupa Yatırım Bankası’nı İklim Bankası’na dönüştürmek için ortaya konulan yol haritası, olumlu ve olumsuz tarafları ile süreci bir bütün olarak kavrıyor. Kapsamlı bakış açısı dediğim bu işte. Önce dört odak alanı saptanmış. İlki yeşil finansman vasıtasıyla geçiş sürecinin ivmelendirilmesi. Yatırımların artırılması ve yeni inovasyon süreci bu başlık altında.

İkinci odak noktası ise bütüncül stratejik bakış açısının oluşturulması ve hesap verebilirlik. Burada iklim, çevre ve sosyal politikaların entegrasyonu hedefleniyor. Üçüncü nokta, herkes için adil bir geçiş sürecinin tasarımı. Burada kırılganlıkların azaltılması ve mekâna dayalı intibak planlarının hazırlanması öne çıkıyor. Dördüncü nokta ise, Paris Anlaşması ile uyumlu aktivitelerin finansmanı.

Doğrusu bu çevçevede bakıldığında, bu finansman meselesi adil geçiş talebinin ayrılmaz bir parçası. COVID-19 bir yandan iklim değişikliğini gündemin merkezine yerleştiriyor, öte yandan ise geçiş sürecinin yönetimini, bir nevi, zorlaştırıyor, ama imkânsızlaştırmıyor doğrusu. Ben daha çok, sosyal korunma ağı zayıf olan ülkelerin, öncelikle bu tür bir ağı tasarlamaya odaklanması gerektiğini düşünüyorum. Türkiye bu tür ülkelerden bir tanesi. İşte size bir fırsat alanı.

Mesele artık dünyanın farkında olmak ya da olmamak meselesidir. Avrupa Yeşil Mutabakatı karşısında, Türkiye’nin yukarıdaki yapısal bozukluğuna işaret ettiğim çalışma grubunda, ilk önce “Zaten bu yapılan iş Dünya Ticaret Örgütü kurallarına aykırı, yürümez” ve “Bu yapılan Gümrük Birliği’ne aykırı, işlemez” argümanları benimsenmişti. Ne oldu? Olmadı.

Geldiğimiz noktada, ben bu ara “Durun bakalım, Haziran’da ortaya ne çıkaracaklar?” ile “Hem zaten kendi aralarında anlaşmaları kolay değil, bekleyelim” argümanlarını duyuyorum. Bunlar yanlış işler. Tembel öğrencinin “elektrikler kesikti çalışamadım”ı ile “bunu saymasak, bir daha sınav yapsanız” talebine benziyor. Ayıptır. Yazıktır.

“Bizi Ek1’den çıkartın” ezik talebinden, iklim değişikliği politikası çıkartamayız. “Yeşil İklim Fonu”ndan gelecek bozukluklar ile bu geçiş sürecini finanse edemeyiz. Şimdiden söylemiş olayım.

Güven SAK – Dünya

Görüntülenme: 19947

İlgili Etiketler:bankavitrini İklim Bankası sürdürürlebilirlik

ILO raporu: Salgın eşitsizliği ve yoksulluğu derinleştiriyor

İşlemler Yasal mı : Türkiye’de 10 kripto ATM’si var!

Okumaya devam et

GÜNCEL

Dernek ve Vakıflarda Güven Krizi

Yayınlanma:

2 gün önce

19/07/2026

Yazan:

BankaVitrini

Dernek ve Vakıflarda Güven Krizi: Yönetici İstismarı Bağışları, Kurumsal İtibarı ve Toplumsal Dayanışmayı Nasıl Çökertiyor?

Haber Analiz | Bankavitrini.com

Dernek ve vakıflar, toplumun en önemli sosyal sermaye kurumları arasında yer alır. Eğitimden sağlığa, kültür-sanattan afete kadar birçok alanda kamu hizmetini tamamlayıcı rol üstlenirler. Bu kurumların en büyük sermayesi ise para değil, güvendir.

Ancak son yıllarda gerek Türkiye’de gerekse dünyada bazı dernek ve vakıflarda ortaya çıkan yönetim zafiyetleri, usulsüzlük iddiaları, çıkar çatışmaları ve kişisel menfaat amaçlı uygulamalar yalnızca ilgili kurumu değil, aynı alanda faaliyet gösteren tüm sivil toplum kuruluşlarını olumsuz etkilemektedir.

Araştırmalar, bağışçıların en önemli karar kriterinin “kuruma duyulan güven” olduğunu gösteriyor. Güven kaybı yaşandığında bağışlar azalıyor, gönüllüler uzaklaşıyor, sponsorlar geri çekiliyor ve kurumların uzun yıllarda oluşturduğu itibar kısa sürede yok olabiliyor.

Dernek ve vakıfların gerçek sermayesi paradan önce güvendir

Bir şirket müşteri kaybettiğinde reklam yaparak yeni müşteri bulabilir.

Bir banka sermayesini artırabilir.

Bir sanayi şirketi yeni yatırımcı bulabilir.

Ancak; bir dernek veya vakıf güvenini kaybettiğinde yerine koyması en zor varlığını kaybetmiş olur.

Çünkü bağış;

zorunlu değildir,
tamamen gönüllülük esasına dayanır,
güven ortadan kalktığında ilk kesilen kaynak haline gelir.

Yönetici istismarının en sık görülen biçimleri

Her usulsüzlük mutlaka suç teşkil etmeyebilir; ancak etik açıdan ciddi güven kaybına yol açabilecek uygulamalar şunlardır:

Mali istismar

bağışların amacı dışında kullanılması
kayıt dışı harcamalar
şeffaf olmayan muhasebe
belge eksiklikleri

Yetki istismarı

kararların tek kişi tarafından alınması
yönetim kurulunun devre dışı bırakılması
aile bireylerinin yönetimde yoğunlaşması

Çıkar çatışması

yöneticilerin kendi şirketlerinden mal veya hizmet alınması
yakın akrabalara iş verilmesi
ihalesiz alımlar

İtibar istismarı

kurum adının kişisel kariyer için kullanılması
siyasi veya ticari çıkar sağlanması
bağışçı bilgilerinin amacı dışında kullanılması

Güven kaybının ilk etkisi bağışlarda görülür

Bağışçı psikolojisi oldukça nettir.

Bağış yapan kişi şunu düşünür: “Param gerçekten ihtiyaç sahiplerine ulaşıyor mu?”

Bu sorunun cevabı net değilse;

düzenli bağışlar durur,
yeni bağışçı kazanımı zorlaşır,
kurumsal sponsorlar uzaklaşır,
uluslararası fonlar risk görmeye başlar.

Akademik çalışmalar, dolandırıcılık veya varlık kötüye kullanımı haberlerinin ardından bağışların düştüğünü; etkin şeffaflık, kayıpların telafisi ve yönetişim reformlarının ise güveni kısmen yeniden tesis edebildiğini göstermektedir.

En büyük zarar masum dernek ve vakıflara olur

Bir kurumdaki skandal; aynı alanda çalışan yüzlerce dürüst kuruluşu da etkiler.

Örneğin;

Bir çocuk vakfında yaşanan mali usulsüzlük haberi; diğer çocuk vakıflarının da bağışlarını azaltabilir.

Bir sağlık derneğindeki skandal; tüm sağlık STK’larına duyulan güveni zayıflatabilir.

Bu durum literatürde “güven bulaşıcılığı” olarak da değerlendirilmektedir.

Gönüllüler de kurumdan uzaklaşır

Bağış kadar önemli diğer unsur; gönüllü insan kaynağıdır.

Güven kaybı yaşayan kurumlarda;

uzmanlar görev almak istemez,
genç gönüllüler ayrılır,
yönetim kurullarına kaliteli isim bulmak zorlaşır.

Sonuçta kurum yalnızca finansal değil; aynı zamanda insan sermayesini de kaybeder.

Kurumsal sponsorlar neden çekilir?

Büyük şirketler; Kurumsal Sosyal Sorumluluk (KSS) bütçelerini aktarırken şu kriterlere bakar:

bağımsız denetim
mali raporlar
yönetişim yapısı
itibar riski
şeffaflık

Şüpheli görülen kurumlar sponsorluk listelerinden çıkarılabilir.

Çünkü sponsor şirket de kendi marka değerini korumak ister.

Uluslararası fonlar ilk olarak yönetişime bakıyor

Avrupa Birliği, Birleşmiş Milletler, Dünya Bankası, uluslararası kalkınma kuruluşları; yalnızca proje kalitesine değil; aynı zamanda;

yönetim yapısına,
iç kontrol sistemine,
etik kurallara,
çıkar çatışması politikalarına,
bağımsız denetime

büyük önem veriyor. Güçlü iç kontrol, risk yönetimi ve bağımsız denetim mekanizmalarının yolsuzluk ve kaynak israfı riskini azalttığı uluslararası standartlarda vurgulanmaktadır.

Dünyadan dikkat çeken örnekler

Amerikan Kızılhaçı (American Red Cross)

Bazı afet bağışlarının kullanımına ilişkin eleştiriler sonrası kurum uzun süre kamuoyu baskısıyla karşılaştı.

Wounded Warrior Project (ABD)

Yönetim harcamaları ve lüks harcama iddiaları bağışlarda ciddi düşüşe neden oldu.

Oxfam

Bazı ülkelerde yaşanan etik skandallar sonrasında;

bağışlarda azalma,
üst yönetim değişikliği,
kapsamlı yönetişim reformları gündeme geldi.

Bu örnekler, tek bir yönetişim krizinin küresel ölçekte itibar kaybına yol açabileceğini gösteriyor.

İyi yönetişim nasıl sağlanır?

Uzmanlara göre güçlü bir dernek veya vakıfta şu mekanizmalar bulunmalıdır:

bağımsız denetim
düzenli faaliyet raporları
kamuya açık mali tablolar
yönetim kurulu etkinliği
etik komitesi
çıkar çatışması politikası
ihbar mekanizması
görev sürelerinin sınırlandırılması
profesyonel iç kontrol sistemi
dijital bağış izleme altyapısı

OECD, dürüstlük kültürünün ve yönetişim mekanizmalarının sadece yasal düzenlemelerden değil, bunların etkin uygulanmasından beslendiğini vurgulamaktadır.

Türkiye açısından çıkarılacak dersler

Türkiye’de binlerce dernek ve vakıf; eğitim, sağlık, afet, kültür, çevre ve sosyal yardım alanlarında çok önemli çalışmalar yürütüyor.

Ancak birkaç olumsuz örnek; bütün sektörün itibarını zedeleyebiliyor.

Bu nedenle;

şeffaflık
hesap verebilirlik
bağımsız denetim
profesyonel yöneticilik
güçlü iç kontrol

artık bir tercih değil, kurumsal sürdürülebilirliğin temel şartı haline gelmiş durumda.

Sonuç

Dernek ve vakıfların en büyük varlığı sahip oldukları bina, araç veya banka hesapları değildir.

Asıl sermayeleri; toplumun güvenidir.

Bu güvenin kaybedilmesi;

bağışların azalmasına,
gönüllülerin uzaklaşmasına,
kurumsal sponsorların çekilmesine,
uluslararası fonların kesilmesine,
sosyal projelerin durmasına,
en önemlisi ise toplumun dayanışma kültürünün zayıflamasına neden olur.

Bir yöneticinin kısa vadeli kişisel çıkarı için yaptığı hata, yalnızca temsil ettiği kuruma değil; aynı amaca hizmet eden yüzlerce dürüst sivil toplum kuruluşuna da zarar verebilir. Bu nedenle güçlü yönetişim, etik yönetim ve hesap verebilirlik; dernek ve vakıflar için yalnızca hukuki bir yükümlülük değil, varlıklarını sürdürebilmelerinin temel güvencesidir.

Görüntülenme: 9932

Okumaya devam et

BANKA HABERLERİ

Bankacılara da Yeşil Pasaport Verilsin

Yayınlanma:

2 gün önce

19/07/2026

Yazan:

Erol Taşdelen

Kamu Bankası Çalışanına Yok, Bazı Meslek Gruplarına Var… Tartışma Büyüyor

Türkiye’de yeşil pasaport (hususi damgalı pasaport) uzun yıllardır belirli kamu görevlileri ve bazı özel statülü meslek gruplarına tanınan önemli bir ayrıcalık olarak uygulanıyor. Son dönemde ise bu kapsamın genişletilmesine yönelik peş peşe kanun teklifleri TBMM’ye sunulurken; ülke ekonomisinin en stratejik sektörlerinden biri olan bankacılık sektörünün bu hakkın tamamen dışında bırakılması sektör içinde yeniden tartışılmaya başlandı. Meclis gündemine mühendislerden mimarlara, diş hekimlerinden veteriner hekimlere kadar birçok meslek grubu için yeşil pasaport teklifleri gelirken, yaklaşık 200 bini aşkın bankacıyı temsil eden sektör için bugüne kadar benzer bir düzenleme bulunmuyor.

Bankacılar neden bu talebi dile getiriyor?

Bankacılık artık yalnızca kredi kullandıran klasik bir sektör olmaktan çıktı.

Bugün bankacılar;

Uluslararası finans kuruluşlarıyla çalışıyor,
Avrupa ve ABD’deki regülasyonları takip ediyor,
Basel kriterleri,
AML/KYC,
FATF,
ESG,
Dijital bankacılık,
Yapay zeka,
Siber güvenlik,
SWIFT,
uluslararası ödeme sistemleri gibi konularda sürekli yurtdışı temasları yürütüyor.

Özellikle;

dış ticaret finansmanı,
proje finansmanı,
yatırım bankacılığı,
sendikasyon kredileri,
ihracat finansmanı,
fintech iş birlikleri

gibi alanlarda çalışan binlerce bankacı yıl içerisinde çok sayıda uluslararası seyahat gerçekleştirmek zorunda kalıyor.

Bankacılık sektörü temsilcilerine göre bu durum, yeşil pasaport talebinin temel gerekçelerinden biri haline geliyor.

Kamu bankalarında çalışanlar da alamıyor

İşin dikkat çeken yönlerinden biri ise;

Türkiye’nin en büyük kamu bankaları olan;

Ziraat Bankası
Halkbank
VakıfBank

çalışanlarının büyük bölümünün de yeşil pasaport hakkına sahip olmaması.

Sadece özelleştirme öncesi belirli statülerde görev yapan bazı eski personeller için geçmişten gelen özel hükümler bulunurken, günümüzde göreve başlayan kamu bankası çalışanları bu kapsamın dışında kalıyor.

Bu nedenle sektör içinde; “Kamu adına çalışan bankacıya bile yeşil pasaport verilmezken, farklı birçok meslek grubu için yeni teklifler hazırlanıyor” eleştirileri dile getiriliyor.

Kimler bugün Yeşil Pasaport alabiliyor?

Mevcut mevzuata göre başlıca gruplar şunlar:

Kamu kesimi

1., 2. ve 3. derece devlet memurları
Aynı derecedeki bazı sözleşmeli kamu görevlileri
Emekli olduktan sonra bu hakkı koruyan kamu görevlileri

Siyasi görevler

Eski milletvekilleri
Eski bakanlar

Yerel yönetimler

Büyükşehir belediye başkanları
İl ve ilçe belediye başkanları (görev süresince)

Devlet sporcuları

Uluslararası başarı kazanmış devlet sporcuları

İhracatçılar

Belirli ihracat hacmini sağlayan ihracatçı firmaların yetkilileri de belirli kontenjanlar dahilinde hususi damgalı pasaport alabiliyor.

TBMM’de hangi meslek grupları için teklifler var?

Son dönemde Meclis’e sunulan teklifler incelendiğinde kapsamın giderek genişletilmeye çalışıldığı görülüyor.

Mühendisler

En az 15 yıl kıdeme sahip TMMOB üyeleri için yeşil pasaport verilmesini öngören teklif İçişleri Komisyonu’nda bekliyor.

Mimarlar

Mühendislerle birlikte teklif kapsamında yer alıyor.

Diş Hekimleri

15 yıl kıdeme sahip diş hekimleri için teklif verildi.

Veteriner Hekimler

Aynı teklif içerisinde bulunuyor.

Avukatlar

Belirli kıdeme sahip avukatlara yönelik farklı kanun teklifleri de Meclis gündemine taşındı.

Bankacılar neden kapsam dışında?

Aslında bankacılık;

Türkiye’nin finansal istikrarını yöneten,
ihracatı finanse eden,
yatırımları organize eden,
dış finansmanı sağlayan,
uluslararası sermaye girişlerinde kritik rol oynayan

stratejik sektörlerden biri.

Bugün;

sendikasyon kredileri,
Eurobond işlemleri,
IFC,
EBRD,
Dünya Bankası,
Asya Altyapı Yatırım Bankası,
uluslararası yatırım fonları

ile sürekli temas halinde çalışan binlerce bankacı bulunuyor.

Buna rağmen sektör çalışanlarının hiçbirinin meslekleri nedeniyle yeşil pasaport hakkı bulunmuyor.

Dünyadaki uygulamalar ne gösteriyor?

Birçok ülkede pasaport ayrıcalıkları daha çok diplomatik statüye bağlı olarak veriliyor.

Ancak iş insanlarına ve stratejik sektör çalışanlarına;

hızlı vize,
uzun süreli çok girişli vizeler,
fast-track uygulamaları,
güvenilir yolcu programları

gibi kolaylıklar sağlanıyor.

Türkiye’de ise bu kolaylıkların önemli bölümü ihracatçılar için uygulanırken bankacılık sektörü aynı kapsamda değerlendirilmiyor.

Sektörün ekonomik büyüklüğü

Türk bankacılık sektörü;

yaklaşık 200 bin kişiye doğrudan istihdam sağlıyor,
Türkiye ekonomisinin finansmanını yürütüyor,
yüz milyarlarca dolarlık dış finansman işlemlerini organize ediyor,
ihracat finansmanının ana aktörü konumunda bulunuyor.

Bu nedenle sektör temsilcileri; “uluslararası rekabet gücü açısından bankacılara da belirli kriterlerle yeşil pasaport verilmesi gerektiğini” savunuyor.

Olası model ne olabilir?

Tüm bankacılara sınırsız bir hak yerine;

örneğin;

en az 15 yıl kıdeme sahip,
BDDK lisanslı bankalarda çalışan,
uluslararası işlemlerde görev yapan,
belirli unvan seviyesine ulaşmış

bankacılar için kademeli bir model oluşturulabileceği ifade ediliyor.

Benzer kriterler ihracatçılar ve bazı meslek grupları için zaten uygulanıyor.

Bankavitrini Analizi

Kamu yönetimi, yeşil pasaportu yıllar içinde yalnızca kamu görevlilerine özgü bir ayrıcalık olmaktan çıkarıp belirli ekonomik ve mesleki katkı sağlayan grupları da kapsayacak şekilde genişletmeye başladı.

Mühendisler, mimarlar, diş hekimleri, veteriner hekimler ve avukatlar için peş peşe teklifler hazırlanırken; Türkiye ekonomisinin finansmanını sağlayan bankacılık sektörünün bu tartışmaların dışında kalması dikkat çekiyor.

Özellikle kamu bankalarında görev yapan ve kamu adına uluslararası finansal ilişkileri yöneten profesyoneller açısından da bu durum “eşitlik” tartışmasını beraberinde getiriyor.

Bankacılara yeşil pasaport verilmesi, yalnızca bir seyahat kolaylığı değil; Türkiye’nin finans sektörünün uluslararası rekabet gücünü artırabilecek, finans diplomasisini destekleyebilecek ve sektör çalışanlarına verilen kurumsal değerin bir göstergesi olarak da değerlendirilebilir.

Bu nedenle önümüzdeki dönemde TBMM gündemine bankacılık sektörü için de benzer bir kanun teklifinin gelip gelmeyeceği, finans çevrelerinin yakından takip edeceği başlıklardan biri olmaya aday görünüyor.

Görüntülenme: 69267

Okumaya devam et

BANKA HABERLERİ

Yurt Dışı Eğitim mağdurları: Chargeback ile Para İadesi Alabilir

Yurt Dışındaki Okula Kayıt Yaptırıp Eğitim Alamayan Öğrenciler Dikkat! Kredi Kartıyla Ödenen Eğitim Ücretleri Geri Alınabilir mi?

Yayınlanma:

3 gün önce

18/07/2026

Yazan:

Erol Taşdelen

Alınmayan Hizmet İçin Chargeback (Ters İbraz) Hakkı Gündemde

Son dönemde özellikle dil okulları, yaz okulları, üniversite hazırlık programları ve özel eğitim kurumlarına kayıt yaptıran çok sayıda Türk öğrenci ve veli; vize reddi, okulun kapanması, programın iptal edilmesi, eğitimin başlamaması veya vaat edilen hizmetin sunulmaması gibi nedenlerle önemli mağduriyetler yaşamaya başladı.

Bu mağduriyetlerin önemli bir bölümünde ödemeler kredi kartı ile gerçekleştirildi.

Oysa birçok tüketicinin bilmediği önemli bir hak bulunuyor: Kredi kartıyla ödenen ancak karşılığında hizmet alınamayan eğitim ücretleri için bankaya “Chargeback (Ters İbraz / Harcama İtirazı)” başvurusu yapılabiliyor.

Bankacılık sektörü açısından bu süreç oldukça teknik olmakla birlikte, uluslararası kart kuruluşlarının kuralları tüketicilere önemli korumalar sağlıyor.

Bankaya Başvurmak İlk Adım

Öncelikle unutulmaması gereken konu şudur: Burada dava açılması ilk aşama değildir.

İlk yapılması gereken işlem; Ödemeyi yapılan kredi kartını çıkaran bankaya harcama itirazında bulunmaktır.

Bu işlem bankacılık sektöründe;

Chargeback
Ters İbraz
Harcama İtirazı
Dispute

olarak adlandırılır.

Chargeback Nedir?

Chargeback; Kart sahibinin; “Ben bu hizmeti alamadım” veya “Satıcı sözleşmedeki yükümlülüğünü yerine getirmedi” iddiasıyla bankasından yaptığı resmi geri ödeme talebidir.

Burada dikkat edilmesi gereken konu; Bu hak yalnızca dolandırıcılık işlemleri için değildir.

Aynı zamanda;

hizmet verilmemesi
eksik hizmet
iptal edilen organizasyon
kapanan okul
hiç başlamayan eğitim

gibi durumlarda da kullanılabilir.

Eğitim Hizmeti İçin de Geçerlidir

Visa ve Mastercard kurallarına göre; “Hizmet sunulmaması” chargeback sebeplerinden biridir.

Bu nedenle;

yurtdışı dil okulu
üniversite
yaz okulu
eğitim danışmanlığı
sertifika programı

gibi eğitim hizmetleri de kapsam içine girebilir.

Hangi Durumlarda Para Geri Alınabilir?

En sık karşılaşılan örnekler şunlar:

1- Okul hiç açılmadı

Ödeme yapıldı.

Ancak okul faaliyet göstermedi.

2- Eğitim başlamadı

Kayıt yapıldı.

Ancak eğitim verilmedi.

3- Vize reddi sonrası okul ücret iadesi yapmadı

Bazı sözleşmelerde; Vize reddinde ücret iadesi yazmasına rağmen ödeme yapılmayabiliyor.

4- Okul iflas etti

Faaliyet durduğu için hizmet alınamadı.

5- Danışman firma ortadan kayboldu

Ödeme alınmasına rağmen okul kaydı yapılmadı.

6- Eğitim çevrimiçine çevrildi

Yüz yüze eğitim vaat edilmesine rağmen tamamen farklı hizmet sunuldu.

7- Eğitim iptal edildi

Program hiç başlamadı.

Banka Süreci Nasıl İşliyor?

Süreç genel olarak şu şekilde ilerliyor.

1. Kart sahibi bankaya başvuruyor.

Belgelerini sunuyor.

↓

2. Banka inceleme yapıyor.

↓

3. Kart kuruluşuna (Visa/Mastercard) başvuruyor.

↓

4. İşlem iş yerine iletiliyor.

↓

5. İş yeri savunma yapıyor.

↓

6. Haklı bulunursa ücret karta iade ediliyor.

Bankaya Hangi Belgeler Verilmeli?

Ne kadar güçlü belge sunulursa başarı ihtimali de o kadar yükseliyor.

Örneğin;

ödeme dekontu
kredi kartı ekstresi
okul sözleşmesi
kayıt belgesi
kabul mektubu
e-postalar
okulun iptal yazısı
vize reddi
hizmet verilmediğine ilişkin belgeler
danışman firma yazışmaları
ücret iadesinin reddedildiğini gösteren cevaplar

başvuru dosyasına eklenebilir.

Süre Sınırı Var mı?

Evet.

Chargeback işlemlerinde süre önemlidir.

Kart kuruluşlarının kurallarına göre başvuru süreleri işlem türüne göre değişebilmekle birlikte, hizmetin verilmesi gereken tarihten itibaren belirli süreler içinde itiraz edilmesi gerekir.

Bu nedenle mağduriyet oluşur oluşmaz bankaya başvurmak önem taşır.

Gecikme, hak kaybına yol açabilir.

Banka Başvuruyu Reddederse Ne Olur?

Her ret kararı kesin değildir.

Tüketici;

ek belge sunabilir,
yeniden değerlendirme talep edebilir,
tüketici hakem heyeti veya mahkemeye başvurabilir (uyuşmazlığın niteliğine göre),
gerekirse uluslararası kart kuralları kapsamında bankanın süreci nasıl yürüttüğünü sorgulayabilir.

Havale ile Ödeyenler Aynı Hakka Sahip mi?

Hayır.

Burada önemli fark oluşuyor.

Kredi kartı

Chargeback uygulanabilir.

Havale

Chargeback mekanizması yoktur.

Bu durumda;

sözleşme hükümleri,
hukuk davaları,
icra yolları

ön plana çıkmaktadır.

Dolayısıyla kredi kartıyla ödeme yapanlar önemli bir avantaja sahip olabiliyor.

Yurt Dışı Eğitim Sektöründe Yeni Risk

Son yıllarda;

artan döviz kuru,
bazı eğitim kurumlarının mali sorunları,
vize süreçlerinin uzaması,
öğrenci sayılarındaki dalgalanma

nedeniyle uluslararası eğitim sektöründe iptal edilen program sayısı da arttı.

Özellikle pandemi sonrası birçok ülkede eğitim modeli değişirken, bazı okullar hibrit veya çevrimiçi modele geçti.

Bu durum da yeni uyuşmazlıkların ortaya çıkmasına neden oldu.

Bankalar Açısından Risk

Chargeback sayısındaki artış; bankalar açısından da operasyonel yük oluşturuyor.

İhraççı banka; müşterisini korurken, iş yeri bankası (Acquirer) ise satıcıyı temsil ediyor.

Dolayısıyla;

belge incelemeleri
uluslararası kart kuralları
zaman yönetimi
hukuki değerlendirmeler

önem kazanıyor.

Eğitim Kurumları Açısından Sonuç

Chargeback oranı yükselen kurumlar;

daha yüksek komisyon ödeyebilir,
riskli iş yeri olarak sınıflandırılabilir,
ödeme alma kabiliyetini kaybedebilir,
kart kabul sözleşmeleri sona erebilir.

Bu nedenle eğitim kurumlarının sözleşme hükümlerine uygun davranmaları ve iptal/iade süreçlerini şeffaf yürütmeleri kritik önem taşıyor.

Uzmanlar Ne Öneriyor?

Uzmanlar, yurt dışı eğitim hizmeti satın almadan önce şu noktalara dikkat edilmesini öneriyor:

Sözleşmede iade koşullarını ayrıntılı okuyun.
Vize reddi halinde uygulanacak prosedürü yazılı olarak teyit edin.
Ödemeleri mümkünse kredi kartıyla yapın.
Tüm yazışmaları saklayın.
Hizmet sunulmadığında beklemeden bankanıza harcama itirazında bulunun.
Başvurunuza mümkün olduğunca fazla belge ekleyin.

Bankacılık Sektörü Açısından Değerlendirme

Dijital ödemelerin hızla arttığı günümüzde kredi kartı yalnızca bir ödeme aracı değil, aynı zamanda tüketici açısından önemli bir koruma mekanizması sunuyor.

Uluslararası kart sistemlerinin geliştirdiği Chargeback (Ters İbraz) uygulaması, tüketicilerin hiç alamadıkları veya sözleşmeye uygun şekilde sunulmayan hizmetler nedeniyle mağdur olmalarını önlemeyi amaçlıyor.

Özellikle yurt dışı eğitim, turizm, havayolu, etkinlik organizasyonları ve dijital hizmetlerde bu mekanizma her geçen yıl daha fazla kullanılıyor.

Bankalar açısından ise bu süreç, hem müşteri memnuniyetini korumak hem de uluslararası kart kuruluşlarının kurallarına uyum sağlamak bakımından büyük önem taşıyor.

Özet

Yurt dışında eğitim almak amacıyla kayıt yaptıran ancak çeşitli nedenlerle eğitim hizmetinden yararlanamayan öğrenciler ve veliler için kredi kartıyla yapılan ödemelerde chargeback (ters ibraz) önemli bir hukuki ve finansal başvuru yolu olabilir. Ancak her olay kendi sözleşmesi, ödeme şekli ve hizmetin sunulmama nedenine göre ayrı değerlendirilir. Başvurunun güçlü belgelerle ve gecikmeden yapılması, sürecin başarı şansını artırır.

Not: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Chargeback başvurularının kabulü; Visa ve Mastercard kuralları, kartı çıkaran bankanın incelemesi, iş yerinin savunması ve somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir. Her hizmetin otomatik olarak iade edileceği anlamına gelmez.

Erol TAŞDELEN – Ekonomist www.bankavitrini.com

Görüntülenme: 29683

Okumaya devam et